Անդրադարձ

ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Կորոնավիրուսի («Քորոնա» ժահրի) հանրախտը (համաճարակը) այժմ մեր վրայ է, եւ այլ երկիրներու պարագաները մեզի ցոյց կու տան, թէ մարդկութիւնը դէպի ո՛ւր կ՛ուղղեւորուի: Հանրախտը աշխարհի վրայ գրեթէ ամէն տեղ արագօրէն կը տարածուի. յաջորդ քանի մը շաբաթներուն, փակումները շատ հաւանաբար պիտի դառնան մեր կեանքի ձեւի բնական մէկ մասը: Գիտեմ, որ խառնաշփոթ վիճակ կայ շատերու միտքերուն մէջ, նախընթաց օրերուն ընկերային համատարած...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Երբ այսօր ազգերու դաշտին մէջ ամէնուրեք մարդիկ կը խօսին արուեստական բանականութեան մասին (Artificial Intelligence), ես պիտի խօսիմ տարրական միտքի մշակումի մասին. երբ մարդիկ պիտի խօսին մաքուր ուժանիւթի մասին (clean energy), ես պիտի խօսիմ հոգեկան մաքուր արժանիքներու մասին. երբ իրենք պիտի խօսին հիւլէական զօրութեան մասին (nuclear power), եկէք խօսինք միջմարդկային յարգանքի ուժին մասին։ Արդարեւ, ձեզ կը հրաւիրեմ իմացապաշտ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Բարեկամս երէկ երեկոյ հարցուց հեռաձայնին միւս ծայրէն. - Սա «Քորոնա վայրըս»-ին մասին բան մը պիտի չգրե՞ս: - Նախ եկո՛ւր, համաձայնինք, որ այս ախտը պիտի կոչենք իր հայավարի՛ անունով` Պսակաձեւ ժահր: Քանի մը անգամ կրկնէ՛, մեր թերթերն ալ ծագէ ի ծագ թող որդեգրեն այս եզրը, պիտի տեսնես, որ խորթ կամ օտարոտի պիտի չըլլայ այլեւս: Իսկ գալով հարցումիդ` ո՛չ. բան...

Երգահան, խազագէտ, Հայաստանի երգահաններու միութեան վարչութեան անդամ, սակայն այս պարագային, ամենակարեւորը, հմուտ կոմիտասագէտ եւ կոմիտասեան երաժշտութեան ընտիր մեկնաբան Արթուր Շահնազարեանի ծննդեան 60-ամեակը կը զուգադիպի Մեծն Կոմիտասի ծննդեան 150¬ամեակին: Այս երախտաշատ երաժշտագէտի բերած նպաստն ու վաստակը կոմիտասագիտութեան մէջ այն խորն է, ընդարձակածաւալ ու խիստ մասնագիտական, որ դուրս կու գայ մեր կարողութեան սահմաններէն: Յատուկ երաժշտագէտներ պէտք են գնահատելու եւ արժեւորելու Շահնազարեանի կոմիտասեան...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Յ. ՊԱԼԵԱՆ Հայաստան եւ սփիւռք(ներ) հայախօսութեան եւ հայերէնագրութեան նահանջի եւ կորուստի սպառնալիքի ենթակայ են, որ կը նշանակէ ժամանակի գիծին վրայ տեղ մը հայերէնը տեսնել որպէս մեռեալ լեզու: Հարցը կայ, անտեղեակ չեղող չկայ: Բայց ի՞նչ կ’ընենք, հայաշխարհի մեծեր եւ պզտիկներ, հռչակաւորներ եւ շարքայիններ, երբ մեր կուրծքերը կ’ուռեցնենք` ըսելով, որ` «Մենք համաշխարհային ազգ ենք»: Լեզու մը երբ չի խօսուիր, չի...

ՏԻՐԱՆ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ Պատմական Հայաստանի Փոքր Ծոփք նահանգը, գտնուելով Մեծ Հայքի արեւմտեան ծայրամասում, պատմութեան ընթացքում նուաճուել է տարբեր պետութիւնների կողմից: Սեֆեան Իրանի եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ 1555 եւ 1639 թուականներին կնքուած երկու պայմանագրերի համաձայն, այդ տարածքն անցել է օսմանեան տիրապետութեան տակ: Հետագայում այն կոչուել է Տէրսիմ: 1936 թ. անուանափոխուել է եւ կոչուել Թունճելի: Գոյութիւն ունեն այս անուան ստուգաբանութեան տարբեր վարկածներ: Ակնյայտ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Պատմական.- Միջին դարերուն յետամնաց եւ խոնաւ Եւրոպայի մէջ տեղի ունեցած են ահաւոր համաճարակներ: Առաջին ուսումնասիրութիւնը լոյս տեսած է 17-րդ դարուն, երբ սկսաւ զարգանալ ակադեմական բժշկութիւնը:  Համաճարակի զարգացման թուաբանական վերլուծումը, սակայն, կարելի եղաւ միայն տարբերական համարողութեան (differential calculus) գիւտէն ետք (1): Այս ուղղութեամբ հիմնադրական աշխատանքը կը պատկանի բժիշկ Տանիէլ Պերնուլլիի (1700-1782), որ իր դրոյթով կարողացած էր նախատեսել ծաղկախտ...

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ Կախարդը, մարդակերտը, ցեղակերտը, հայրենակերտը կոչեցին զայն իր ժամանակակիցները: Այս կոչումներէն ո՞րն է իրականութեան ամէնէն մօտն ու ամէնէն յատկանշականը: Ո՛չ մէկը, ո՛չ միւսները, այլ` բոլորը միասին: Կախարդ էր ան իր զօրութեամբ, մարդակերտ, ցեղակերտ եւ հայրենակերտ էր իր գործին կշիռով: Ագուլիսցի վարժապետը, ծագումով խոնարհ, կեանքով հարուստ, կամքով հզօր, առաջնորդ ծնած էր եւ ո՛չ առաջնորդ դարձած: Ի՛նքն էր, որ անձեւը ձեւի...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Այս տարի հայ իրականութիւնը կը նշէ ՀՅ Դաշնակցութեան մտքի (Քրիստափոր Միքայէլեան) նահատակութեան 115-ամեակը: Դժուար է յօդուած գրել, կարծիք արտայայտել կամ հաստատել ժառանգութիւնը այնպիսի անհատականութեան մը մասին, որուն անունը լսած ենք ազգային-յեղափոխական երգերու կամ ալ ազգային-ազատագրական պայքարի գրականութեան մէջ: Շատ յօդուածներ գրուած են եւ տակաւին անտարակոյս պիտի շարունակեն գրուիլ Քրիստափորի հայ ազգային-ազատագրական պայքարին մէջ ունեցած դերակատարութեան մասին, մանաւանդ նկատի...

Յ. ԼԱՏՈՅԵԱՆ Վերջին շաբաթներուն «Քորոնա» ժահրին տարածումը եւ սարսափը համամարդկային միջպետական ճգնաժամ մը ստեղծեց: Բնութեան դէմ անկարող եւ անհաւասար ուժերով պայքարող մարդկային գիտութիւնը ձեւով մը պարտուած է մինչեւ օրս: «Քորոնա» ժահրը աշխարհի տնտեսութիւնը քանդեց, մարդկային մեծ թիւով կորուստներ արձանագրեց, գիտութեան բոլոր միջոցները անբաւարար ու անկար եղան, մարդկային ապահով միջավայրը քայքայուեցաւ: Երկրի նախագահէն մինչեւ մեծագոյն կրօնապետը, գնդապետէն մինչեւ ամէնէն պարզ զինուորը,...

Ա. Ա. Հակառակ անոր որ քարիւղի միջազգային սակերը աննախընթաց նահանջ մը արձանագրած են, Պաքուի իշխանութիւնները կը խոստանան չկրճատել ընկերային զարգացման ծրագրերը: Անոնք նաեւ կը պնդեն, որ մանաթի արժեզրկման առաջքը առնելու համար Կեդրոնական դրամատունը անհրաժեշտ պահեստները ունի: Սակայն հարաւկովկասեան տնտեսական եւ ելեւմտական իրավիճակներուն եւ զարգացումներուն մօտէն հետեւող տնտեսագէտներ այլ կարծիք ունին: Անոնք համոզուած են, որ քարիւղի համաշխարհային սակերուն անկումը Եւրասիական ամբողջ...

Իտլիպի մէջ ստեղծուած պայթուցիկ կացութիւնն ու յատկապէս Ռուսիոյ բանակին հովանաւորութեամբ սուրիական օդուժի անակնկալ հարուածի մը հետեւանք` երեսունէ աւելի թուրք զինուորներու մահը պատճառ եղաւ, որ մարտ 5-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունենայ Էրտողան-Փութին հանդիպումը, որուն տեւողութիւնը` վեց ժամ, ցոյց կու տայ, որ բաւական հարցեր «ծեծուած» են: Իրադարձութիւններուն եւ յատկապէս լրատուական զանազան վերլուծումներուն հետ քայլ պահելով` կարելի է այն եզրակացութեան յանգիլ, որ այս...

Արցախի մթնոլորտը յագեցած է խոստումներով: Ընտրապայքարի այս օրերին ոչ մի թեկնածու չի խնայում իր մտքի թռիչքը եւ ընտրողին մատուցում է այն վարդագոյն ապագան, որը բաժին կ՛ընկնի իւրաքանչիւր արցախցու տուեալ թեկնածուի յաջողութեան պարագայում: Ինչ-որ տեղ այս երեւոյթը բնական է: Արդէն հանրութեան մօտ հեգնանքով շրջանառւում է գալիք տարուայ բարեկեցիկ կեանքի տեսլականի իրականացման անխուսափելիութիւնը: Ամէն դէպքում, որ թեկնածուն էլ որ ընտրուի, Արցախի բնակիչը...

ԷՌՆԵՍՏ ՀԱՄՕ ԵՍԱՅԵԱՆ Այս գիրքը կարող էր գրել, ասենք, Նինա Գասպարեանը կամ Սիլվա Խաչատրեանը, Սիլվա Մինասեանը, Կոլեա Բաղդասարեանը կամ Էռնեստ Եսայեանը: Մեզանից իւրաքանչիւրը, որ ուսանող է եղել Երեւանում: Եւ այդ բանն արել է ոչ այլ ոք, քան... Ջամալ Թադեւոսեանը: Անցեալ տարի «Դիզակ+» հրատարակչութիւնը լոյս ընծայեց նուիրեալ մշակութաբան-գրողի «Յովհաննէս Շիրազը` ինչպէս տեսայ» վեց մամուլանոց գիրքը: Սա կարող էր եւ պէտք էր,...

«Քորոնա» ժահրի ծնունդը, տարածման կշռոյթները եւ վերահսկողութեան տակ առնուիլը Չինաստանի մէջ տարբեր մտածումներու դուռ  կը բանան եւ ինչու չէ նոր աշխարհակարգի ձեւաւորման գործընթացներուն մասին ուրուագծումներ կը կատարեն: Լրատուութիւններէն պարզ կը դառնայ, որ թէ՛ պատուաստի որոնման եւ թէ՛ վերահսկողութեան աշխատանքները ամէնէն ազդեցիկ եւ գործնական ձեւերով Չինաստանի մէջ կը շարունակուին տարուիլ: Յայտարարութիւնները նոյնիսկ «Քորոնա» ժահրի չէզոքացման ժամկէտներու Չինաստանի համապատասխան գերատեսչութիւններն են, որ...

Յ. ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ «Քորոնա» ժահրի երեւումն ու արագասոյր տարածումը քանդեց պետական սահմանները եւ աշխարհով մէկ վերածուեցաւ հասարակաց թշնամիի: Լիբանանն ալ անմասն չէ այս ժահրէն: Շրջանային, համայնքային, կուսակցական, քաղաքական, տնտեսական թէ դասակարգային ամէն պատ քանդող, անցնող ու հարուածող համաճարակն է «Քորոնա»-ն: Անծանօթ թշնամի մը, որուն դէմ կանգնելու հիմնական զէնքը անձն է: Մենք ենք այդ զէնքը: Մեզմէ իւրաքանչիւրը ինք անձնապէս կրնայ դիմադրել «Քորոնա»-ի...

ՄԵԼԻՔ ԳԱՐԱԳԱՒՈՐԵԱՆ Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի «Իմ քայլ»-ը դաշինքի 88 պատգամաւորները, վարչապետին գլխաւորութեամբ, որոշեցին 5 ապրիլին սահմանադրական փոփոխութիւններու հանրաքուէն կազմակերպել, սակայն, ըստ էութեան, տուեալ հանրաքուէն խիստ քաղաքական, վրէժխնդրական եւ հատուածական հիմքեր ունի, որովհետեւ այդ հանրաքուէն չի վերաբերիր սահմանադրական խորքային փոփոխութիւններու, օրինակ` գերվարչապետական լիազօրութիւնները վերանայելու, պետական գործիքակազմին եւ կառուցուածքին այնքան խօսուած ներքին գործոց նախարարութիւն  ստեղծելու, եւ այլն... Այլ 5 ապրիլին ճշդուած...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ժողովրդային իմաստութիւններ, առասպելներ եւ կրօններ, մարգարէանալով, միամտացած ամբոխներ յուզելով, յաճախ խօսած են աշխարհի վերջի մասին: Այսօր արդէն գիտութիւնը կը նախատեսէ վախճան մը` կեանքի համար անհրաժեշտ տարրերու սպառումով. թթուածին, նաւթ, ջուր, ծովերու մակերեսի բարձրացում: Եւ ի հարկէ` անպատասխանատուութեամբ, շրջապատի անխնայ ապականումով: Արդէն գիտական ուսումնասիրութիւններու առարկայ է աշխարհի վերջի մտահոգութիւնը, որ տեսութիւն չէ այլեւս, ոչ ալ կրօնական-բնազանցական խնդիր, եզր ալ...

Վ. Յ. Հայաստան Ի տարբերութիւն Վրաստանի միանշանակ արեւմտեան կողմնորոշմանը կամ Ազրպէյճանի` գրեթէ 25 տարուայ ալիեւեան քաղաքական ուղղութեան` այսօր դժուար է որոշակիօրէն ձեւակերպել Հայաստանի արտաքին քաղաքական դիրքորոշումները միջազգային յարաբերութիւններում: ՀՀ առաջին նախագահը, չնայած մեր ժողովրդի տարած յաղթանակին ու Հարաւային Կովկասում ամենամարտունակ բանակն ունենալու փաստին, կոչ արեց վերադարձնելու ԼՂ-ն Ազրպէյճանի տիրապետութեան տակ` այդ գնով հաստատելու խաղաղութիւն, վերացնելու շրջափակումը, բացելու ճանապարհները, հաստատելու բարիդրացիական...

ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ Մշակե՛լ միտքը... Կա՞յ աւելի վսեմ, աւելի կարեւոր հրամայական մեր` հայութեան օրակարգի վրայ, եւ կուսակցութիւնները կրնա՞ն աւելի մեծ պատասխանատուութիւն ստանձնել իրենց առաքելութեան մէջ, քան` մտքի մշակումը: Հա՛յ մտքի մշակումը: Մտահան չընենք այն իրողութիւնը, որ հայ մտքի մշակման արդիւնք են իրե՛նք` կուսակցութիւնները, որոնց ստեղծումը արդիւնք էր նախորդ տասնամեակներուն զարգացած հայ մտածողութեան` Արեւմուտքէն Զարթօնքի սերունդին, իսկ արեւելքէն խաչատուրաբովեաններու, րաֆֆիներու անվհատ ջանքերուն շնորհիւ:...