Անդրադարձ

ԳԱՌՆԻԿ ԱՒ. Ք. Գ. Զ.- Ազգ-Պետութիւններ Ի.- Ի՞նչ են ազգն ու պետութիւնը: Նախ` ազգը: «Արմատական բառարան»-ը «ճիւղ» կ՛ըսէ: Ուրեմն իր ծագման մէջ բառը փոխաբերութիւն մըն է: Ազգերը մարդկային ծառին ճիւղեր են: «Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի»-ն ալ կ՛ըսէ. սեռ, տեսակ, սերունդ, զարմ, տոհմ, ցեղ, ազն, ժողովուրդ, նոյնիսկ` ամբոխ եւ այլն: Հոմանիշները կը պատմեն բառին շփոթիլը: Նախքան Թէօլէօլեանի սահմանումին հասնիլս` փափաքեցայ այստեղ...

Դպրոցներուն մէջ դասաւանդուող «Հայոց պատմութիւն» նիւթը «Հայաստանի պատմութիւն» կոչելու տարեսկզբէն ի վեր բուռն քննարկումի նիւթ հանդիսացող հարցը վերջնականացաւ 11 յուլիսին, երբ կառավարութիւնը իր նիստին որոշեց փոխել անունը: «Հայոց պատմութիւն»-ը «Հայաստանի պատմութիւն» դարձնելու կառավարութեան քայլը անընդունելի նկատեցին` Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքի նախագահը, «Հայոց Պատմութիւն» դասագիրքին հեղինակը, Պատմութեան հիմնարկի տնօրէնը եւ այլ պատմաբաններ: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան յայտարարած էր, որ  իբր թէ...

Կար ժամանակ, երբ ծնողներ կը մտահոգուէին իրենց զաւակներուն ազգային ինքնութեամբ. հայ պիտի մեծնա՞ն, թէ՞ պիտի ձուլուին, օտարանան: Այսօր ծնողներու մտահոգութիւնը իրենց զաւակներուն սեռային ինքնութիւնն է. հաստատ անոնք մա՞նչ են, թէ՞ աղջիկ, կրնա՞ն միասեռական ըլլալ, կրնա՞ն սեռափոխուիլ... Կ՛ապրինք ընկերային այլանդակութիւններու ժամանակը: Յանուն ազատութեան, ազատամտութեան եւ լայնամտութեան` ամէն տարօրինակութիւն մուտք գործած է մեր ընկերութենէն ներս: Տեղ մը մանչն ու աղջիկը այլեւս բաւարար...

ԼՈՒՍԻՆԷ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ Դաւիթ Մկրտիչի Սարգսեան Պետութիւնն ու Եկեղեցին հակադրելու, իսկ յետոյ Հայ առաքելական եկեղեցու դէմ արշաւ սկսեցին 2018 թ.-ին Հայաստանում իշխանութեան եկածները: «2018 թ.-ից սկսեցի գրել «Առաջնորդը» վէպը: Այն հատուածաբար տպագրւում էր «Իրատես» թերթում, 2020 թ.-ին այն գիրք դարձաւ: Դեռ այն ժամանակուանից սկսած ցանկացած յարմար առիթով ասել եմ` օր առաջ, ժամ առաջ ազատուէք այս տեսակից: Սա վատ, ներդրուած տեսակ է:...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Զարմանալի չէ, որ քաղաքական աշխարհի ուշադրութիւնն ու մեկնաբանութիւններու հեղեղը վերջին շաբաթներուն կեդրոնացած են Մեծն Բրիտանիոյ եւ Ֆրանսայի խորհրդարանական ընտրութիւններուն ու արդիւնքներուն վրայ, մանաւանդ որ Ֆրանսայի պարագային, անակնկալը ցատկեց սպասելիէն յառաջ, աջակողմեան զինակցութիւնը չկրցաւ ունենալ մեծամասնութիւն, մինչդեռ Անգլիոյ մէջ ընդդիմադիր Աշխատաւորական կուսակցութեան յաղթանակը ստոյգ կը նկատուէր նախօրօք: Փորձենք պահ մը աչքէ հեռու պահել այն «մեծ խաղերն ու խաղացողները», որոնք...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Կարօ Գէորգեանին «Ամէնուն տարեգիրք»-երը, 1954-էն 1968, աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող հայերու մասին հետաքրքրական դրուագներ, նշանաւոր հայերու կենսագրութիւններ, գաղութային հաստատութիւններու, եղելութիւններու եւ այլնի մասին հայկական սփիւռքի հանրագիտարանային արժէքաւոր հաւաքածոյ մըն է: Ստորեւ 1965-ի տարեգիրքէն, էջ 324, կը ներկայացնեմ դրուագ մը, որուն վրայ կ՛աւելցնեմ յաւելեալ հետաքրքրական մանրամասնութիւններ: Նախ` Գէորգեանին գրածը. «Փարիզ մտնող առաջին զինուորը 1944-ին (1). «Անցեալ տարի (1964*) Փարիզի...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երեւանի մէջ 2022-ին լոյս տեսաւ Սերգէյ Վարդանեանի «Բանահիւսական պատումի միջավայրը (Կրօնափոխ համշէնահայերի մի զուարճապատումի տարբերակները)» ուսումնասիրութիւնը, բաղկացած` 352 էջերէ եւ 16 էջ` գունաւոր պատկերազարդ): «Բանահիւսական պատումի միջավայրը» գիրքը իսլամացուած եւ քրիստոնեայ համշէնահայերու բանահիւսութեան համապարփակ քննութեան առաջին փորձն է: Վարդանեան ներկայացուցած է Համշէնի վերջին երեք հարիւր տարիներու պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ համշէնագիտութեան առնչուող դէմքերու կենսագրականները: Հեղինակը իր պատմական ակնարկը սկսած...

Եւ այսպէս անցան 40 օրեր Պայծառ Գարագաշեանի ֆիզիքական բաժանումէն: Անունն իսկ կը վկայէ, որ ան պայծառ էր թէ՛ մտքով, թէ՛ հայեցի շունչով: Մանկութեան օրերէն ան յաճախած է Ճեմարան, հասակ նետած է հայեցի շունչով ու դաստիարակութեամբ լի ընտանիքի մէջ եւ նուիրուած է հայ մշակոյթին: Ճեմարանը աւարտելէ ետք Սեն Ժոզեֆ համալսարանէն ստացած է մանկավարժութեան վկայական: Եղած է Թորգոմեան վարժարանի մանկապարտիզպանուհի եւ  Լուսին...

ՍԵԼԼԱ ԹՆՃՈՒԿԵԱՆ Պայծառ Արզումանեան-Գարագաշեանը բազմատաղանդ եւ հանրածանօթ անձնաւորութիւն մըն էր Համազգայինի թատրոնի եւ պարարուեստի կեանքին մէջ, սակայն անոր հետ իմ անձնական առաջին ծանօթութիւնս կու գայ պատանեկութեանս օրերէն: 1960-ական թուականներուն Զաւարեան աշակերտական միութիւնը սովորութիւն ունէր մասնակցելու Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի  կազմակերպած Ֆոլք տենսի միջազգային պարերու մրցումին, ուր բազմաթիւ այլ  խումբեր եւս կը ներկայանային, եւ բոլորը  պարտադիր  կը պարէին նոյն  պարը, նոյն երաժշտութեամբ:...

ՏԹ «Փշածաղիկ» Պայծառին հետ ծանօթութիւնս կը սկսի մեր մանկութեան օրերէն, երբ կ՛ապրէինք երբեմնի շէն եւ հայութիւն բուրող Էշրեֆիէ թաղը, կը յաճախէինք Ղազար Չարըքի դպրոցը, ուր մեր տուներէն ետք ստացած ենք հայեցի դաստիարակութիւն, մաս կազմած նոյն տեսլականներով առաջնորդուող կառոյցներուն` ակումբ, միութիւն, աւելի ուշ աշակերտած ենք «Մեր բոլորին ուխտավայր Ճեմարան»-ին, ուր կազմաւորուած է մեր պատանեկութիւնը` լուսաւոր մեծերու շունչին տակ: Ճեմարանէն ետք մեր...

ՍԻԼՎԱ ՍՈՂՈՄՈՆԵԱՆ Փոքր տարիքէս ճանչցած եմ Պայծառը: Անուն մը, որ մեծ ներշնչում տուած է ինծի: Հանգիստ եւ ազատ արտայայտուող, մտածածը լաւ բանաձեւող, արթնամիտ եւ համարձակ գաղափարներ ունեցող, սկզբունքներու տէր ու պաշտպան կանգնող անձնաւորութիւն մը:  Աւելի՛ն. թատերասէրի ուրոյն խառնուածքի մարմնաւորումը` դրոշմուած հայկական ինքնութեամբ, ճեմարանականի հպարտութեամբ եւ շատ իւրայատուկ ճաշակով, որ կը թափանցէ իր պարզ, բայց հարուստ կենսափորձ ունեցող ներաշխարհը: Լոյս հոգւոյն:...

ՊԱՅԾԱՌ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Կէս գիշեր է, ընդոստ կ՛արթննամ, ամէն կողմ լուռ է ու խաւար, պատուհանիս ալեծուփ վարագոյրը եւ հովի շոյանքը շուրջս կը ստեղծեն նոր մթնոլորտ մը, Ինտրայական հոգեբանութիւն մը կ՛արթննայ մէջս քանի մը ժամ առաջ կարդացած «Ներաշխարհը» վերյիշելով: Ակամայ կ՛իջնեմ մահիճէս, կ՛ուղղուիմ դէպի պատուհանը ու կը փարիմ երկաթներուն, կը դիտեմ թանձր խաւարը, թեթեւ զեփիւռ մը կը շրջագայի տիրող ամայութիւնը շոյելով, կը...

ՍԵՐՈԲ ՍԱՄՈՒԷԼ ԳԻԶԻՐԵԱՆ Ճարտարագէտ Ամիսներ առաջ Ազգային առաջնորդարանին մէջ տեղի ունեցած մտերմիկ հանդիպումի մը ընթացքին Լիբանանի Հայոց թեմի առաջնորդ Շահէ արք. Փանոսեան յայտնեց, թէ հարաւային Լիբանանի Սուր քաղաքին կից գտնուող Ռաշիտիէ պաղեստինեան գաղթակայանին մէջ գոյութիւն ունի հայկական եկեղեցի մը, որուն մասին համարեա ոչինչ գիտենք: Հակառակ այն իրողութեան որ հայրս ու ես Հարաւային Լիբանանի մէջ ծնած ու մեծցած ենք, մինչեւ օրս...

ԱՐԱԶ ԳՈՃԱՅԵԱՆ Մուշեղ Գարավարդանեան արուեստագէտին (կամ Գարամուշին) 2015 թուականին ծանօթացած էի «Կանգառ» ընդյարկեայ տարածքին մէջ` «Խաչմերուկ» խորագիրով հաւաքական ցուցահանդէսին: Թէեւ բնաւ չեմ գիտեր ճիշդ ե՛րբ անոր հետ բարեկամացայ ու ընկերացայ,- եւ հետեւաբար` ինծի համար աւելի հասանելի դարձաւ արուեստագէտի իր աշխարհին հետ շփում ունենալը, բայց գիտեմ, որ, ըլլալով ստեղծագործական աշխարհներով հետաքրքրուած անձ մը, Մուշեղ Գարավարդանեանին ստեղծագործական աշխարհը նկարակտաւներու վրայ տեսնելը յատուկ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ «Երբեմն պարտուիլ. ենթարկուիլ` երբեք» Ալֆրետ տը Վինէյիի, ֆրանսացի բանաստեղծ, ԺԹ. դար Երեւան, յունիսին, «Սրբազան»-ի գլխաւորած հանրահաւաքներէն մէկէն ետք, երբ արդէն մութ էր, հազարաւորներու երթն էր Բաղրամեան պողոտայի վրայ, նոյնքան հազարաւոր ոստիկաններու հսկողութեան ներքեւ: «Հայրենիքի փրկութեան» կոչին ընդառաջելով -  «սփիւռքահայեր» ալ կը մասնակցէին «հաւաք»-ներու: Հանրապետութեան հրապարակէն Բաղրամեան պողոտայ  բարձրացող խիտ շարքերով երթին մէջ գտնուած էր  սփիւռքէն եկած ծանօթ մը,...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ «Սրբազան պայքար»-ի գլխաւոր մասնակիցները կը շարունակեն մարզային այցելութիւնները: Մարզերու մէջ, ինչպէս վերջերս Արագածոտնի մարզին մէջ, Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանեան եւ ընկերակիցներ հանդիպումներ կ՛ունենան գիւղերու եւ աւաններու բնակիչներուն հետ եւ կը բացատրեն շարժումին դրդապատճառները: Նպատակ ճշդուած է վերազարթեցնել հայ մարդոց ազգային ապրումները եւ անոնց ենթագիտակցութեան խորքը ծուարած արժանապատիւ հայու տիպարը վերակերտել: Ասիկա երկարատեւ ու հետեւողական աշխատանք պահանջող գործ է: Ցարդ...

 ՅԱԿՈԲ ՏԷՐ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ Կը շնորհաւորենք ԼԵՄ-ը իր յիսնամեակին առթիւ` արդարօրէն գնահատելով, որ ան իր բարձրութեան վրայ կը մնայ պատասխանատուութեան գիտակցութեամբ եւ ծառայելու պատրաստակամութեամբ: 1970-ականները յատուկ իմաստ ունեցան Լիբանանի հայ երիտասարդութեան համար: Միջազգային բեմը հրկիզուած էր գաղափարական պայքարներով, ժողովուրդներու ազատագրումը կ՛արձանագրէր մեծ առաջընթաց,  ազատութեան, հաւասարութեան եւ արդարութեան տարածումը դարձած էր հրամայական, եւ այդ ֆոնին վրայ անհրաժեշտ էր այլեւս հայ ու մանաւանդ...

ՅԱԿՈԲ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի հիմնադրութենէն յիսուն եւ մէկ տարիներ ետք կը կայանայ մեր այս հանդիսութիւնը` «Դէպի երկրորդ յիսնամեակ» ընդհանուր խորագիրին տակ: Խորագիրը, ըստ էութեան, խորհուրդ կը պարունակէ, վճռակամութիւն, նոր ու մշտապէս վերանորոգուող ներուժ` ապագան տեսնելու, նոր հորիզոններ նուաճելու, թիրախներ վերադասաւորելու, աշխատելաձեւային պատշաճեցումներ կատարելու: Այլ խօսքով, դէպի նոր յիսնամեակը պայքարը շարունակելու վերանորոգ ուխտ մըն է դաշնակցական երիտասարդութեան` ՀՅԴ-ին ճամբով մեր ժողովուրդին...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Ազատութիւնը համայն մարդկութեան համար ցանկալի իրավիճակ մըն է: Ամէն մարդ կը ցանկայ ունենալ զայն` նորածին մանուկէն մինչեւ ալեհեր ծերունին: Ազգեր կը ցանկան ազատ ըլլալ ու ազատութեան համար կը պայքարին եւ արիւն կը թափեն: Ազատութիւնը այն տենչալի գոյավիճակն է, որուն մասին յաճախ կը խօսուի, կը գրուի, բանավէճի նիւթ կը դառնայ, որուն համար անձեր եւ ազգեր պատրաստ...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Հունգարիոյ վարչապետ Վիքթոր Օրպան 6 յուլիսին այցելեց բռնագրաւուած Շուշի, ուր,  այսպէս կոչուած, Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութեան նախագահ Էրսին Թարարի կողքին, մասնակցեցաւ Թրքական պետութիւններու կազմակերպութեան վեհաժողովին` այդպիսով օրինականացնելով հիւսիսային Կիպրոսի բռնագրաւումը եւ անուղղակի կերպով ճանչնալով այդ ապօրինի ու ինքնակոչ հանրապետութիւնը: Աւելի՛ն. ան նաեւ արտասանեց խօսք մը, որուն մէջ յայտարարեց. «Առաջին հերթին իմ երախտագիտութիւնս կը յայտնեմ նախագահ Իլհամ Ալիեւին մեզ...