Հայրենի Կեանք

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

Մաշտոցի Մատենադարանին Մէջ Ներկայացուեցաւ Արցախեան Ձեռագրային Արուեստը

Մ. Մաշտոցի անուան մատենադարանին մէջ մարտ 2-ին բացումը կատարուեցաւ «Մատենադարան-Գանձասար» գիտական մշակութային կեդրոնէն տեղափոխուած արցախեան ձեռագիրներու ցուցահանդէսին:

Ցուցահանդէսին կը ներկայացուին Արցախի գրչութեան կեդրոնները` Ամարասը, Գանձասարը, Եղիշէ Առաքեալի վանքը, Գտչավանքը, Մեծառանաց Ս. Յակոբավանքը, Խադավանքը, Դադիվանքը, Երից Մանկանց վանքը, Շուշին, ինչպէս նաեւ պիտի ցուցադրուին Արցախի մէջ գրուած, նկարազարդուած եւ պահուած ձեռագիրները, արխիւային փաստաթուղթերը եւ Շուշիի մէջ տպուած հնատիպ գիրքերը եւս: Ընդհանուր` շուրջ 8 տասնեակի հասնող ցուցանմուշ:

Յայտնենք, որ ցուցահանդէսը ժամանակաւոր է, համապատասխան պայմաններու առկայութեան պարագային պիտի տեղափոխուի Արցախ:

«Մատենադարան-Գանձասար» գիտական մշակութային կեդրոնին Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մատենադարանի մասնաճիւղին բացումը կատարուած է 2015-ին: «Մատենադարան-Գանձասար» գիտական մշակութային կեդրոն հիմնելու նպատակով Արցախի թեմը անհատոյց եւ անժամկէտ յատկացուցած է Գանձասար վանական համալիրին կից դպրատան նախկին շէնքը, որ վերանորոգուած է «Փիւնիկ» համահայկական հիմնադրամին միջոցներով:

Հաղորդենք, որ կեդրոնին մէջ կը ցուցադրուին 100-է աւելի ձեռագիր մատեաններ, արխիւային արժէքաւոր փաստաթուղթեր եւ հնատիպ գիրքեր:

Արցախը յայտնի է ո՛չ միայն այնտեղ ստեղծուած ձեռագիրներով, այլ նաեւ անով, որ պատմական Հայաստանի տարբեր նահանգներու մէջ գրչագրուած շատ մը ձեռագիրներ ժամանակին փրկագնուած եւ պահպանուած են այնտեղ:

Բացառիկ կարելիութիւն է, որ ստեղծուած աշխարհասփիւռ արցախեան ձեռագիրները մէկտեղուած են մէկ յարկի տակ` «Մատենադարան-Գանձասար»-ի մէջ: Մինչեւ մեր օրերը հասած են Գանձասարի մէջ գրուած 13 ձեռագիր, որոնցմէ 12-ը կը պահուին Մատենադարանի, իսկ միւսը` Երուսաղէմի Ս. Յակոբ վանքին մէջ: Կեդրոնին մէջ կը ցուցադրուի 12-ը:

Հիմնական ցուցադրութենէն բացի` կը կազմակերպուին ժամանակաւոր ցուցահանդէսներ եւս:

Նշենք, որ այնտեղ կ՛իրականացուին գիտաժողովներ, նոյնիսկ` միջազգային մակարդակով: 2019 թուականին կազմակերպուած էր «Հայոց արեւելից կողմանք. պատմութիւն եւ մշակոյթ» խորագրով միջազգային-հայագիտական գիտաժողովը, որուն մասնակցած էին Եւրոպայէն, Միացեալ Նահանգներէն հեղինակաւոր հայագէտներ եւ մեծ համբաւ ունեցող գիտական կեդրոններու ներկայացուցիչներ:

Կոմիտասի Թանգարան-Հիմնարկը «Հարսանեկան Երգեր» Ու «Կոմիտասը Եւ Իր Ժառանգութիւնը» Գիրքերով Շնորհաւորեց Գիրքի Տօնը

Գիրք նուիրելու օրուան կապակցութեամբ փետրուար 19-ին Կոմիտասի թանգարան-հիմնարկը ներկայացուց «Հարսանեկան երգեր» (մաս Ա.), «Կոմիտասը եւ իր ժառանգութիւնը» տարեգիրքը:

Լրագրողներու հետ մամլոյ ասուլիսի ընթացքին թանգարան-հիմնարկի գիտական բաժինի ղեկավար Տաթեւիկ Շախկուլեանը ընդգծեց, որ թանգարան-հիմնարկը իր հիմնադրութեան օրէն ի վեր գիրքեր կը հրատարակէ: «Կարեւոր շարք կը համարենք տարեգիրքը, որուն «Կոմիտասը եւ իր ժառանգութիւնը» 5-րդ հատորը լոյս տեսաւ 2020-ին: Այն միջազգային է: Յօդուածներուն հեղինակները ինչպէս Հայաստանէն, այնպէս ալ արտասահմանէն տարբեր կազմակերպութիւններէ, հեղինակաւոր համալսարաններէ են», նշեց Շախկուլեան:

Յայտնենք, որ հատորին մէջ տեղ գտած են Կոմիտասի 150-ամեակին առիթով Պերլինի Հումպոլտթի եւ Հալլէի Մարթին Լիւթեր համալսարաններու մէջ տեղի ունեցած միջազգային գիտաժողովին մէջ ներկայացուած նիւթեր: Գիրքը հասցէագրուած է`  երաժշտագէտներուն, արուեստաբաններուն, մշակութաբաններուն, միջնադարագէտներուն, ազգագրագէտներուն, ինչպէս նաեւ` հայ երաժշտութեամբ հետաքրքրուողներուն: Երաժշտական արուեստէն բացի` անդրադարձ կատարուած է նաեւ ժողովրդական եւ հոգեւոր երաժշտութեան: Չեն սահմանափակուած միայն հայկականով եւ ներառուած են այլ ազգերու հոգեւոր, ժողովրդական գործերը եւս:

Գիրքը լոյս ընծայուած է Գերմանիոյ Դաշնակցային Հանրապետութեան մէջ Հայաստանի դեսպանութեան` դեսպան Աշոտ Սմբատեանի աջակցութեամբ:

Խօսելով «Հարսանեկան երգեր» գիրքի մասին` Շախկուլեան նշեց, որ ո՛չ թէ գիտական, այլ կրթական հարցեր յառաջացած են: Ան ընդգծեց, որ թանգարան-հիմնարկը մնայուն կրթական ծրագիրներ իրականացուցած է: «Մեր ամէնէն սիրուած կրթական ծրագիրներէն մէկուն շրջանակներուն մէջ մարդիկ տարբեր նիւթերու  թեմային շուրջ հանրամատչելի դասախօսութիւն լսած եւ այդ նիւթին առնչուող երգեր սորված են: Ծրագիրը իրականացնելէ ետք պարզաբանուեցաւ, որ հայերէն երգերուն տառադարձումներու եւ թարգմանութիւններու կարիքը կայ, որովհետեւ արտասահմանցիները նոյնպէս կը մասնակցին ծրագիրին:  Նախաձեռնեցինք «Հազար ու մի երգ» հայկական ժողովրդական երգերու մատենաշարը, որուն առաջին հատորը նուիրուած էր քնարական երգերու, երկրորդը` պարի երգերու, իսկ երրորդը, որ նաեւ երկրորդ մաս պիտի ունենայ,  հարսանեկան երգերու: Ընտրեցինք յիսուն երգ, որոնք գիտական տառադարձումներով կը ներկայացուին գիրքին մէջ: Կան նաեւ նոթերը եւ երգերու անգլերէն թարգմանութիւնները:

Գիրքը կազմած եւ խմբագրած են Լիլիթ Յարութիւնեանը եւ Աստղիկ Մարտիրոսեանը: Հատորը լոյս տեսած է Երեւանի մէջ` համագործակցութեամբ «Կէօթէ կեդրոն»-ին, պատմեց Տաթեւիկը:

Արուեստագիտութեան դոկտոր, փրոֆեսէօր Մհեր Նաւոյեան «Կոմիտասը եւ իր ժառանգութիւնը» տարեգիրքին առանձնայատկութիւնը կը համարէ այն, որ գիրքը ծնած է համագործակցութեամբ տարբեր հաստատութիւններու:

«Խորհրդանշական է, որ այն հրատարակուած է համագործակցութեամբ Կոմիտասի մայր հիմնարկին: Այդ մէկը շատ կարեւոր համագործակցութիւն է. Հումբոլտթի համալսարանին մէջ Կոմիտասի նուիրուած գիտաժողով կազմակերպեցինք, որուն մասնակցեցան ո՛չ միայն հայեր, այլեւ` գերմանացիներ, իտալացիներ եւ այլ ազգերու ներկայացուցիչներ: Այս ժողովածուն հասցէագրուած չէ ընթերցողներուն լայն շրջանակին, բայց գիտական առումով սոսկ երաժշտագէտներու համար չէ: Այն մարդասիրական հսկայական ոլորտ կը ներառէ` ե՛ւ բանահիւսութիւն, ե՛ւ ազգային երաժշտագիտութիւն, ե՛ւ ժողովրդագրութիւն, պատմութիւն եւ այլն: Պարբերականը բազմալեզու է` հայերէն, գերմաներէն, անգլերէն, ռուսերէն: Անիկա հիմք կը հանդիսանայ եւ յոյս կու տայ, որ հետագային եւս պիտի կարենանք այս համագործակցութիւնը շարունակել  եւրոպացի գործընկերներու հետ», շեշտեց Նաւոյեան:

«Հազար ու մի երգ» հայկական ժողովրդական երգերու մատենաշարին «Հարսանեկան երգեր» գիրքն ալ նոթագրութիւն է, եւ յոյսով ենք, որ պէտք է հնչէ հայ ազգի բազմազան շրջանակներու մէջ: «Եթէ նկատենք, թէ մեր իրականութեան մէջ հարսանիքը ինչի՛ վերածուած է, եւ եթէ այսօրուան  հարսանիքը համեմատենք 20-րդ դարու կիսուն իրականացած հարսանիքներուն հետ, պիտի հասկնանք, թէ ինչպիսի՛ վիհեր մեզ կ՛անջատեն մեր աւանդոյթներէն: Այդ հսկայ ծիսական համալիրին ողբերգական աղաւաղումներուն եւ ապատեղեկատուութեան հիմնական պատճառներէն մէկը երաժշտութիւնն է:

Կը յուսանք, որ այս հրատարակութիւնները կարենան մարդոց մէջ հետաքրքրութիւն յառաջացնել այն երգերուն եւ երաժշտական շերտերուն հանդէպ, որոնք կային հարսանիքներու ժամանակ, ինչպէս նաեւ համեմատելով տեսնեն, որ այսպէս ալ կարելի է հարսանիք կատարել եւ աւելի շքեղ ըլլալ, ինչպէս նաեւ երգերու միջոցով թերեւս վերադառնան հարսանիքի խորհրդաբանութեան, ծիսական համակարգին, որուն բազմաշերտութիւնն ու գեղեցկութիւնը անմրցակից են», եզրափակեց Մհեր Նաւոյեան:

Աւագեաններուն Ընտանիքը Վերադարձաւ Ծովատեղի` Իրենց Վերանորոգուած Տունը

Աւագեաններուն բազմազաւակ ընտանիքը, որոնց տունը մեծ վնասներ կրած էր ազրպէյճանական հրետակոծութիւններէն, նորէն իրենց տան մէջ ապրելու եւ բարգաւաճելու երկրորդ առիթին արժանացաւ: «Թուֆէնքեան» հիմնադրամին ջանքերով վերանորոգուած է Աւագեաններու ընտանիքին առանձնատունը: Անոնց տունը առաջինն է, որ վերականգնուեցաւ հիմնադրամին նախաձեռնած ծրագիրին շրջանակներուն մէջ, եւ որ իրականացաւ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հետ համագործակցութեամբ:

Արցախի Մարտունի շրջանի Ծովատեղ գիւղին մէջ կ՛ապրի մօտաւորապէս 150 բնակիչ: Վերջերս գիւղը ենթարկուեցաւ ծանր ռմբակոծութիւններու: «Մեր տունը երկու անգամ հրետակոծութեան ենթարկուեցաւ եւ զգալի վնասներ կրեց», բացատրեց Գեղամ Աւագեանը, որուն ընտանիքը սերունդներով ապրած է այդտեղ: Ան իր կնոջ` Էլինայի հետ միասին վեց երեխաներու տէր է, եւ անոնք շուտով պիտի ունենան եօթներորդը: «Մենք երբեք մտադիր չէինք մեկնելու այստեղէն: Այս մեր տունն է», աւելցուցած է Գեղամը:

Աւագեաններու երեխաները  ոգեւորուած էին` տեսնելով իրենց երբեմնի վնասուած տունը ամբողջովին վերանորոգուած, ընդամէնը քանի մը շաբաթուան ընթացքին:

Կրթութեամբ անասնաբուժ Գեղամը մտադիր է շարունակելու եւ զարգացնելու իր գիւղատնտեսական աշխատանքները:

Աւագեաններու ընտանիքին տունը տարածաշրջանին 13 տուներէն առաջինն է, որ «Թուֆէնքեան» հիմնադրամը որոշած է վերանորոգել եւ վերականգնել պատերազմի վնասներէն ետք: Ծրագիրը պիտի կեդրոնանայ Հերհերի եւ անոր յարակից գիւղերուն վրայ, ներառեալ` Ծովատեղը եւ Խերխանը: Ամբողջովին պիտի վերանորոգուին պատերազմի ընթացքին մեծ վնասներ կրած բնակելի տուները, ինչպէս նաեւ` զոհուած զինուորներուն ընտանիքներուն տուները:

Գիւղապետ Սամուէլ Աբրահամեանը իր կարգին նշած է, որ` «Ծովատեղը հնագոյն հայկական գիւղ է, որ գոյութիւն ունեցած է աւելի քան հազարամեակ մը: Մենք այստեղ յայտնաբերած ենք ութերորդ դարու խաչքար եւ ունինք հնագոյն եկեղեցի: Մենք պէտք է ամէն ինչ ընենք, որպէսզի մեր գիւղացիները մնան այստեղ եւ սերունդներուն փոխանցեն մեր ժառանգութիւնն ու աւանդոյթները»:

Ալ. Սպենդիարեանի 150-ամեակին Առիթով Երգահանին Տուն-Թանգարանը Կազմակերպած Է Լուսանկարչական Մրցոյթ

Ալ. Սպենդիարեանի տուն-թանգարանը երգահանին 150-ամեակին շրջանակներուն մէջ կազմակերպած է «Երեւանեան էտիւդներ» խորագրով լուսանկարչական մրցոյթ:

Երեւանը տարիներ շարունակ եղած է ներշնչանքի աղբիւր շատ մը արուեստագէտներու համար: 1925 թուականին Սպենդիարեանը երեւանեան տեսարաններով` Արարատի, Զանգուի ձորի® ներշնչուած գրեց իր «Երեւանեան էտիւդներ» սիմֆոնիք ստեղծագործութիւնը եւ զայն նուիրեց Երեւանի  առաջին սիմֆոնիք նուագախումբին:

Հաղորդենք, որ մրցոյթին նպատակը երեւանեան տեսարանները նորովի մեկնաբանելու կարելիութիւնն է: Մրցոյթին կրնայ մասնակցիլ իւրաքանչիւր ոք` առանց տարիքային սահմանափակման: Իւրաքանչիւր մասնակից կրնայ ներկայանալ առանձին լուսանկարներով կամ լուսանկարային շարքերով` նախապէս նշելով շարքերուն անուանումները: Իւրաքանչիւր շարք պիտի դիտուի իբրեւ մէկ լուսանկար: Մասնակիցը կրնայ ներկայացնել մինչեւ 5 լուսանկար:

Լուսանկարները պէտք է լուսանկարուած ըլլան Երեւանի մէջ` վերջին 5 տարիներուն ընթացքին: Ներկայացուող լուսանկարները պէտք է ըլլան նուազագոյնը 2 MB` լուսանկարի երկար կողմը` 1024-2448 PIXEl:

Ներկայացուած լուսանկարներուն մէջ կը բացառուին Compart-ը: Լուսանկարները կրնան ըլլալ ճարտարապետական կոթողներ ներկայացնող (Architectural photography) կամ փողոցային պատկերներ (Street photography):

Դատական կազմին կողմէ ընտրուած լուսանկարները պիտի մասնակցին ցուցահանդէսին, 3 լուսանկարներ պիտի արժանանան մրցանակներու:

Առաւելութիւն պիտի տրուի երեւանեան տրամադրութիւն փոխանցող լուսանկարներուն, որոնք անհրաժեշտ է ուղարկել  [email protected]  ելեկտրոնային հասցէին, նամակին վերնագիրը նշելով` «Երեւանեան էտիւդներ»:

Յիշեցնենք, որ լուսանկարները արդէն իսկ սկսած են ուղարկուելու փետրուար 15-էն, եւ կարելի է շարունակել ուղարկելը մինչեւ ապրիլ 1:

Տեղեկացնենք, որ դատական կազմի անդամներ են` Ալ. Սպենդիարեանի տուն-թանգարանի տնօրէն Մարինէ Օթարեանը, «Ֆոթոլուր» լրատուական գործակալութեան տնօրէն Մելիք Բաղդասարեանը, գեղանկարիչ, լուսանկարիչ, բանաստեղծ Սամուէլ Սեւադան, լուսանկարիչ Զաւէն Խաչիկեանը եւ բեմադրիչ Արազ Արթինեանը:

Շուշիի Մոզեան Արհեստագործական Դպրոցը Վերաբացուած Է Ստեփանակերտի Մէջ

Շուշիի մէջ հիմնուած Եզնիկ Մոզեան արհեստագործական դպրոցը վերաբացուած է Ստեփանակերտի մէջ: Այս մասին յայտնեց ֆրանսահայ հասարակական գործիչ Ռոպեր Այտապիրեանը մամլոյ ասուլիսի մը ընթացքին:

Այտապիրեան կ՛ըսէ, որ ինք վերջնական թիւերը չունի, բայց պատերազմին ընթացքին Մոզեան դպրոցին շուրջ 10 շրջանաւարտներ, որոնք զինուորագրուած էին, նահատակուեցան: «Ուրիշներ ալ ռմբակոծումներու ընթացքին մահացան: Ունինք նաեւ վիրաւորներ: Անշուշտ կը բաժնենք զաւակ, քոյր կամ եղբայր կորսնցուցած ընտանիքներուն սուգը: Ինչպէս գիտէք, Շուշիի յանձնումէն ետք Մոզեան դպրոցին շէնքը մնաց այնտեղ: Այսօր ուրախ եմ յայտարարելու, որ մեր դպրոցը 11 յունուար 2021-ին վերահաստատուեցաւ Ստեփանակերտի մէջ, եւ այժմ մօտաւորապէս 125 աշակերտներ հոն իրենց ուսումը կը շարունակեն: Մեր լաւագոյն ութ վարպետներն ալ արդէն վերադարձած են Ստեփանակերտ եւ վերսկսած` իրենց դասաւանդութիւններուն: Այժմ դպրոցը կը բանի ժամանակաւոր վայրի մը մէջ, մինչեւ որ, ինչպէս մեզի խոստացան վերջերս, տրամադրուին աւելի յարմար շէնքեր: Ըսեմ, որ մենք Շուշիի մէջ ունէինք 5¬6 աշխատանոցներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը 200 քառակուսի մեթր տարածութիւն ունէր: Ըսել կ՛ուզեմ, որ մեզի ընդարձակ տարածքներ պէտք են, որպէսզի զանազան արհեստներու ուսուցումը յարմար վայրի մը մէջ իրագործուի: Մենք ալ, մեր կարգին, որեւէ ջանք պիտի չխնայենք, որ յառաջիկայ վերամուտին մեր տղաքը Ստեփանակերտի Մոզեան դպրոցին մէջ շարունակեն իրենց ուսումը», տեղեկացուց Այտապիրեան:

 

 

 

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )