Յօդուածներ

Վերնագիրը ընտրած ենք` հետեւողութեամբ  անմահ երգիծագիր  Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները»  հատորին: Մեր նպատակը զաւեշտ ընել կամ երգիծել չէ, ո՛չ ալ (ան)քաղաքավարութեան վնասներուն մասին խօսիլ է, այլ ի մտի ունինք ահաւոր, քանդիչ եւ կործանիչ ամբոխահաճութեան վնասները, որոնք կը գոյատեւեն Հայաստանի մէջ: Ամբոխահաճութիւն, որուն մասնագէտն է վարչապետի աթոռին կառչած Նիկոլ Փաշինեանը: Մայիս 2018-ին, ամբոխահաճ տարբեր տրամադրութեամբ եւ պատրաստութեամբ, Փաշինեան յաջողցուց «թաւշեայ յեղափոխութիւն»-ը`...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Յունաստան  Յունական Պատմական Փաստաթուղթ Մը` Փետրուարեան Ապստամբութեան Վերաբերեալ Վերջերս «Ազատ Օր»-ը առաջին անգամ ըլլալով ներկայացուց Յունաստանի արտաքին գործոց նախարարութեան արխիւներուն մէջ պահուած փաստաթուղթ մը, որ կը վերաբերի Փետրուարեան ապստամբութեան: 18 փետրուար 1921-ին, Հայաստանի մէջ ապստամբութիւնը սկսելէն անմիջապէս ետք, Պոլսոյ մէջ գործող Յունաստանի դիւանագիտական պատուիրակութեան գրասենեակը հեռագիրով կը տեղեկացնէ Յունաստանի արտաքին գործոց նախարարութեան` ժողովրդային պոռթկումին մասին: «Հայերը, օգտագործելով...

  ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ «Հայաստան կը մեռնի, բայց պիտի շարունակէ ապրիլ: Այն քիչ արիւնը, որ ունի, շատ արժէքաւոր է, եւ որ ծնունդ պիտի տայ հերոսական նոր սերունդի մը: Ազգ մը, որ չ՛ուզեր մեռնիլ, պիտի չմեռնի»: ԱՆԱԹՈԼ ՖՐԱՆՍ Գրող-հրապարակագիր, Նոպէլեան գրականութեան մրցանակիր, 1916: Դիմատետրի էջ-հաշիւ չունիմ, բայց կը հետեւիմ անոր բովանդակութեան` տիկնոջս անձնական էջին միջոցով: Յատկապէս արցախեան քառասուն եւ չորս օրերու...

ԹԱԹՈՒԼ ՕՀԱՆԵԱՆ Ըստ գաղափարախօսների եւ հասարակագիտութեանց գիտնականների տեսակէտների մի աննշան տարբերութեամբ, հայրենիք նշանակում է «այն երկիրը որտեղ մարդը ծնուել է, ու որի քաղաքացին է: Պատմականօրէն տուեալ ժողովրդին պատկանող բնատարածքը` իր բնութեամբ, բնակչութեամբ, հասարակական եւ պետական կառուցուածքով, լեզուով, մշակոյթով, կենցաղով, բարքերով եւ այլն»: Համառօտ կերպով` հայրենիք նշանակում է ժողովուրդ ու տարածք, եւ հայրենիքի նկատմամբ տածած սէրը բարոյական սկզբունք է: Ազգերը ապրում...

ՎԱՀԷ ՍԱՐԳՍԵԱՆ Երէկ շրջեցի ե՛ւ Բաղրամեան պողոտայում, ե՛ւ Հանրապետութեան հրապարակում: Երկու տեղ` հանրահաւաք: Մի տեղ` հայրենիքի շունչն էր, երկրորդում` հայրենիքը վաճառողների սուլոցը: Առաջինում Շուշիի կորստի ցաւն էր, երկրորդում` Շուշիի յանձնման խրախճանքը: Առաջինում Հադրութը վերջինը թողած բժիշկ Տարօն Տօնոյեանի ցասումն էր, երկրորդում` մալագասցիների նախնադարեան ցեղային ներամուսնական ճիչերին նմանուող անբնական բղաւոցներ: Առաջինում հադրութցիների, շուշեցիների, քարվաճառցիների ու քաշաթաղցիների հայրենազրկման կսկիծն էր, երկրորդում` դրանք...

ՄԱԿԱՐ ի Գաղիա Դրան զանգը հնչեց եւ բեւեռային ցուրտին հետ տուն մտաւ Կեդրոնականցի Արմենակ` կրկնելով. «Ափսո՜ս, Հայաստա՛ն»: Հիւրասենեակ գացինք: Երկինքի կապոյտին մէջ կը շողար արեւը, ապակիի ետին ձիւնածածկ երդիքներն էին: Արմենակ բարեւ ընդունելու վիճակի մէջ չէր: Մակարուհին թէյ բերաւ, աչքով-ունքով հարցուց:  թէ ի՞նչ պատահած էր: Մատներս դրի շրթներուս վրայ, որ չխօսի: Արմենակ քանի մը անգամ եւս կրկնեց` «Ափսո՜ս, ափսո՜ս»...Ապա` -...

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ Պատերազմները, իրենց բնոյթին բերմամբ, համապարփակ պատումներով կ՛անցնին պատմութեան էջերուն: Կը խօսուի յաղթանակներու կամ պարտութիւններու մասին: Կը յիշուին հրամանատարները, անոնց քաջագործութիւնները կամ ռազմավարական յատկութիւնները: «Հանիպալ, որ Կարթագէնը նուաճեց, գոնէ խոհարար մը չունէ՞ր իր կողքին», կը հարցնէ անուանի թատերագիր Պերթոլտ Պրեխտ: Ո՛չ, պատմագրութեան մէջ կ՛անտեսուին անհատները: Չեն խօսուիր անոնց սխրանքներուն մասին, քանզի պատմիչները հովանաւորողները իշխաններն են, այլ ոչ` անոնց քաղաքական...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Մաշտոցի Մատենադարանին Մէջ Ներկայացուեցաւ Արցախեան Ձեռագրային Արուեստը Մ. Մաշտոցի անուան մատենադարանին մէջ մարտ 2-ին բացումը կատարուեցաւ «Մատենադարան-Գանձասար» գիտական մշակութային կեդրոնէն տեղափոխուած արցախեան ձեռագիրներու ցուցահանդէսին: Ցուցահանդէսին կը ներկայացուին Արցախի գրչութեան կեդրոնները` Ամարասը, Գանձասարը, Եղիշէ Առաքեալի վանքը, Գտչավանքը, Մեծառանաց Ս. Յակոբավանքը, Խադավանքը, Դադիվանքը, Երից Մանկանց վանքը, Շուշին, ինչպէս նաեւ պիտի ցուցադրուին Արցախի մէջ գրուած, նկարազարդուած եւ պահուած ձեռագիրները, արխիւային...

Թուրք-Պարսկական Պատերազմներ Եւ Նատիր Խան` Իրանի Տիրակալ ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Օսմանեան Զօրքերու Կոտորածը Արցախի Եւ Գանձակի Մէջ Օսմանեան բանակները 1730-ի ամրան ծանր պարտութիւններ կրած էին Արցախի մէջ` Գիւլիստանի Աբրահամ իւզպաշիի ուժերէն, եւ Պարսկաստանի մէջ` Նատիր խանի ուժերէն: Արցախ, ինչպէս եւ Պարսկաստան, թուրքերուն համար անյաղթահարելի պատնէշներ եւ թրքական զօրքերուն համար գերեզմանոցներ եղան: Օսմանեան հսկայ բանակներուն համար ոչինչ այնքան դժուար եւ անհնար էր,...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ 11 դեկտեմբեր 2020-ի «Ազդակ»-ի 18-րդ առցանց լսարանին զեկուցողն էր Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկի Հայկական հարցի եւ Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան բաժնի վարիչ դոկտ. Արմէն Մարուքեանը, որ 16 յունուար 2020-ին դաշնագիրին 100-ամեակի ձեռնարկներուն բացումը կատարեց «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ` «Պահանջատիրութեան պատմաիրաւական հիմքերը» նիւթով, որուն անդրադարձ կատարած եմ (1): 1. Սեւրի դաշնագիրի մասնակիցներէն մաս մը: Դաշնագիր մը կարելի չէ...

Կազմակերպութեամբ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան «Ռազմիկ» եւ քարոզչական յանձնախումբերուն, շաբաթ, 6 փետրուար 2021-ին, յետմիջօրէի ժամը 5:00-ին տեղի ունեցաւ միջդպրոցական շարադրութեան առցանց մրցում: Մրցումը կը միտէր քաջալերել հայ աշակերտութեան ստեղծագործ ու հանճարեղ միտքը` յանուն մեր ազգի յառաջդիմութեան, ազգային կեանքի բոլոր մարզերուն մէջ: Մրցումին մասնակցեցան 9 դպրոցներէ 18 աշակերտներ, որոնք ընտրեցին հետեւեալ նիւթերէն մէկը. 1) Լիբանանահայութիւնը ժամանակաւոր եւ ինքնանպատակ գաղո՞ւթ է, թէ՞...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ Մեր կեանքին մէջ յաճախ կը հանդիպինք մարդոց, որոնք միայն կը խօսին: Խօսելու, լաւ խօսելու կողքին, ճարտասան եւ տպաւորիչ ելոյթներ ալ կ՛ունենան: Մեր դպրոցական տարիներուն կային ուսուցիչներ, որոնք միայն դասը կը բացատրէին, եւ երբ հարցում ուղղէինք, անպատասխան կը մնայինք: Նոյնիսկ հարցումը լսելու ճիգ չէր ըլլար անոնց կողմէ: Աւելի ուշ, երբ երիտասարդ դարձանք, միութենական եւ ժողովական կեանքի մէջ միշտ ալ...

  ՎԱՀԱԳՆ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ Պատահականութի՞ւն էր, թէ՞ նախախնամութիւն: Կը հաւատամ, որ կեանքի իրադարձութիւնները, բնազանցական կամ իմացաբանական պարունակին մէջ դրուած, պատահականութեան արդիւնք չեն կրնար ըլլալ... Այդպէս ալ կեանքի կոչուեցաւ եւ հիմնուեցաւ ՀՅ Դաշնակցութեան Քանատայի պատանեկան միութեան Քարվաճառի Եղէգնուտ գիւղի մանկապարտէզը: 2002 եւ 2003 թուականներու աշնան, «Հորիզոն»-ի լրագրական առաքելութեանց ծիրէն ներս, գործուղուած էի Հայաստան եւ Արցախ` Հայաստանի սահմանամերձ գիւղերու եւ Արցախի վերաբնակեցման ծրագիրներու...

Տ. Ճ. Համազգայինը ստեղծուեցաւ բռնագաղթի միջոցով իր հայրենիքէն օտարուած, սփիւռք դարձած զանգուածներուն հոգեւոր հայրենիք դառնալու համար: Օտարանալու դատապարտուած հայ մարդը հայ պահելու համար անհրաժեշտ էր անոր ապահովել հայեցի կրթութիւն եւ մշակութային ու ստեղծագործական ասպարէզ: Պէտք էր ապահովուէր իրերայաջորդ սերունդներուն համար ազգային դաստիարակութիւն եւ ազգային ապրումներով, ազատութեան ու անկախութեան տենչերով տոգորուած հայ մտաւորականութիւն: Համազգայինի հիմնադիրներուն համար հայկական ինքնութեան պահպանումը չէր կրնար...

«Հո՛ս «Վանայ Ձայն»-ն է... Ձայնն է... Ձայնն է...»: Թաւ, խռպոտ, արնական, ինքնուրոյն ձայն մը, որ տակաւին երկա՜ր, շատ երկա՜ր պիտի հնչէ հայկական ձայնասփիւռէն` ի սփիւռս աշխարհի... Հայկական արուեստի արխիւները լեցուն են հարցազրոյցներովդ, դերակատարումներովդ, երգերովդ եւ ասմունքներովդ: Երկար տարիներ, հայկական բեմերու վրայ ապրեցար ու ապրեցուցիր ստեղծագործութիւններովդ` մանուկներէն մինչեւ տարեցները, իւրայատուկ ձայնովդ: Արուեստն էր ամբողջ աշխարհդ... Յաջողեցար առաքելութեանդ մէջ` թատերական ջահը փոխանցելով...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Որքա՛ն դժուար է տեսնել Արցախը այս վիճակի մէջ եւ չկքիլ: Որքա՛ն դժուար է ոգեկոչել Սումկայիթի սպանդի երեսուներեք ամեակը, երբ Արցախը «յանձնեցին» Սումկայիթի ոճրագործներուն: Որքա՛ն դժուար է տեսնել Ազրպէյճանի դրօշը Շուշիի Ս. Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարի գմբէթին վրայ: Որքա՛ն դժուար է տեսնել հարիւրաւոր հայ որբեր, որոնք ի զուր կորսնցուցին իրենց հերոս հայրերը: Որքա՛ն դժուար է լսել եւ ընդունիլ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Թէ՛ Լիբանանի եւ թէ՛ Հայաստանի մէջ կը տիրէ քաղաքական անորոշութեան վտանգաւոր վիճակ: Լիբանանի փլուզուած պետական համակարգը վերակառուցման կարիք ունի: Արմատական տարակարծութիւններ ունեցող քաղաքական փտած վերնախաւը ի վիճակի չեղաւ նոյնիսկ ֆրանսական հոգատարութեամբ լուծում մը առաջադրելու, հակառակ տրուած խոստումներուն: Մարոնի պատրիարքը կ՛առաջարկէ միջազգային ընտանիքին դիմել ներլիբանանեան խնդիրներուն լուծում գտնելու համար: Անգամ մը եւս Լիբանան կը պատրաստուի անկազմակերպ բազմախոհութիւնը կազմակերպուած բազմակարծութեամբ...

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Ղարաքիլիսայի Ճակատամարտը Թուրք-հայկական պատերազմի վճռական տեղամասերէն էր նաեւ Ղարաքիլիսայի ճակատը: Ալեքսանդրապոլի անկումէն ետք Լեղաքարայինի ուղղութեամբ շարժուող թուրք զօրամասը մայիսի 20-ին գրաւած է Աջուելը, Աղբուելը (Լուսաղբիւր), Թաղքչին (Հարթագիծ), մայիս 21-ին` Տաշիրը: Մայիս 22-ին հայկական բանակի հրամանատարը (Թովմաս Նազարբեկեանի) եւ սպայակոյտը տեղափոխուած են Դիլիջան: Ողջանալիի (Ստեփանաւան) մօտ մայիսի 21-22-ի մարտերէն ետք Անդրանիկի զօրամասը կեդրոնացած է Դսեղ գիւղը եւ հետագայ գործողութիւններուն...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Դաւիթ, 10 տարեկան, 2010                                                                                                                             Երկու խաչքարերը, 2010 Ես եւ կողակիցս` Էլիզապէթը, բախտը ունեցանք 2010-ին երթալու Հայաստան եւ Արցախ: Հայաստան ժամանեցինք սեպտեմբեր 29-ին եւ եւ մեր շրջապտոյտը տեւեց մինչեւ հոկտեմբեր 30: Մեր ճամբորդութիւնը վերածուեցաւ ուխտագնացութեան` այցելելով Հայաստանի եւ Արցախի պատմական շատ մը եկեղեցիները եւ վանքերը: Մեր շրջապտոյտի բոլոր փուլերուն մեզի ընկերացան տէր եւ տիկին Հրաչ եւ Սեդա Սիմոնեանները,...

Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի ղեկավար Արմէն Մուրադեանը «Դիմատետր»-ի իր էջին վրայ գրառում կատարեց ուսանող Աւետիս Պուլուզեանի մասին` ներկայացնելով անոր անձնուէր կերպարն ու հերոսական նահատակութիւնը. «Մերօրեայ հերոսները». Աւետիս Պուլուզեան Յանուն հայրենիքի կեանքը զոհած քաջորդիների թւում է նաեւ ապագայ բժիշկ Աւետիս Պուլուզեանը: Մերօրեայ հերոսը ծնուել է 2000թ. հոկտեմբերի 15-ին, Ստեփանակերտում: Աւարտելով Ստեփանակերտի Խաչատուր Աբովեանի անուան դպրոցը` ուսումը շարունակել է Թամարա Քամալեանի անուան...