Յօդուածներ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ 27 սեպտեմբերին պայթած պատերազմին շուրջ ծնունդ առած հարցականները կարելի է բաժնել երկու գլխաւոր ճիւղի, առանց ըսելու, որ անոնք իրարմէ անջատ են. Հայաստանի ու Արցախի վերաբերող հարցումներ: Սկսինք Արցախով (ամէնէն երկար ցանկն ալ սպառիչ պիտի չըլլայ, սակայն առաջարկուած քննութիւնը անպայման որ սպառիչ պէտք է ըլլայ). անոնք պէտք է դրուին համաձայնական կառավարութեան մը կամ եղածը անաչառօրէն քննութեան ենթարկելու կոչուելիք մասնագիտական...

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ Հայ ժողովուրդն անցաւ դժոխքի միջով: Արցախին ու ողջ հայութեանը պարտադրուած պատերազմի հրդեհի մէջ այրուեց ազգի ծաղիկը, նրա սերուցքի մի մասը: Բազմաթիւ են անկրկնելի սխրանքների եւ անձնազոհ վարքի օրինակները, որոնք ակնառու վկայութիւններն են հայ ժողովրդի հերոսական ոգու, որ հպարտութիւն է ներշնչում նման որդիներ ծնող ժողովրդին պատկանելուդ համար: Հերոսներն ու նուիրեալները հաւասար են, նրանք բոլորը նոյն ազգի զաւակներն են, եւ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Սեւրի դաշնագիրը Հայաստանի Հանրապետութեան կարեւորագոյն իրագործումներէն է, իսկ միջազգային իրաւական առումով` կարեւորագոյնը: Ա. Հողային պատմական նախընթացը` հիմքը:           Հայկական հողային պահանջատիրութեան վաւերական մեկնակէտը պէտք է նկատել, ռուս-օսմանեան պատերազմին Ռուսիոյ յաղթանակէն ետք, 13 յուլիս 1878-ի Պերլինի դաշնագիրը (կամ` խորհրդաժողովը), ուր միջազգային ընտանիքին եւ Օսմանեան կայսրութեան կողմէ կ՛ընդունուին եւ կը ճանչցուին հայկական 6 վիլայէթները (նահանգները)` իբրեւ հայկական հողեր: Այլ խօսքով, Օսմանեան...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Դուք ուզեցիք խուսափիլ պատերազմէն ի գին անպատուութեան: Ունիք անպատուութիւնը եւ պիտի ունենաք պատերազմը: ՈՒԻՆՍԹԸՆ ՉԸՐՉԻԼ Գործնապաշտ հայեր եւ օտար խօսակիցներ կը զարմանան, որ դար մը առաջ ստորագրուած դաշնագրին մասին կը խօսինք: Ժամանակը եւ կեանքը արագացած են, քաղաքացիներու եւ պետութիւններու դիմագրաւած հարցերը աճած են: Այսօր, երբ պսակաձեւ ժահրը ամէն օր կեանքեր կը խլէ, կեանքերու կը սպառնայ, ի՞նչ այժմէականութիւն կրնայ...

ԽԱՉԱՏՈՒՐ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ Խ. Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Համաշխարհային պատմութեան ամպիոնի վարիչ, պ.գ.դ., փրոֆեսէօր Պատմաբանի դիտարկում Համեստ դիտարկումը կատարւում է նոյեմբերի 22-ի առիթով: Ուղիղ հարիւր տարի առաջ այս օրը` 1920 թ. նոյեմբերի 22-ին Միացեալ Նահանգների նախագահ Ուտրօ Ուիլսընը (Woodrow Thomas Wilson) կատարեց Սեւրի պայմանագրով նախատեսուած Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ սահմանագծումը: Այսպէս. 1920 թ. օգոստոսի 10-ին Փարիզի արուարձան Սեւրում համաշխարհային...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ 10 նոյեմբերի համաձայնագիրը անվիճելիօրէն դաժան իրականութիւններու դէմ յանդիման դրաւ Հայաստանի, Արցախի եւ աշխարհով մէկ տարածուած հայութիւնը: Անկէ ասդին, արդէն սահած է աւելի քան 10 օր: Անցնող իւրաքանչիւր օր շերտ առ շերտ կը բանայ աղէտալի իրականութիւններուն մութ ծալքերը, որոնք աւելի քան 40 օր խորհրդաւոր գաղտնապահութեամբ հեռու պահուեցան հանրութեան տեսողութենէն ու լսողութենէն: Պատերազմի ամբողջ տեւողութեան ազգովին ու անվերապա՛հօրէն հաւատացինք այն...

Այս տարի 23-րդը պիտի ըլլար: Հայորդիին եւ յատկապէս ամերիկահայուն համար յստակ է, թէ ինչի՛ մասին կը խօսինք: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Գոհաբանութեան օրուան թելեթոնին մասին է խօսքը, որ կը կատարուէր նոյեմբեր ամսուան վերջին հինգշաբթին: Այլ ցամաքամասերու մէջ ալ կը կազմակերպուէին այլ ձեւի դրամահաւաքներ: Ամէն անգամ յատուկ ծրագիրներ նկատի կ’առնուէին` նպատակ ունենալով շէնցնել, վերանորոգել Արցախն ու Հայաստանի սահմանամերձ շրջանները: Այսպէս էր, որ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Արցախեան Գոյամարտի Նահատակներու Օր Թեհրան Ի հետեւումն երկու վեհափառ հայրապետներու տնօրինումին, այսուհետեւ 22 նոյեմբերը հաստատուեցաւ իբրեւ Արցախեան գոյամարտի նահատակներու օր: Առ այդ, կիրակի, 22 նոյեմբերին յաւարտ Ս. եւ անմահ պատարագի, Թեհրանի բոլոր եկեղեցիներուն մէջ տեղի ունեցաւ հանդիսաւոր հոգեհանգստեան արարողութիւն Արցախեան 44-օրեայ գոյապայքարի ընթացքին զոհուած հայ նահատակներու հոգիներու խաղաղութեան համար: Ս. Սարգիս առաջնորդանիստ մայր եկեղեցւոյ մէջ կրօնական արարողութեանց...

ՆԱՅԻՐԻ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ Թէ ո՞վ է թուրքը, այդ մասին ամենալաւը հայը գիտէ... Իսկ որո՞նք են թրքացածները... Անոնք են, որոնք կը յայտարարեն, թէ` «Թող Արցախը տրուի թուրքին, միայն նախկինները չգան», անոնք են նաեւ, որ այդ մէկը իրականացուցին «սրբազան» աթոռին կառչած մնալու համար... Լա՞լ, խղճա՞լ, նողկա՞լ, ապշի՞լ, խելագարուի՞լ... անիմաստ է... Անիմաստ է... երբ արդէն Շուշին վարկաբեկուած է Հայաստանի Հանրապետութեան գերագոյն հրամանատարին կողմէ եւ...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Բոլոր երեւոյթները ցոյց կու տան, որ կը գտնուինք մեծ ջրբաժանի մը առջեւ, որ յղի է անգուշակելի հետեւանքներով: Տեղի կ՛ունենայ ուժերու աննախընթաց վերադասաւորում` տարածաշրջանին մէջ խախտելով ցարդ գոյութիւն ունեցող ուժային հաւասարակշռութիւնները եւ Հարաւային Կովկասը դնելով նոր հրամայականներու առջեւ: Այս պայմաններու մէջ նախատեսութեան ամէն ճիգ բնականաբար պիտի բախի անկարելիութեան, քանի որ շատ բան դեռ հեռու է մեր հասողութենէն: Այնուամենայնիւ, մեր...

ՀՐԱՅՐ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Երբ հայրենի հողերը մէկ ստորագրութեամբ կը յանձնուին, եւ «մարդիկ» կը շարունակեն բնականոն իրենց կեանքը ապրիլ... Երբ Արցախի մեր հայրենակիցները տարհանուած կը հասնին Երեւան, եւ «մարդիկ» կոչ կ՛ուղղեն` վերադառնալու Արցախ եւ չխանգարելու իրենց հանգիստը` յուշելով, որ իրենց երեխաները զոհուած են արցախցիներու սահմանը պահելու համար... Երբ հայրենիքի «գլխաւոր...» Նիկոլը Շուշին կը համարէ տժգոյն ու տխուր քաղաք, նաեւ իրեն համար հաւաքուած...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Քրեմլինի նախանձախնդիր ու անհանդուրժող աչքը, ի վերջոյ, կրնայ միայն վասալներ եւ թշնամիներ տեսնել, եւ Ռուսիոյ դրացիները, եթէ չեն ուզեր մէկը դառնալ, պէտք է հաշտուին միւսը ըլլալու: Այս մասին յայտարարած է 1940-ական թուականներու ամերիկեան դիւանագիտութեան տիտաններէն պատմաբան Ճորճ Ֆ. Քենըն, որ ծանօթ է իբրեւ Պաղ պատերազմի շրջանին Խորհրդային Միութեան զսպման (քոնթէյնմընթ) քաղաքականութեան ջատագով: Դժբախտաբար Հայաստանի իշխանութիւնները` անտեսեցին տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական...

Արցախի մէջ տեղի ունեցած վեցշաբաթեայ արիւնարբու պատերազմը դադրեցաւ զինադուլով մը, ինչպէս նաեւ` համաձայնութեամբ մը, որ տարածաշրջանը կը դնէ անորոշ, անկայուն եւ կարճաժամկէտ խաղաղութեան մը մէջ: Համաձայնութիւնը այնքան թոյլ է, որ լարուած վիճակ մը կը ստեղծէ` առանց կայուն խաղաղութեան յստակ հիմքի: Միջին Արեւելքի եկեղեցիներու խորհուրդը (ՄԱԵԽ-ը), ըլլալով կրօնական կազմակերպութիւն մը` մղուած հաշտեցման առաքելութեամբ, որ կը հետապնդէ երկխօսութեան ճամբով խաղաղ գոյակցութեան տանիլ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ «Փորձ Կը Կատարուի Վերացնելու Մեր Հայրենիքի Պատմական Պատկանելիութեան Փաստերը» Մայր Աթոռ Սուրբ էջմիածինի` Արցախի հոգեւոր-մշակութային ժառանգութեան բաժինը խստօրէն կը դատապարտէ Շուշիի Կանաչ ժամ` Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ հանդէպ իրականացուած վանտալիզմը Ազրպէյճանի կողմէ: «Հոգեւոր-մշակութային արժէքներու հանդէպ նմանօրինակ կեցուածքը շարունակութիւնն է Ազրպէյճանի կողմէ տասնամեակներ շարունակ հայկական մշակոյթի հանդէպ իրականացուած գործունէութեան: Փորձելով ջնջել հայ մշակոյթի վկայութիւնները Արցախի հողէն` փորձ կը...

Ինքնիշխան Իշխանութիւններ Արցախի Մէջ ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ  - Համամ Գրիգոր Արեւելցի Եւ Սահակ Սեւադա Պաղտատ գերեվարուած եւ նահատակուած Սմբատ Խոստովանողի որդին` Աշոտ Բագրատունի հօր փոխարէն 855-ին դարձաւ հայոց սպարապետ: Բուղա ետ կանչուեցաւ Պաղտատ եւ Աշոտ իր ձեռքերուն մէջ կեդրոնացուց ամբողջ իշխանութիւնը: Աշոտ Բագրատունի 862-ին խալիֆայութենէն ստացաւ հայոց իշխանաց իշխանի տիտղոսը: Նոյն ժամանակ Աշոտ սպարապետութիւնը յանձնեց եղբօր` Աբասի: Աբասեան խալիֆայութիւնը սկսած էր...

ԿԱՐՕ Վ. ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Յուլիսին սկիզբը մեզի հասած եւ կամքէ անկախ պատճառներով (թերթի էջաթիւի նուազում, Պէյրութի պայթում) չհրատարակուած եւ մեր յօդուածագիրներէն Կարօ Մանճիկեանի ստորագրութիւնը կրող այս յօդուածը երբ որոշեցինք տպել, հեղինակը յարմար տեսաւ շափօ մը աւելցնել` 3 նոյեմբեր 2020-ին: Այդպէս ալ եղաւ, Կ. Մանճիկեան գրեց փոքրիկ մուտք մը` «Պիտի յաղթենք»-ով աւարտելով զայն, որովհետեւ ոչ ոք օրին կրնար պատկերացնել, որ Փաշինեանի ստորագրութեամբ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ֆրանսական «Լիպերասիոն» թերթի 13 նոյեմբերի «Հրաժեշտ արմատներուն» խորագրով յօդուածին ընկերացող լուսանկարը Ներխուժողին, նախայարձակին, աւազակին, չարագործին, ոճրագործին եւ զոհին նոյն աչքով նայող այսպէս կոչուած քաղաքակիրթ աշխարհի անզօրութեան, վատութեան եւ շահախնդրուած մեղսակցութեան ողբերգութեան թատրոնը կը բեմադրուի: Բեմը` հայաշխարհ Արցախն է: Քաղաքական որձեւէգութեան մեծ մանիթուները, իրենք զիրենք հիւսիսային Ամերիկայի ցեղախումբերու հաւատացած աշխարհի վրայ ամէն բան ստեղծած ՈԳԻ-ին ժառանգորդ համարելով` տնաքանդ (չ)արդարութիւն...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Այս ակնարկը պատրաստուած էր ծանր զիջումներ պարտադրող համաձայնագրի ստորագրութենէն առաջ: Ընտրուած ժապաւէնները հիմա աւելի հնչեղ եւ այժմէական են, որովհետեւ հակադրուած են պատերազմի արհաւիրքին: Ուրեմն, Հայաստանի մէջ զօրակոչ կար նաեւ մշակութային մարզին մէջ: «Ոսկէ ծիրան»-ը իր մասնակցութիւնը բերաւ «Բոլորս Արցախի համար» միջոցառումներուն` ցուցադրելով վեց ժապաւէններ, որոնք առնչուած են պատերազմի: Հրաւիրատոմսեր չկային: Հասոյթը յատկացուեցաւ պաշտպանութեան: «Կինոյի տան» մէջ տեղի ունեցաւ...

ԱՐԻՆ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Յաւերժութիւն, խառն թեքնիք խաւաքարտի վրայ, նոյեմբեր 2020 Սուգի մէջ է համայն հայութիւնը: Անբացատրելի զգացումներ կ՛ապրի իւրաքանչիւր հայ: Ցասում, բողոք, խռովք.... Մեծ մասը այս զգացումներուն` տակաւին չարտայայտուած: Այս համատարած ընկճուածութեան վրայ մեր հոգիները կը մտրակեն անմարդկա յին արարքները` կատարուած մե՛ր հողերուն վրայ, որոնք միայն շարունակութիւնն են թուրքին հետապնդած դարաւոր նպատակներուն: Ընկերային ցանցերու անհատական (ոչ լրատուական) էջերուն վրայ անընդհատ կը...

Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի Ֆրեզնոյի մասնաճիւղի հրատարակչատան «Հայակական Շարք»ին 11-րդ հատորը լոյս տեսաւ։ Անիկա Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի Նորթրիճի մասնաճիւղի Հայագիտական ծրագիրի վարիչ դոկտ. Վահրամ Շէմմասեանի հեղինակած՝ «Մուսա Լերան Հայերը» (The Armenians of Musa Dagh: From Obscurity to Genocide Resistance and Fame 1840-1915) խորագրուած նոր գիրքն է, կը տեղեկացնէ համալսարանի Ֆրեզնոյի Հայագիտական ծրագիրի վարիչ փրոֆ․ Պարլօ Տէր Մկրտիչեան։ Այս մասին ԵՌԱԳՈՅՆ-ը կը...