Յօդուածներ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ 10 նոյեմբերին լոյս աշխարհ եկած համաձայնագիրը, ամէնէն հպանցիկ ակնարկով իսկ, ցոյց կու տայ, որ անիկա լոկ զինադուլի` 27 սեպտեմբերին պայթած պատերազմին դադարեցման քայլ չէ, այլ ունի միջազգային ծալքեր, որոնք ահաւասիկ կը քողազերծուին, թաքուն նոր երեսներ ի յայտ կու գան: Շերտ առ շերտ ի յայտ եկող մանրամասնութիւնները` ճակատներու վերիվայրումներ, զինուորական, քաղաքական, ընկերային-տնտեսական եւ այլ, ամէն բանէ առաջ կը հնչեցնեն...

ԱՆԻ ԲՐԴՈՅԵԱՆ-ՂԱԶԱՐԵԱՆ «Կ՛ողբամ քեզ, հայո՛ց աշխարհ: Կ՛ողբամ քեզ, բոլոր հիւսիսային ազգերուն մէջ վեհագոյնդ, որովհետեւ վերացան թագաւորդ ու քահանադ, խորհրդականդ ու ուսուցանողդ, վրդովեցաւ խաղաղութիւնդ, արմատացաւ անկարգութիւնը, խախտեցաւ ուղղափառութիւնը, հիմնաւորուեցաւ չարափառութիւնը տգիտութեամբ: «... Որովհետեւ մեզի տիրեցին խստասիրտ ու չար թագաւորներ, որոնք ծանր, դժուարակիր բեռներ կը բարձեն, անտանելի հրամաններ կու տան. կառավարիչները կարգ չեն պահեր, անողորմ են, սիրելիներ դաւաճանուած են, թշնամիներ զօրացած, հաւատքը...

ՀՐԱՆԴ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ Խաբուեցայ, խաբուեցար, խաբուեցաւ, Խաբուեցանք, խաբուեցաք, խաբուեցան: Պիտի խաբուիմ, պիտի խաբուիս, պիտի խաբուի, Պիտի խաբուինք, պիտի խաբուիք, պիտի խաբուին: Յետո՞յ... Նորէ՛ն պիտի... Մինչե՞ւ... Մինչեւ որ` Դատողութիւնը փշրէ սուտն ու կեղծիքը, վտարէ դեղին շշուկները, անէացնէ տենչերը հիւանդ եսերուն եւ այրէ ինքնաարդարացման փտած խօսքերը: Մինչեւ որ` Երկիրը Ետ կանչէ որբացած արդարամտութիւնը, Հրահրէ զիրար լսելու ունակութիւնը, Ցրիւ տայ մաղձը նախանձին, սառեցնէ թունաւոր...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Դ. Նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի ներգրաւումը` Հայկական Հարցին մէջ: Ուիլսըն բարոյական բարձր արժանիքի տէր անձնաւորութիւն, կը հաւատար, որ բարոյականութիւնը պէտք է իշխէ քաղաքականութեան վրայ: Իբրեւ նախագահ 1913-1921 տարիներուն` ականատես եղաւ Հայոց ցեղասպանութեան: Ան խաղաղութեան ջատագովը եղած է, սակայն միայն 6 ապրիլ 1917-ին է, որ Գերմանիոյ դէմ (ո՛չ թէ Թուրքիոյ եւ Պուլկարիոյ դէմ) պատերազմ յայտարարեց, երբ վերջինս դրժեց իր խոստումը...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ «Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր 17 նոյեմբեր 2020-ին Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութին լրագրողներու տուած իր պատասխաններուն մէջ քանի մը կարեւոր մեկնաբանութիւններ ըրաւ արցախեան պատերազմի վերջին զինադադարին վերաբերեալ, որուն համար ան միջնորդեց Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ: Ռուսիոյ ղեկավարը իր հարցազրոյցը սկսաւ արցախեան հակամարտութեան պատմութիւնը ներկայացնելով. «Ամէն ինչ արդէն սկսած էր հեռաւոր 1988 թուականին, երբ ազգամիջեան բախումներ տեղի ունեցան...

ԷԴԻԿ ԱՆԴՐԷԱՍԵԱՆ Մարդկութեան պատմութիւնը բազմաթիւ օրինակներ ունի տապալուած կառավարութիւնների եւ առաջնորդների վաղաժամկէտ, եթէ չասեմ` էքստրեմալ հեռացման: Դա բնական երեւոյթ է, որովհետեւ ժողովուրդ եւ պետականութիւն հասկացութիւնները անհամեմատելիօրէն վեր են իշխանութիւն եւ առաջնորդ հասկացութիւններից: Անբնականը հակառակն է, երբ տապալուած կառավարութիւններն ու դուսպրծուկ առաջնորդները փորձում են իրենց վեր դասել պետութիւնից ու ժողովրդից եւ նոյնիսկ ամենախայտառակ պարտութիւնից ու անձնատուութիւնից յետոյ էլ չեն ցանկանում թողնել...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Էական եւ այժմէական հարցում մը: Բայց պատասխանէն առաջ ըսեմ , որ դիւանագէտ կամ քաղաքական հարցերու վերլուծող կամ գործիչ մը չեմ, ոչ ալ եղած եմ կամ ուզած եմ ըլլալ: «Այդ էր պակասնիս, ըսած էր ողորմած հայրս եւ աւելցուցած, «դուն ո~ւր, քաղաքականութիւն ըսուածը ուր»: Ճիշդ էր: Բայց փառք Աստուծոյ, գոհ եմ, այն ինչ որ եմ: Նաեւ համեստօրէն ըսեմ, որ իմ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Եթէ հայութեան շարքերուն մէջ տակաւին կան մտածողներ, որ Արցախի մէջ մեր կրած հողային եւ մարդկային կորուստները որեւէ ձեւով կրնան արդարացուիլ, ամբողջ հայութիւնը այս վիճակին հասցնողները կրնան գործը շարունակել բան մը չեղածի հոգեբանութեամբ, Եթէ 10 նոյեմբերի տխրահռչակ համաձայնագիրէն աւելի քան 10 օր ետք ի յայտ եկող մութ ծալքերը եւ լեռնացող դառնութիւնները մեզ չեն հասցներ այն ճշմարտութեան, որ Ցեղասպանութենէն եւ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ 19. «Նիւ Եորք Թրիպիւն» օրաթերթի 17 Նոյեմբեր 1895-ի առաջին էջի գլխաւոր լուրը՝ «Սարսափը կը տիրէ Հայաստանի մէջ»: Գ. Քոնկրեսին եւ Ծերակոյտին ներգրաւումը Հայկական Հարցին մէջ: Ստորեւ` Մերլ Քուրթիի (Merle Curti, 1897-1996) (18) «Ամերիկեան արտերկրի մարդասիրութեան պատմութիւնը» գիրքէն (19) հատուածներ, որ պատրաստուած է արխիւային բազմաթիւ աղբիւրներէ: ««Տի Աութլուք»-ի (Նիւ Եորք հրատարակուող ամսաթերթ*) 7 դեկտեմբեր 1895-ի թիւին մէջ վերապատուելի Սայրըս...

Ա. Ա. 9 նոյեմբերին Վլատիմիր Փութինի, Նիկոլ Փաշինեանի եւ Իլհամ Ալիեւի միջեւ կնքուած համաձայնութեան իններորդ եւ վերջին կէտին մէջ կ՛ըսուի. «Շրջանին մէջ տնտեսական եւ փոխադրութեան բոլոր կապերը կը վերաբացուին: Հայաստան պիտի հայթայթէ փոխադրութեան կապ` Ազրպէյճանի եւ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան արեւմտեան շրջաններուն միջեւ: Փոխադրութեան կապերը պիտի վերահսկուին Դաշնակցային Ռուսիոյ սահմանապահ ուժերուն կողմէ: Նաեւ պիտի կառուցուի ցամաքային ուղի մը` Նախիջեւանի եւ Ազրպէյճանի...

«Պարտութի՞ւն... Չեմ Ըմբռներ Այս Բառին Իմաստը» (Մարկըրեթ Թաչըր, 1925-2013) Մեծն Բրիտանիոյ հռչակաւոր վարչապետը այս խօսքը ըսած էր այն օրերուն, երբ իր երկիրը պատերազմի մտաւ Արժանթինի դէմ, Փաթակոնիոյ բացերը` հարաւային Ատլանտեանի մէջ գտնուող Ֆոլքլենտ (կամ Մալվինաս) կղզիներու տագնապին օրերուն, ապրիլ-յունիս 1982-ին: Արժանթին փորձեց վերատիրանալ իրը նկատած կղզիներուն, իսկ Թաչըր իր մարտանաւերը ղրկեց տասնեակ հազարաւոր մղոններ հեռուները գտնուող պաղ ջուրեր: Բրիտանացիներուն իւրայատուկ...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Ֆրանսայի ծերակոյտը 25 նոյեմբերին ձայներու մեծամասնութեամբ որդեգրեց «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ճանաչման անհրաժեշտութեան մասին» բանաձեւը, որ կը պարունակէր, ֆրանսական կառավարութեան ուղղուած Արցախի անկախութիւնը ճանչնալու կողքին, շարք մը այլ հայանպաստ կոչեր, ինչպէս` ազրպէյճանական ուժերն ու անոնց աջակցող կազմաւորումները անյապաղ հեռացնել 27 սեպտեմբերի զինուորական գործողութիւններուն սկիզբէն ետք գրաւուած տարածքներէն, բոլոր ջանքերը գործադրել բանակցային հոլովոյթին վերսկսելու, 1994 թուականին գծուած սահմանները ապահովելու, ինչպէս...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Քառասուն եւ աւելի երկար օրեր տեւած մեզի պարտադրուած արցախեան այս մեծ ու ահռելի պատերազմը արդէն վերջ գտած է: Անոր հետ վերջ գտած է նաեւ «Յաղթելու ենք» ամէնօրեայ լոզունգը եւ դժբախտաբար փոխարինուած` «պարտուեցանք»-ով: Արդեօ՞ք պարտուեցանք: Ճիշդ է, որ պատերազմը վերջ գտած է, սակայն` ո՛չ պայքարը: Նաեւ ցաւալի է, որ պատերազմի գերանդին մեծաթիւ զոհեր խլած էր մեզմէ: Բայց նաեւ լաւ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Առանց իրարմէ բոլորովին անջատելու Հայաստանի եւ Արցախի նորաստեղծ վիճակները` փորձենք արձանագրել նաեւ շարք մը հարցումներ, որոնք առաւելաբար կապուած են 10 նոյեմբերի համաձայնագիրին յաջորդող փուլը մտած Հայաստանին: (Ինչպէս որ Արցախի մասին մեր արձանագրած հարցումներուն ենթապատկերին մէջ կար Հայաստանը, այս հարցումներուն ենթապատկերին մէջ ալ կայ Արցախը: Իսկ սփիւռքը երկուքին պարագային ալ պարզ հանդիսատես չէ): Անծածկելի իրականութիւն է, որ 10 նոյեմբերի...

Հայաստանի կառավարութիւնը հրապարակեց 27 սեպտեմբերէն Ազրպէյճանի կողմէ Արցախի Հանրապետութեան դէմ սկսած պատերազմական գործողութիւններուն իբրեւ հետեւանք Ազրպէյճանի վերահսկողութեան տակ անցած համայնքներուն ցանկը: Ցանկը հրապարակուած է կառավարութեան կայքին վրայ` այդ համայնքներուն մէջ հաշուըւած քաղաքացիներու աջակցութեան միջոցառման վերաբերեալ որոշման մէջ, որուն նպատակն է աջակցութիւն տրամադրել պատերազմին պատճառով տեղահանուած եւ Հայաստան ու Արցախ գտնուող Արցախի քաղաքացիներուն, որոնցմէ իւրաքանչիւրին պիտի տրամադրուի 300 հազար դրամ: Ազրպէյճանի...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Կը Ներկայացնեմ քանի մը օրինակներ այդ օրերու արեւմտեան մամուլին մէջ լոյս տեսած գրեթէ առօրեայ, հազարաւոր յօդուածներէն, կոչերէն, ծաղրանկարներէն եւ ծանուցումներէն: «Սան Ֆրանսիսքօ Էկզեմինըր»-ի 19 յուլիս 1890-ի առաջին էջին լուրը. «Բռնութիւններ Հայաստանի մէջ. Անգլիան այլեւս պիտի չհանդուրժէ քրիստոնեաներուն դէմ հալածանքը: Կտրուկ նամակ մը  ղրկուած է Դրան, եթէ սուլթանը չմիջամտէ, Անգլիան պիտի միջամտէ. Թուրքիան ահազանգի մատնուած է ռուսական զօրքերուն դէպի...

4 օգոստոս 2020-ին տեղի ունեցած Պէյրութի նաւահանգիստի ահաւոր պայթումին պատճառով Ազգային միացեալ վարժարանը եւս կրեց ծանր վնասներ: Վարժարանիս բոլոր յարկերուն դասարանները, անոնց պատուհանները, սրահներն ու տնօրէնութեան գրասենեակները անմասն չմնացին քանդումէն եւ իրենց կարգին վնասուեցան: Սակայն, շնորհիւ Լիբանանի Ազգային առաջնորդարանի ճիգերուն եւ առաջնորդ սրբազան հօր` Շահէ արք. Փանոսեանի հայրական հոգատարութեան, կատարուեցան նախնական նորոգութիւններու աշխատանքները, որոնք ընդարձակուեցան վարժարանիս խնամակալութեան եւ տնօրէնութեան ջանքերուն...

Երեւանի պետական համալսարանի գիտական խորհուրդը 20 նոյեմբերին գումարած իր նիստին ընթացքին 48 թեր, 5 դէմ եւ 8 ձեռնպահ քուէներով որդեգրեց կոչ յայտարարութիւն` պահանջելով վարչապետ Փաշինեանին եւ կառավարութեան հրաժարականը: Խորհուրդը կ՛անդրադառնայ Ազգային համաձայնութեան ժամանակաւոր կառավարութեան կազմութեան անհրաժեշտութեան` բաղկացած բացառապէս համապատասխան ոլորտներու մասնագէտներէ: Միեւնոյն ատեն խորհուրդը կոչով կը դիմէ հանրութեան` համախմբուելու պետականութեան գաղափարին շուրջ` կտրականապէս մերժելով երկպառակութեան, անջրպետներու խորացման որեւէ փորձ:

Անթոյլատրելի նկատելով հասարակութեան մէջ թշնամութեան, վրէժխնդրութեան, անվստահութեան, ատելութեան սերմանումը` Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի նախագահութիւնը յայտարարութեամբ մը պահանջեց Հայաստանի կառավարութեան հրաժարականը: Յայտարարութեան մէջ նշուեցաւ. «2020թ. սեպտեմբերի 27-ին Արցախի Հանրապետութեան դէմ Ազրպէյճանի եւ Թուրքիայի սանձազերծած պատերազմի արդիւնքում Հայաստանի Հանրապետութիւնում եւ Արցախում ստեղծուած ծանրագոյն իրավիճակի կապակցութեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւնների ազգային ակադեմիայի նախագահութիւնը  յայտարարում է. 1.- Նոյեմբերի 9-ին Ազրպէյճանի, Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ կնքուած...

ՏԱՐՕՆ ՏԷՐ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ Սեպտեմբեր 27-ով սկսած Արցախեան պատերազմը և յա’տկապէս անոր վախճանը մեզմէ շատերուն համար մեր ազգային կեանքին ամենէն անկիւնադարձային ու բեկումնային հանգրուանը ըլլալու բոլոր տուեալները ունին կարծէք: Ամենալայն երեւակայութիւնը ունեցողն անգամ հաւանաբար դժուար պատկերացնէր թէ մենք սայթաքէինք ու այսքան խոռը իյնայինք: Նոյեմբեր 9-ին ստորագրուած այժմ տխրահռչակ եռակողմանի համաձայնութիւնը, ենթադրելով որ չյայտարարուած ծալքեր չունի, արդէն իսկ բաւականին կը հիասթափեցնէ մեզմէ...