Անդրադարձ

ՀՈՒՐԻ ԱԶԷԶԵԱՆ Արամ Ա. կաթողիկոս` որպէս գրող, մտաւորական, հայ մշակոյթի նուիրեալ, մեծապէս նախանձախնդիր եղած է հայ մշակութային արժէքներուն, հայ գիրին ու դպրութեան հանդէպ, իսկ հրատարակչական մարզի յարաճուն զարգացման շօշափելի ապացոյցը` իր գահակալութեան քսանհինգ տարիներու ընթացքին կաթողիկոսութեան տպարանէն կամ կաթողիկոսութեան հովանաւորութեամբ լոյս տեսած հատորներու պատկառելի թիւը հանդիսացած է` հայերէն, արաբերէն եւ օտար լեզուներով, որոնք հոգեւորին, եկեղեցականին, աստուածաբանականին, պատմականին, մատենագրականին, գրականին, ուսումնասիրականին...

Կարելի չէ բացատրել Լիբանանի ներկայ իրավիճակը: Ահազանգայի՞ն, ճգնաժամայի՞ն, թէ՞ քաոսային: Վստա՛հաբար բոլորը միասին, որոնք ստեղծած են անհանդուրժելի եւ անտանելի կացութիւն: Այլ ձեւով դժուար է ներկայացնել այս օրերու Լիբանանը: Բազմաթիւ պատերազմներ ապրած, դիմագրաւած եւ շատ բան յաղթահարած Լիբանանը երկար ատենէ ի վեր գահավէժ վիճակի մէջ է: Այս անգամ տնտեսական ահաւոր տագնապն է, որ երկիրը փոխադրած է դէպի անդունդ: Ըստ պաշտօնական աղբիւրներու...

Տ. ԱՂԱՋԱՆԵԱՆ Հայ օգնութեան միութիւնը նախքան 44-օրեայ պատերազմը կենտրոնացած էր այլ ծրագրերի ուղղութեամբ: ՊԲ-ի հետ համագործակցութեամբ, մի շարք աջակցութեան ծրագրեր էին իրագործում զօրամասերում, ուշադրութեան կենտրոնում էին կրթական ծրագրերը, մանկապարտէզները: Բայց 2020թ. պատերազմից յետոյ ՀՕՄ-ի ծրագրերը լրիւութեամբ փոխուել են. դրանք ստացել են ընկերային ուղղուածութիւն` ունենալով տեղահանուած բնակիչների ընկերային-կենցաղային պայմանների բարելաւման նպատակ: Դրանցից «Ապառաժ»-ի հետ զրոյցում ՀՕՄ-ի Արցախի միաւորի ատենապետուհի Արմինէ Յարութիւնեանն...

ՎԱՐԴԱՆ ՕՍԿԱՆԵԱՆ Ստորեւ կը ներկայացնենք Հայաստանի արտաքին գործոց նախկին նախարար (1998-2008) Վարդան Օսկանեանի յօդուածը, զոր ան յղեց լրատուամիջոցներուն, եւ որ կը վերաբերի Արցախի հարցին: Ներկայում Արցախի հարցում երկու մտահոգիչ միտում կայ, որ պէտք է կասեցուի ու հակադարձուի, եթէ Հայաստանը երբեւէ ցանկանում է յոյս ունենալ վերականգնել, թէկուզ` մասնակի, իր շօշափելի կորուստները, եւ վերհաստատել իր տեղն ու դերը տարածաշրջանում եւ բանակցութիւնների սեղանի...

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Խաչիկ Պապիկեան հրատարակչական հիմնադրամ»-ի 16-րդ հրատարակութեան արժանացած է Խաչատուր Ռոստոմ Ստեփանեանի «Հայաստանում խորհրդային իշխանութեան հաստատման հիմնահարցը սփիւռքահայ հասարակական-քաղաքական մտքի գնահատմամբ (1920-1930 թթ.)» աշխատասիրութիւնը: Գիրքին գիտական խմբագիրն է ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնեան, իսկ խմբագիրը` պատմաբան Երուանդ Փամպուքեան: Երեք գլուխներու մէջ ծաւալած գիտաշխատութիւնը կ՛արժեւորէ Հայաստանի խորհրդայնացումը, Փետրուարեան ապստամբութեան եւ խորհրդային իշխանութեան վերջնահաստատման հիմնախնդիրը եւ խորհրդային Հայաստանի կարգավիճակի խնդիրը` սփիւռքահայ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Իրօք, կը թուի, թէ Մանուկեանին բացակայութեան 1963-ին հրթիռային աշխատանքները դանդաղած էին: Սակայն 1250 քկ կշռող «Մայրի 3»-ի յաջող, հսկայական իրագործումէն` արձակումէն ետք, կը մնար կատարելագործել. առաջին` վառելանիւթի պատրաստութիւնը, երկրորդ` հրթիռին հետ ելեկտրոնային հաղորդակցութիւնը, որուն առընթեր` երրորդ, հեռաչափումի կողքին, նաեւ փորձել գետնէն կառավարել հրթիռին ուղղութիւնը, եւ չորրորդ` յարկերուն իրարմէ անջատումը: Յարկերուն բաժանումը զուտ բնագիտութեան հաշիւներով, առանց գետնէն միջամտութեան տեղի...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Արամ Ա. կաթողիկոսին պատգամը կիրակի, 5 սեպտեմբեր 2021-ին Պուրճ Համուտի Սրբոց Վարդանանց եկեղեցւոյ մէջ առիթ դարձաւ, որ մեր ուշադրութիւնը անգամ մը եւս սեւեռենք հայ համայնքի իրավիճակին: Լիբանանի մէջ պետութիւնը փլուզման ընթացք որդեգրած է: Տարի մը առաջ, 4 օգոստոս 2020-ի պայթումին իբրեւ հետեւանք կառավարութեան հրաժարումէն ետք, յաջորդական երեք նշանակեալ վարչապետներ չեն յաջողած կառավարական դահլիճ մը կազմել: Պարբերաբար յուսատու լուրեր...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Չեմ յիշեր ո՛չ օրը եւ ո՛չ ալ ժամը: Մի՛ հարցնէք` ինչո՞ւ, կը խնդրեմ, որովհետեւ նոյնիսկ չեմ յիշեր այդ օրուան ուսերէն կախուած այլ մանր-մունր մանրամասնութիւններն ալ: Այդ բոլորը մտքիս ծալքերէն արդէն շատոնց ջնջուած են: Միայն մինչեւ այսօր, այս տարիքիս, տակաւին ուղեղիս նոյն այդ ծալքերուն մէջ կը յամենայ դէպքի մը կնիքը` իբրեւ տեսակ մը գեղեցիկ ու հպարտալի օրինակ: Տողերս պարզեմ:...

ԳԱՌՆԻ ՄՈՒԹԱՖԵԱՆ «Ազատ Արցախը ողջունում է ձեզ». ցուցանակը յուշում է` արդէն Արցախում ենք: Սկսւում է անցակէտերի շարանը: Թիւով 9 անցակէտ, որոնք անցնելուց յետոյ միայն կարող ես մտնել քո հայրենիք, քո տուն: Հասնում ենք Աղաւնոյ, կանգնում` հերթական անցակէտի մօտ, մեզ է մօտենում մի ռուս խաղաղապահ ու խնդրում անձնագրերը: Նայում է փաստաթղթերին, հայեացքով զննում մեքենայում գտնուող միւս ուղեւորներին, ստուգում է բեռնախցիկը, մօտենում...

ԿԱՐՕ Վ. ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Քեսապի բռնագրաւումէն ու ազատագրումէն եօթը տարի ետք, Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօնը այս տարի եւս յիշատակուեցաւ 15-16 օգոստոսին: Այս տօնը` որպէս ժողովրդային տօնախմբութիւն, Քեսապի Ներքի գիւղին մէջ կը տօնուի Սուրիոյ Ալեքսանտրեթ նահանգի բռնագրաւումէն ու Թուրքիոյ կցուելէն ի վեր (1937 թ.): Քեսապի զաւակ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, գրագէտ, ուսուցիչ ու դասախօս Յակոբ Չոլաքեան Դիմատետրի իր էջին վրայ (12 օգոստոս 2021)...

Սեպտեմբեր 20-ին Քանատայի մէջ պիտի կայանան դաշնակցային խորհրդարանական 44-րդ ընտրութիւնները: Ինչպէս անցեալին, այս անգամ եւս Քանատայի Հայ դատի յանձնախումբը հրապարակած է նախընտրական փուլի քաղաքական առաջնահերթութիւններու թղթածրարը, որ կ՛ընդգրկէ Հայաստանի, Արցախի, եւ Քանատայի հայութեան առնչուող` յանձնախումբին որդեգրած բազմաբեւեռ ուղենիշները: Արցախեան հիմնահարցի գծով թղթածրարը յստակօրէն կը նպատակադրէ ապահովել հանրապետութեան ինքնորոշման եւ անկախութեան իրաւունքը եւ Քանատայի կառավարութենէն կը պահանջէ սկզբունքային դիրքորոշում ճշդել Արցախի...

ՀԱՅՐ ԱՒԵՏԻՔ Երկա՜ր երկար խորհելէ ետք, թէ ի՛նչ նիւթի մասին կրնամ գրել եւ բաժնեկցիլ սիրելի ընթերցողներու հետ, պահ մը կանգ առնելով, որոշեցի գրել վերեւ յիշեալ վերնագրին մասին: Վերնագիր մը, որ խօսուն ցաւալի իրականութիւն է: Վերնագիր մը, որ իւրաքանչիւր գիտակից հայու համար տագնապ է եւ պէտք է որ ըլլայ: Վախ եւ մտահոգութիւն պատճառող վերնագիր: Օտարացո՜ւմ: Ժխտական պիտի չմօտենամ, սակայն ինքնախաբէութեամբ ալ...

Մօտ քառասուն օրեր առաջ արտասովոր խուռներամ բազմութիւն մը համախմբուած էր Ֆրանսայի Մարսէյ քաղաքի Պոմոնի հայկական եկեղեցիէն ներս` յարգելու համար հայորդիի մը` Գրիգոր Փանոյեանի յիշատակը: Հայորդի մը, որ տասնամեակներ առաջ, շատ մը լիբանանահայերու նման, հարկադրաբար ժամանած էր Մարսէյ` զերոյէն սկսելու կերտել այն ապագան, զոր Լիբանանի ահաւոր պատերազմը կը սպառնար արգելակել: Գրիգորի համար շատ դժուար էր համակերպիլ Ֆրանսայի եւրոպական օրէնքներուն, ապրուստի եւ...

ՇԱՆԹ ՍՐԿ. ԳԱՏԵՀՃԵԱՆ Դպրեվանք կաթողիկոսութեան հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Ներկայ օրերուն դժուարութիւնները, նեղութիւնները, տառապանքները, փոթորիկները, դժբախտութիւնները եւ ալեկոծումները ամէն կողմէ կը փչեն մեր կեանքի նաւակին վրայ: Ներկայիս, որքան ալ մարդ փորձէ խուսափիլ իրականութենէն եւ ինքզինք բացակայ ձեւացնէ, այդուհանդերձ, ի ներքուստ ան լաւապէս գիտէ ու  կը զգայ, որ այդ դերը խաղալու կարողութիւնը չունի: Ան իր անկարութիւնը զգալէ ետք կը սկսի յափշտակութեամբ...

Մակար ի Գաղիա Կեդրոնականցի Արմենակ այցի եկած էր: Կանխահաս աշունը մեզ խցկած էր չորս պատերու ետին: Մակարուհին, փոխան սուրճի, թէյ պատրաստեց: Երկար չսպասեցինք լսելու համար Արմենակի այլեւս չցնցող անմիջական լուրերը: - Մակա՛ր, մեր քաղաքապետը հայերէն դասերու համար կը վարձատրէր հայ ուսուցիչ մը: Պիտի դադրեցնէ յատկացումը: Քաղաքապետական խորհուրդի հայազգի անդամ տիկ. Լիլիան Իսհաք, որուն նախաձեռնութիւնն էր դասընթացքը, դիմած է քաղաքապետին` դադարեցման...

Յ. ԼԱՏՈՅԵԱՆ Երբ կը գրենք, կը խօսինք, կ՛ակնարկենք լիբանանահայութեան առօրեայ տագնապին մասին, ոմանք կը հասկնան, ոմանք կը ձանձրանան, ոմանք ալ «մինչեւ ե՛րբ պիտի օգնենք ձեզի», կ՛ըսեն: Ահաւորութիւնն ալ չափ ու սահման ունի: Չեմ կրնար բոլորը մէկ պատկերով տալ: Սակայն կ՛ուզեմ օրագիրի ձեւով արձանագրել առօրեայ հանդիպումներս մեր ժողովուրդի տարբեր հատուածներու հետ, նախ` պատմութեան համար, երկրորդ, որպէսզի Լիբանանը, սփիւռքն ու Հայաստանը զգան...

ՏՈՔԹ. ՍԱՐԳԻՍ ԱՏԱՄ Սփիւռքահայութեան մօտ, ի մասնաւորի` արեւմտեան երկիրներու մէջ, ո՛չ միայն տեղական եւ օտար լեզուներէ բառեր կը խառնենք մեր խօսակցական արեւմտահայերէնին մէջ, այլ նաեւ կ՛ընթանանք դէպի լեզուափոխութիւն: Գաղտնիք մը մէջտեղ հանած չենք ըլլար, եթէ ըսենք, որ արեւմտահայերէնը կ՛ապրի նահանջի եւ նախամահաքունի շրջան մը: Անշուշտ պատճառները բազմակողմանի եւ բազմատեսակ են ու` բոլորիս ալ ծանօթ: Հայ լեզուին կենսանիւթն ու սնուցիչն է...

ԱՐՄԵՆԱԿ ԵՂԻԱՅԵԱՆ Վարագ Առաքելեանը գտայ շատ փոքր, նեղ ու յարաբերաբար աւելի  երկար աշխատասենեակի   մը մէջ: Պարթեւահասակ, ուղղաձիգ, առիւծի բոլորովին սպիտակ բաշերով, ըստ ամենայնի կայտառ, գեղեցիկ արտաքինով,  հաստ վերարկուի  մէջ փաթթուած ութսունամեայ ծերունի մըն էր  ոտքի կանգնող ու ինծի ձեռքը երկարող տղամարդը: - Թոյլ տուէք, որ համբուրեմ այն աջը, որ գրած է «Հայերէնի շարահիւսութիւնը», ըսի` խոնարհելով անոր դաստակին վրայ` քիչ մը...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ 2020-ին Միացեալ Նահանգներու մէջ «Նիւ Եորք Թայմզ» օրաթերթի լրագրող եւ քաղաքական վերլուծաբան Էզրա Քլայն լոյս ընծայեց «Ինչո՞ւ բեւեռացած ենք» գիրքը: Քլայնի գիրքը կը կեդրոնանար Միացեալ Նահանգներու նախկին նախագահ Տոնալտ Թրամփի` 2016-ին նախագահ ընտրուելէն ետք ամերիկեան քաղաքական դաշտի բեւեռացման վրայ: Այս յօդուածով չենք ուզեր անդրադառնալ Քլայնի «Ինչո՞ւ բեւեռացած ենք» գիրքին վրայ, քանի որ յանկարծ կրնայ ըսուիլ. «Մեզի ի՞նչ` ամերիկեան...

ՆՈՒԱՐԴ ԱԼԵՔՍԱՆԵԱՆ Երկիւղածութեամբ եմ ընթերցել «Հնչող  ձայներ» ժողովածուն` մտովի հայցելով տղաների  թոյլտուութիւնը հաղորդակցուելու օրագրային  գրառումներ յիշեցնող մտքերին, որոնք այնքան  նուիրական էին իրենց համար: Արցախեան պատերազմի 11 նահատակների  ստեղծագործութիւնները հրատարակել է  Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային  միութիւնը/«Արմաւ», Երեւան, 2021/: Տղաները դեռ չէին պատրաստւում այլոց աչքից  հեռու պահուածը հրապարակ հանել, դա պէտք էր լինէր այլ ժամանակում... եւ, անշուշտ, իրենց  ներկայութեամբ... Եւ հիմա մեզ ներկայացուած «Հնչող ձայներ»-ը  իր հեղինակների` երիտասարդ, շէնշող, հազար  ու մի երազանի շնչով` քնքշութեամբ  խրոխտ, առաջին սիրոյ արձագանգը պահած խոհերով տարրալուծուել է մեր շնչառութեանը: Ամէն բացուող օրուայ հետ մեր գոյապայքարի  նուիրեալների ձայներով է լցւում ողջ տիեզերքը` ի հեճուկս...