ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ
Հայ ժողովուրդն անցաւ դժոխքի միջով: Արցախին ու ողջ հայութեանը պարտադրուած պատերազմի հրդեհի մէջ այրուեց ազգի ծաղիկը, նրա սերուցքի մի մասը: Բազմաթիւ են անկրկնելի սխրանքների եւ անձնազոհ վարքի օրինակները, որոնք ակնառու վկայութիւններն են հայ ժողովրդի հերոսական ոգու, որ հպարտութիւն է ներշնչում նման որդիներ ծնող ժողովրդին պատկանելուդ համար: Հերոսներն ու նուիրեալները հաւասար են, նրանք բոլորը նոյն ազգի զաւակներն են, եւ մենք պարտաւոր ենք յիշել բոլորին ու իւրաքանչիւրին առանձնաբար, խոնարհուել բոլորի վաստակի առաջ: Միաժամանակ, որպէս մէկ ընտանիքի զաւակների, ցանկանում եմ խօսել Դաշնակցութեան անդամ, հայրենիքի փրկութեան համար կռուած եւ նահատակուած զինուորների մասին: Ովքե՞ր էին նրանք, որ մեր կեանքի մասն էին եւ մի ակնթարթային պահի պոկուեցին իրականութիւնից ու համբարձուեցին երկինք: Նրանք հայրենիքում վերածնուած կուսակցութեան երեսնամեայ երթի մասնակիցն ու դրօշակակիրներն էին: Նրանց կշիռն ու առաքինութիւնը դիրք, պաշտօն, հասարակական ճանաչում ունենալով չէր պայմանաւորուած, եթէ նոյնիսկ իրենց մէջ կային այդպիսիք: Մեզ համար նրանց առաքինութիւնը հայրենիքում վերընձիւղուած Դաշնակցութեան սիւները լինելն էր, եթէ անգամ նրանցից ոմանք աւելի ուշ են միացել ազգային պայքարի այդ երթին կամ միացել են հայրենի կառոյցին այլ վայրերում, բայց` նոյն դրօշի ներքոյ որոշակի ճանապարհ անցնելուց յետոյ:
Հայրենիքում Դաշնակցութեան վերածնունդը տեղի ունեցաւ արցախեան ազատագրական պայքարի բովում: Կարելի է ասել, որ Դաշնակցութեան Հայաստանի ներկայ սերունդը արցախեան պայքարի սերունդն է, որպէս կուսակցական շրջան` այս հաւաքականութիւնը ձեւաւորուել եւ գործում է ցայսօր այդ հոգեբանութեամբ: 1989 թուականից սկսած` ազգային ինքնագիտակցութեամբ օժտուած մարդիկ` երիտասարդ ու հասակաւոր, կին թէ տղամարդ, գալիս էին Դաշնակցութիւն, որպէսզի նրա ճանապարհով օգտակար լինէին այդ պայքարին, իւրաքանչիւրը` իր կարողութիւնների ու ընդունակութիւնների չափով:
Ի հարկէ Դաշնակցութեան գլխաւոր անելիքը արուեց Արցախում ու Հայաստանի սահմանների վրայ նրանց կողմից, որոնք կամաւորագրուեցին զինեալ պայքարին: Նուիրեալների այդ բոյլից զգալի թուով ընկերներ նահատակուեցին, միւսները վերադարձան ու ներգրաւուեցին երկրի եւ կուսակցութեան խաղաղ աշխատանքներում: Լինելով գաղափարական մարտիկներ` նրանք երբեք չփորձեցին շահարկել իրենց մարտական կենսագրութիւնը, առաւել եւս չփորձեցին միւսներից շատ ուզել սեփական վաստակի դիմաց: Նախապէս այս տղաներին չճանաչած մէկը, նրանց կողքին երկար ժամանակ գտնուելով, այդպէս էլ դժուար թէ իմանար, որ իր ընկերն անցել է մարտական փառաւոր ուղի եւ իրական հերոս է, իսկ գործը հրապարակայնացուած չէ, որովհետեւ այդպիսին է Դաշնակցութիւնը:
Նրանք բոլորը, երէկուայ կամաւորները, պատերազմից վերադառնալով, եղան սովորական կուսակցականներ, ապրեցին այն առօրեայով ու հոգսերով, ինչ բոլորը: Մենք մեր ընկերների իրական սխրանքների մասին պատմութիւններ ենք լսել միայն այն ժամանակ, երբ նրանք այլեւս մեզ հետ չեն եղել: Չեմ կարող յիշել որեւէ դէպք, երբ անցած աւելի քան քսանհինգ տարուայ ընթացքում նրանցից ոեւէ մէկը պատմէր, թէ այսինչ ժամանակ այսպիսի կարեւոր բան է արել: Նրանք խուսափել են նաեւ լրագրողներից ու տեսախցիկներից: Հաճելի տրամադրութեան, ուրախ առիթների դէպքում ընկերական միջավայրում եթէ ինչ-որ բան էլ յիշուել է նրանց մարտական կենսագրութիւնից, ապա հիմնականում` զուարճալի միջադէպեր: Նրանք զատուեցին միւսներից միայն այն ժամանակ, երբ կրկին զինուորական համազգեստ հագնելու անհրաժեշտութիւն առաջացաւ: Այդպէս մեր վեթերանները երիտասարդների հետ զէնք վերցրին 2016 թուականին եւ ապա` 2020 թուականին: Վերջին պատերազմը եղաւ առաւել դաժան ու ողբերգական, որովհետեւ այս անգամ աւելի շատ մարտադաշտից դուրս պարտութիւն պարտադրուեց մեզ, ու կրկնակի ողբերգական դարձան մեր կորուստները: Տեղն է, որ անուն առ անուն յիշենք մեր նոր նահատակներին, սակայն այս անգամ ես այդ բանն անել չեմ ցանկանում: Իմ խօսքը բոլորի մասին է` որպէս մէկ հաւաքականութեան` գործի, գաղափարի, նպատակի ու նահատակութեան:
Եթէ ցանկանում ենք հասկանալ, թէ ի՛նչ է արել Դաշնակցութիւնը Հայաստանում անցած երեսուն տարուայ ընթացքում, ապա արժէ առաջին հերթին յիշել մեր կամաւորներին եւ նրանց կատարած գործը` առանց նսեմացնելու մնացած բոլորի գործունէութիւնը: Կարելի է ասել, որ Հայաստանում երկրորդ հարիւրամեակի շեմն անցնող Դաշնակցութեան ճանապարհը հէնց դաշնակցականների եւ մասնաւորապէս մարտական ուղի անցած ընկերների անցած ճանապարհը եղաւ:
Համեստ, պարզ, հայրենասէր ու անձնազոհ մարտիկներ, որոնք Դաշնակցութեան մէջ ճանաչեցին իրենց ժողովրդի հերոսական անցեալն ու չաւարտուած Դատը, անմնացորդ ու պատուախնդրօրէն նուիրուեցին հարազատ կուսակցութեանը` սեփական ուսերի վրայ բարձրացնելով նրա հզօր կառոյցը եւ սեփական մէջքին կրելով նրա գործի բեռը: Փա՛ռք մեր բոլոր մարտիկներին, յաւե՛րժ յիշատակ անմահացածներին: Անկախ իրադարձութիւնների ընթացքից` նրանց կամաւոր ընտրութիւնը եղել է գիտակցուած ու արդարացուած: Նրանց ապրած կեանքն օրինակ է դառնալու վաղուայ պայծառ Հայաստանը կերտողների համար:
«Դրօշակ», թիւ 11 (1645), նոյեմբեր, 2020 թ.
