Մշակութային եւ Այլազան

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ - Մարաղայի Կոտորածը Ազերիական հրետանին կը շարունակէր անխնայ եւ կուրօրէն ռմբակոծել արցախեան շրջանները: Ստեփանակերտ, Մարտունիի եւ Մարտակերտի գիւղերը եւ Շահումեանը կը մնային հեռահաս հրթիռներու եւ թնդանօթային ռումբերու թիրախ: Արցախի պաշտպան մարտիկները զօրաշարժի մէջ էին եւ ազերիական լայնածիր յարձակողական մը կը սպասէին սահմանի ամբողջ երկայնքին: «Ազդակ», 24 ապրիլ 1992-ի թիւով եւ «Հայաստանի նորանկախ պետականութիւնը քաղաքական յենարան` Հայ դատի հետապնդման...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Հայ ազգային դաշնամուրային երաժշտութեան հիմնադիրներից, ում արուեստը զարդարեց ոչ միայն Հայաստանը, այլեւ փայլեց միջազգային ասպարէզում: Իսկ մանուկ հասակում երկու աչքերի տեսողութիւնից զրկուելը երբեք արգելք չդարձաւ իր զարգացման ու ձեռքբերումների համար, այլ ընդհակառակը. հէնց նրա հեղինակութեամբ էր, որ Հայաստանում ստեղծուեց կոյրերի համար նախատեսուած յատուկ տեսակի այբուբենը: Շարունակ ստեղծագործելով ու մշտապէս հիացնելով` երգահան, դաշնակահար Նիկողայոս Թադեւոսի Տիգրանեանը երկար, բեղմնաւոր կեանք...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Խաչի ու կիսալուսնի միութիւն Մոսկուացի երգիծանկարիչ Սերկէյ Ելքին այսպէս խորգրած է իր երգիծանկարը՝ ռուս-թրքական յարաբերութիւններու վերականգնման մասին։ Ռուսիոյ եւ Թուրքիոյ նախագահներու անցեալ շաբթուան հանդիպումը տարաբնոյթ արձագանգի արժանացած է թերթերու, լրատու կայքերու եւ, անխուսափելիօրէն, ընկերային ցանցերու մէջ: Քաղաքական մեկնաբաններու տեսակէտներէն եւ երգիծանկարիչներու ստեղծագործութիւններէն աւելի, համացանցին մէջ կը վխտան այս մասին եղած հեգնական արտայայտութիւնները: Նախ կը ներկայացնենք արեւմտեան եւ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ - Արցախեան Իրադարձութեանց Խեղաթիւրումը Արցախի արեւելեան սահմանային գօտիին վրայ ազերիական իրերայաջորդ եւ կազմակերպ յարձակումները կը շարունակուէին, իսկ հայ ազատամարտիկներ արժանի հակահարուած կու տային նախայարձակ ուժերուն: Ազերիական հրետանին կը շարունակէր ռմբակոծել Ստեփանակերտն ու յարակից գօտին, Ասկերանը, Շահումեանի գիւղերը եւ Մարտունին: «Ազդակ» օրին կը գրէր, որ Ազրպէյճանի ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները տարբեր լեզուներ կը խօսէին Պաքուի եւ այլ երկիրներու մէջ: Պաքուէն,...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Թարմ, նուրբ ու բուրումնաւէտ լաւաշ, պանիր, «մուրաբայով» տաք թէյ: Այսպիսին է Հայաստանում սիրելի նախաճաշերից մէկը, գուցէ եւ` ամենասիրելին: Միայն երեւակայելով լաւաշը` անմիջապէս յիշում ենք այդ յագեցնող ու համեղ բուրմունքը. եւ հէնց այսպէս էլ մտովի տեղափոխւում ենք Հայաստան` ընտիր համերի ու բոյրերի աշխարհ: Ո՞րն է լաւաշի «անմահական» համուհոտի գաղտնիքը, ո՞ր ժամանակներից է մեզ հասել եւ ի՞նչ առասպելներ կան...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Թերեւս քիչ մը անհեթեթ թուի «նոր նորարարութիւն» եզրը, սակայն ներկայիս գիւտերն ու արհեստագիտական հնարքները գլխապտոյտ պատճառող արագութեամբ կը յայտնուին եւ կը տարածուին, մանաւանդ` պատանիներու եւ երիտասարդներու շրջանակներուն մէջ, որոնք նաեւ ակամայ կը դառնան այդ նորութիւններն ու սարքերը հրապարակ, շուկայ հանող ընկերութիւններու «կթան կովերը»: Կրկնելու գնով ըսենք, որ ներկայիս մեր կենսակերպին մաս կազմած այս «հրաշք-սատանաները» օգտագործելէ պէտք չէ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Բ. Կատարողական Մայիս ամսուան ընթացքին «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը ներկայացուց Ռեմոն Ժպարայի «Զրադաշտը դարձաւ շուն» թատրերգութիւնը: Ա.  մասը կ’անդրադառնար հեղինակին, բնագիրին եւ բեմայարդարումին: Լեզուական .- Ի սկզբանէ յստակ է, որ Ժպարայի իւրայատուկ լեզուն թարգմանելը ահաւոր դժուար է: Ի սկզբանէ կը փութամ  յստակացնել, թէ որ անցեալ 30 տարիներու ընթացքին իմ դիտած բոլոր թարգմանուած թատրերգութիւնները, առանց բացառութեան, լեզուական անկիւնէ խոցելի եղած...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ - Հայաստան` ՄԱԿ-ի Անդամ Հայաստանի անդամակցութիւնը ՄԱԿ-ին, Նիւ Եորք, 2 մարտ 1992 Արցախի ազատագրական պայքարի ճամբուն վրայ հայ ազատամարտիկները մեծ յաղթանակ մը արձանագրեցին 1992-ի փետրուարի վերջաւորութեան: Արդարեւ, 26 փետրուարին հայ ազատամարտիկները հատու հարուած մը տուին Ստեփանակերտի հիւսիսը գտնուող հայկական գիւղերը ահաբեկող աւազաբոյնի մը` Խոջալուի եւ զայն ազատագրեցին երկար ատենէ ի վեր հոն ամրացած ազերիական ուժերէն: Ազերիական այս զօրակայանը...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Դ.- Պարարուեստ 1.- Պարարուեստը հին դարերուն Յոյն դասական ողբերգութիւններուն երաժշտական գործերը ներկայացուած են պարարուեստով` հեթանոսական տաճարներուն մէջ: Եսքիլէս, Եւրիպիդէս, Սոփոկլէս բանաստեղծներ ու երաժիշտներ չեղան միայն, այլեւ` պարադրողներ («Գեղագիտութիւն եւ գեղարուեստ», էջ 349, Շահան Պէրպէրեան, տպ. Տօնիկեան, Պէյրութ, 1975): Իմաստուն Սոկրատը, աշխարհակալ Ալեքսանդրը եւ իտէալական Պղատոնը դասական ներկայացումներուն մէջ պարին յատուկ տեղ տուած են: Մինչեւ 7-րդ դար եկեղեցին կը...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ  Դ.- Սփիւռք Եւ Խորհրդային Շրջան 1920-1950 Ռուս-թրքական դաւադիր գործակցութեան պատճառով, Հայաստանի Հանրապետութեան փլուզումէն ետք, հայ ժողովուրդին մէկ մասը կ՛արտագաղթէ փաստօրէն երկուքի բաժնուելով սփիւռքի եւ Խորհրդային Հայաստանի: Բնականաբար հայ գրականութիւնն ալ կ՛երկփեղկուի: Երկու շրջաններու մեր գրողներուն չենք անդրադառնար արդէն իսկ ծանրաբեռնուած այս յօդուածին մէջ: Այս մասին մանրամասնօրէն կարելի է գտնել Մինաս Թէօլէօլեանի «Դար մը գրականութիւն»-ին (Ա. եւ Բ. հատորներ),...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆի (1894-1924) «Տրտմութեան եւ խաղաղութեան երգեր»-ը եւ «Կեանքի ու մահուան երգեր»-ը: Պ. Դուրեանի եւ Մ. Մեծարենցի քերթողական վաստակին շարունակողն է ան, բայց` ինքնայատուկ իր խառնուածքով. մինչ Դուրեան կ՛ընդվզի մահուան դէմ, իսկ Մեծարենց խոհուն համակերպութիւն ցոյց կու տայ մահուան առջեւ, Զարիֆեան կ՛արհամարհէ ու կը հեգնէ մահը: Կ՛երգէ սէրը, տրտմութիւնը եւ մահը. այսպիսով կը վերականգնէ արեւմտահայ քնարերգութեան աւանդութիւնները` դառնալով...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Փոքրիկ Հայաստանի մեծ պատմութեան վկան եւ վաւերագիրն է եղել այս վայրը: Ժամանակի ընթացքում վերելք ու զարգացում ապրելով` այն շարունակ հարստացրել է հայոց հոգեւոր եւ մշակութային գանձարանը: Խօսքը փառահեղ պատմութեամբ եւ հրաշալի կերտուածքով յայտնի Տաթեւի վանական համալիրի մասին է: Նաեւ պատերազմների ականատեսն է եղել Տաթեւի վանքը: Եւ ինչպէս սովորաբար լինում է պատերազմ յաղթահարածի հետ, «Նա» եւս սպիներով է, բայց...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Բոլոր մասնագիտութիւններն ալ ընկերային գետնի վրայ իրենց առաւելութիւններն ու անպատեհութիւնները ունին: Հիմնական, վերջնական արժէքը անշուշտ պէտք է մարդը ըլլայ, սակայն առաւելագոյնս նիւթականացած այս դարուն «դասակարգումները» միշտ կը գերակշռեն քիչ մը ամէն տեղ: Նոյն ասպարէզին, արհեստին մէջ մարդիկ անխուսափելիօրէն կը «դասակարգուին»: Թագաւորին սափրիչը, մեծահարուստի մը սափրիչը, հռչակաւոր երգիչի, դերասանի, մարզիկի մը սափրիչը, երկրորդական փողոցի մը սափրիչը: Իսկ մինչեւ...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Բ.- Իրապաշտ Սերունդ 1885-1900 բ1.- Արեւմտահայ ճակատ 1885-ի Իրապաշտ շարժումը, հայ ժողովուրդի ապրած ընկերային եւ քաղաքական պայմաններուն համաձայն, արեւմտահայ գրականութեան մէջ կը ձգտի հաւաքական կեցուածքները հակադրել անհատական ուղղութեան: Իրապաշտ սերունդի գրականութիւնը կամուրջ մըն է Զարթօնքի եւ Գեղապաշտ սերունդներուն միջեւ: Գրաբար հայերէնը կատարեալ աշխարհաբարի կը վերածէ. այլեւս ժողովրդական լեզուն աշխարհաբար կ՛ըլլայ: 2. Իրապաշտներու ժամանակ գրաքննութիւնը չափազանց կը խստանայ. այս...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Է.- Հայ Յեղափոխական Շարժում Վեց դար Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ ժողովուրդին մեծ մասը ստրուկի նման գերութեան մէջ ապրած է. պետական ու ոչ պետական շահագործումները, կեղեքումները եւ ամէն տեսակ բռնարարքները հայութեան վերէն տրուած բախտ են եղած. հայը դարձած է ժխտականօրէն ճակատագրապաշտ. ինք բարդոյթ չունի. վասնզի, պարզապէս իր բախտը այդպէս գրուած է եղեր. աշխատանքի շահագործում, ինչքերու բռնագրաւում, 2-րդ կամ 3-րդ...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ IV.- Հայ Միջնադարեան Մշակոյթ 9-րդ դարու արաբական արշաւանքներուն դէմ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի դարաշրջանը կը ծնի մեր դիւցազներգութեան հերոսներէն` Սասունցի Դաւիթը: Միաժամանակ, հակառակ այդ արշաւանքներուն գործուած աւերին, հայ մշակոյթի գործիչները կը կերտեն իմացական դպրութեան հայկական կեդրոններ` Աղթամարի, Տաթեւի, Սեւանի, Հոռոմոսի, Նարեկի վանքերը: 10-րդ դարուն, Բագրատունեաց թագաւորութեան շրջանին գեղարուեստական եւ մտաւոր կեանքի վերակենդանութեան նոր էջ մը կը բացուի` պատմագրական,...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ազերիներու կողմէ ծայր տուած բռնարարքները կը շարունակուէին, իսկ Ազրպէյճան վճռած էր հայերը արտաքսել շրջանէն, եւ այդպիսով միանգամընդմիշտ լուծել տագնապը: Ազրպէյճանի կողմէ հաստատուած պաշարումը չափազանց ծանր տառապանք ու չարչարանք կը պատճառէր արցախցի ժողովուրդին. ելեկտրականութիւն չկար, Ստեփանակերտէն կտրուած էր ըմպելի ջուրը, առողջապահական լուրջ հարցեր ծագած էին, իսկ ջուրի համար բնակիչները երկար ժամեր պէտք է սպասէին դոյլերով: Ալիւր,...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Ինքնութիւն` իսկութիւն- էութիւն իմաստով. Այս յօդուածը հայ մշակոյթին ուղղուած ակնարկ մըն է միայն. շատ հաւանաբար բացթողումներ, չափազանցումներ եւ յատուկ անուններով ծանրաբեռնուած ըլլայ` հայ մշակոյթի խորունկ եւ բազմածաւալ ըլլալուն: Լաւ կ՛ըլլայ, որ հայ մշակոյթի տարբեր մարզերուն մէջ մասնագէտներ կատարեն ծաւալուն ուսումնասիրութիւններ, որոնց հաւաքագրումը վստահաբար բազմաթիւ հատորներ խլէ: Յօդուածը կ՛ընթանայ հետեւեալ բովանդակութեամբ.- 1.- Մշակոյթ` սահմանում եւ արուեստներու դասաւորում 2.- Հայ...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Երեւանի հէնց սրտում ստորգետնեայ այս փոքրիկ քաղաքի ստեղծումը նոր էջ բացեց սիրելի մայրաքաղաքի պատմութեան գրքում: Այն դարձաւ ամուր ողնաշարը, որին ապաւինելով` քաղաքը առաւել առողջ եւ ինքնավստահ կեցուածք ընդունեց: Այո՛, ամէն քաղաք չէ, որ կարող է հպարտանալ մեթրոփոլիթեն (մեթրօ) ունենալով, առաւել եւս` մեր մեթրոյի նման հոյակերտ կառոյցով: Իսկ թէ ե՛րբ եւ ինչպէ՛ս որոշուեց Երեւանում մեթրոփոլիթեն կառուցել, ի՞նչ խնդիրների եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Զանազան երկիրներու մէջ պարբերաբար կը յայտնուին ոչ դասական քաղաքական գործիչներ, ղեկավարներ, որոնք դիւանագիտական արտայայտութիւններու ճկունութիւնը չեն օգտագործեր, համարձակախօս կ՛ըլլան եւ բոլորին տեսած, գիտցած, բայց չըսած իրականութիւններուն մասին առանց բառերը ծամծմելու, երբեմն նոյնիսկ սրամիտ բառախաղերով կ՛արտայայտուին: Այդ անհատականութիւններէն է Պորիս Ճոնսըն: Ան քանի մը առումներով զայրացուցած պէտք է ըլլայ Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանը` անոր մասին գրած երգիծական բանաստեղծութեան համար,...