Անդրադարձ

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահը հազիւ պաշտօն ստանձնած շփոթի մատնեց ամբողջ աշխարհը իր հապճեպ ու աննախատեսելի վարչական որոշումներով: Անօրինական գաղթականներու վտարման մասին, Կազան գրաւելու ու զայն օրինակելի զբօսավայրի վերածելու մասին, մաքսատուրքերը անհամեմատ բարձրացնելու մասին անակնկալ որոշումները ստեղծեցին համատարած մտահոգութիւն եւ գալիքի նկատմամբ անորոշութիւն: Ստեղծուեցաւ այն տպաւորութիւնը, որ համաշխարհային կարգուսարքը փուլ կու գայ: Որոշումներուն կ՛ընկերանար սպառնալիք, որ առարկայացաւ Եմէնի հուսիներուն...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ Լիբանանի քաղաքապետական խորհուրդներու եւ թաղապետներու ընտրութեան լիբանանահայութեան քուէարկութեան պատկերը եկաւ անգամ մը եւս հաստատելու, որ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան կոչին հաւատարիմ մեր ընտրազանգուածը, համակիր, կուսակցական եւ քաղաքական ուժերը, բոլորն ալ անխտիր «Այո» ըսին` յաջողցնելու առաջադրուած 71 թեկնածուներէն 69-ն, հաստատելու իրենց մնայուն նեցուկը Դաշնակցութեան առաջադրած թեկնածուներուն: Այս մէկը անգամ մը եւս մեզ կը դնէ նոր պարտաւորութեան եւ պատասխանատուութեան դէմ յանդիման`...

ԱՐԱՄ ՍՈՄՈՒՆՃԵԱՆ «Աջից ձախից եկել են շատ շատերը, Սուտ խոստումներ տուել, փոխել իրենց ուղիները, Մեզ միացնողը եղբայրութիւնն է, Մեր հին ընկերը Դաշնակցութիւնն է: Մենք մեր ապագան քեզ վստահել, Նոյն դժուար ճամբով քեզ հետ անցել, Կողք կողքի կանգնել, քեզ հաւատացել, Մենք քեզ ենք վստահել մեր քուէն:» Աւարտեցան Լիբանանի քաղաքապետական եւ թաղապետական երկար սպասուած ընտրութիւնները: Ընտրութիւններ, որոնք տարբեր տարբեր պատճառներով յետաձգուեցան 3...

ՄԱՐՈՒՇ ԵՐԱՄԵԱՆ Թէեւ բառացի թարգմանութիւնը պէտք էր ըլլար` աշխարհի սէրը: Թէ ինչո՞ւ մենք կ՛ենթարկուինք չարին եւ կը բնականացնենք զայն: Հաննա Արենտթ` որպէս բռնակալութեան արմատ, կը նշէ այլ մարդիկ չնչին, աւելորդ դարձնելու մարմաջը: Իսկ Սուրբ Օգոստինոս համոզուած է, որ այս կացութեան հակադեղը սէրն է` amor mundi - աշխարհի սէրը: «Չարիքին երբեք չարձագանգել այնքան, որ մեծցնէ զայն», կ՛ըսէ ֆրանսացի փիլիսոփայ Սոմին Ուէյլ:...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ «Միայն պատեհապաշտները տեղ կը հասնին, եւ նկարագիրը դժուար ժամանակներու առաքինութիւնն է» (ԶՕՐԱՎԱՐ ՇԱՐԼ ՏԸ ԿՈԼ) «Ֆեթիշ» թուականը անցաւ: Քաղաքական իմաստութիւն է հարց տալ, թէ տեսակարար (spécifique) տարբերութիւն ունի՞ն ցեղասպանութիւնը, հայրենահանումը եւ անհայրենիք մնալու դատապարտութիւնը: Դար մը զոհերու մասին խօսեցանք, զանոնք յիշեցինք, «սրբադասեցինք»: Մխիթարութեան հանդէսնե՞ր: Աւանդութիւն յարգելու ցուցադրութիւննե՞ր: Անոնք պարզապէս անզօրութեան խոստովանութիւն եղան: Զոհերը եւ հայրենահանուածները մնացին պատմութեան խորքի...

Նկարը ստեղծուած է արհեստական բանականութեամբ ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Երբեք չէի պատկերացներ, որ մեղեդի մը կրնար աչքերէս այդքան արցունքներ քամել. բայց ահա կու գային` անակնկալ եւ առատ: Կը կարծէի, թէ բոլորը պիտի ընդունէի հիացումով, թերեւս` նոյնիսկ կարօտով, բայց երբ տուտուկին առաջին հնչիւնները լեցուցին Արամ Խաչատրեանի անուան համերգասրահը, խորտակուեցայ. անսպասելիօրէն` կոկորդիս եւ կուրծքիս միջեւ տեղ մը: Արցունքները եկան ու չդադրեցան: Մեղեդին «Կռունկ»-ն էր,...

ԱՇԽԷՆ ՋՐԲԱՇԵԱՆ Յայտնի է, որ քննադատ Նիկոլ Աղբալեանը սկսնակ շատ գրողների առաջին գնահատողն ու արժեւորողն է եղել` Իսահակեան, Տէրեան, Զօրեան, Չարենց... Բայց այն գնահատականը, որ նա տուեց Աւետիք Իսահակեանի առաջին` «Երգեր ու վէրքեր» ժողովածուին «Մուրճ» ամսագրի իր յօդուածում, իսկապէս զարմանք է յարուցում, քանի որ Աղբալեանը դեռ շատ երիտասարդ էր` ընդամէնը 23 տարեկան, բայց կարողացաւ հմուտ քննադատի աչքով տեսնել ու ներկայացնել...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Ծանօթ խօսք է. մէկ լուսանկար յաճախ հազար բառ կ՛արժէ: Միայն հպանցիկ ակնարկ մը` Փաշինեան-Ալիեւ վերի լուսանկարին վրայ, կրնայ շատ բան բացատրել: Հայաստանի վարչապետ կոչեցեալի խեղճացած, չըսելու համար` մուրացկանի դիրքէն (ՔՊ-ականներ կրնան այս ալ յաղթական կեցուածք ներկայացնել) անկախ, քիչ մը անդին, սպասողական հասակով Արարատ Միրզոյեանի պատկերը աւելի՛ խօսուն է... Սուրբգրային ծանօթ խօսք մը կայ. «Արեւուն տակ նոր բան մի՛...

Ստամբուլի քաղաքապետ Էքրեմ Իմամօղլուի ձերբակալութիւնից յետոյ Թուրքիայում սկսուեցին լայնածաւալ հանրահաւաքներ: Այդ հանրահաւաքների ժամանակ ցուցարարների վեր պարզած պաստառների շարքում էին Հայոց ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչներ Թալէաթի, Ճեմալի, Էնվերի լուսանկարները: Ակնյայտ է, որ թուրք հասարակութեան համար այսօր էլ երիտթուրք առաջնորդները կենդանի կուռքեր են, ինչն էլ նշանակում է, որ այդ հասարակութեան համար դրական օրինակներ են նրանց կատարած գործերը, այդ թւում` հայ ժողովրդի դէմ իրականացուածը:...

ՎԱՐԴԱՆ Բ. ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ 2025-ը նորանոր մարտահրաւէրներու տարիի մը սկիզբը եղաւ Միացեալ Նահանգներու, Ռուսիոյ, Լիբանանի, Հայաստանի եւ շատ մը ուրիշ երկիրներու համար: Սոյն քաղաքական փուլը ինքնաբերաբար իր ուղղակի թէ անուղղակի ազդեցութիւնը պիտի ունենայ աշխարհի տարածքին գտնուող  բոլոր երկիրներուն վրայ: Համաշխարհային քաղաքական նորութիւնները կ՛ենթադրեն դիմագրաւել նորանոր մարտահրաւէրներ, ըլլան անոնք դրական կամ ժխտական: Քաղաքական գետնի վրայ միշտ յաղթական եւ պարտուած կողմեր եղած են:...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Թրամփեան վերջնագիրի պայմանաժամը կ՛աւարտի այսօր` մայիս 12-ին: Յիշեցնենք, որ Միացեալ Նահանգներու նախագահը պաշտօնապէս կը սպառնար ռազմական գործողութիւններու ձեռնարկել Իրանի միջուկային կառոյցներուն դէմ, եթէ Իրան մինչեւ այս թուականը համաձայնագիր ստորագրած չըլլար` հաւանութիւն տալով  Միացեալ Նահանգներու նախապայմաններուն: Փաստը այն է, որ այդ մէկը տեղի չունեցաւ: Եւ բանակցութիւնները կը մնան իրենց ընթացքին մէջ: Իրան շատ հեռու է ամբողջական համաձայնութիւն տուած ըլլալէ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Եւրոյանձնաժողովը կը ծրագրէ թիրախաւորել այն առաջնորդները, որոնք կ՛անտեսեն ոչ պաշտօնական արգելքը եւ ներկայ կ՛ըլլան Մոսկուայի յոբելենական շքերթին: Այս է խորագիրը եւ ենթախորագիրը Իկոր Լաւլիանսքիյի 21 ապրիլ 2025-ի «Ճէոֆոր»-ի (GEOFOR Center for geopolitical forecasts) կայքէջին մէջի յօդուածին (1), որ ստորեւ կը թարգմանեմ: Նախ` իմ կողմէս 8-9 մայիսի մասին: Այս տարի 80-ամեակն է Գերմանիոյ սկսած եւ պարտուած Համաշխարհային Բ. պատերազմի...

ՓՐՈՖ. ԱՐԱ ՍԱՅԵՂ Վարշաւայի սլաքը Վարշաւայի սլաքը կը յուշէ եւ կ՛ընդգծէ 24 մայիս 2024-ին Լեհաստանի մայրաքաղաք Վարշաւայի մէջ «Քրիստոնէական ժառանգութիւնը Ազրպէյճանի բազմամշակութային ինքնութեան մէջ» խորագիրով լուսանկարներու ցուցահանդէսը, որ մինչեւ 7 յունիս շարունակուեցաւ, եւ որուն մանրամասնօրէն անդրադարձանք եւ բոլոր յարակից հանգամանքները մի առ մի բերելով վերծանեցինք` բացայայտելով Կաթողիկէ եկեղեցւոյ տեղւոյն բարձրաստիճան ներկայացուցիչներու ապիկար ներգրաւումը այդ հակահայ շահարկման մէջ : Բնական է,...

«Շուշին եւ ազատագրուած տարածքը կը ներկայանան իբրեւ հայ ազգային ռազմավարութեան հիմքը եւ հայոց քաղաքական կամքին բեմը» ՎԱՐԱՆԴ ՓԱՓԱԶԵԱՆ (1941-2020, դաշնակցական եւ մամուլի գործիչ) Արցախեան պայքարի, ԱԶԱՏԱԳՐԱԿԱՆ պայքարի օրերն էին: Հայ քաղաքական-դիւանագիտական եւ ռազմական միտքերը, ձեռք ձեռքի տուած, որոշած էին անկարելին կարելի դարձնել եւ 5 մայիս 1992-ին ազատագրել Շուշին. սակայն բնութիւնը պարտադրեց գործողութիւնը յետաձգել քանի մը օրով: Անակնկալ սառնամանիքն ու ձիւնը...

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ Ան, որ ծանօթ է Մուսա Լերան ժողովուրդին, գիտէ, որ այս մարդիկ «խենթ» են: Եթէ այդպէս չըլլային, դժուար թէ մտածէին ոտքի կանգնիլ թրքական բանակին դէմ 1915-ին` մեծ մասով որսի հրացաններով զինուած: Այո՛, մուսալեռցիները յամառ են, անվախ եւ բնազդով` քիչ մը կռուազան: Այս նկարագրային յատկանիշները պատճառ դարձան, որ 1915-ին արձանագրեն հերոսական դիմադրութիւն մը Մուսա Լերան վրայ, ուր թշնամին պարտուեցաւ, եւ ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Հայերը յաճախ կը գանգատին, որ իրենք պառակտուած ազգ են` անճշդօրէն կարծելով, թէ միւս ժողովուրդները շատ աւելի միասնական են: Այս ըմբռնումը նման է պատկերին այն ընտանիքներուն, որոնք կը վիճին փակ դռներու ետին` ենթադրելով, որ իրենց դրացիները կ՛ապրին ներդաշնակութեան մէջ: Ասիկա «Խոտը ցանկապատին միւս կողմը աւելի կանաչ է» արտայայտութեան դասական օրինակ է: Սակայն ներքին պառակտումներ կան ամէնուրեք, նաեւ` Ազրպէյճանի եւ...

ԺԱՆ ՊԱԼՃԵԱՆ Հոգիս յօժար է, մարմինս` տկար: Մօրս` Սանդուխտ Գասարճեան-Պալճեանի յաճախ արտասանած խօսքերէն է վերոնշեալը: Շուրջ մէկուկէս ամիսներ առաջ ան առյաւէտ բաժնուեցաւ մեզմէ: Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, հայրը` սիսեցի Արտաշէս Գասարճեան,  մայրը` վահկացի Աղաւնի Մարգարեան: Փոքր տարիքէն ընտանեօք կը փոխադրուին Մեթնի շրջանի Պիքֆայա գիւղաքաղաքը, ուր մայրս կը յաճախէ տեղւոյն հայկական վարժարանը: Ըլլալով բացառիկ աշակերտուհի` կը խլէ դպրոցի առաջնութիւնը, որուն իբրեւ...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ  Կիրակի ուշ երեկոյ էր, երբ հեռաձայնը կրկին խանգարեց սենեակիս լռութիւնը: Ըսեմ, որ ամբողջ օրուան ընթացքին Զատկուան շնորհաւորանքներու իրարայաջորդ զանգերը տեսակ մը նոր գոյն բերած էին ապրումներուս: Անոր համար յաճախ թեթեւ երազներ լոյսին եկած էին` մաքուր տպաւորութեամբ, իբրեւ կեանքի խօսուն երեւոյթ: Վերջին հաշուով` յարգանքի նուիրական արտայայտութիւն: Ու բոլոր զանգերուն նոյնանման մաղթանքներով եւ ինքզինքս փնտռող տողերով, իրական, պարզ, հարազատ եւ...

ԱՐՏԱ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Դոկտոր ընկերալեզուաբանութեան Լեզու, սփիւռք, հայրենիք, յիշողութիւն, ինքնութիւն, ձուլում, մայրենի լեզու, լեզուներու անհետացում, լեզուապահպանում, լեզուներու վերակենդանացում, փոքրամասնութիւններ` ամէնէն շատ սերտուած նիւթերն են ընկերալեզուաբաններու կողմէ: Պատահական չէ, որ լեզուապահպանումի հարցը առաջնահերթ տեղ սկսած է գրաւել համաշխարհային գետնի վրայ: Թիւերով խօսինք Անցեալին ունեցած ենք 12.000 լեզուներ, իսկ այսօր 6000 լեզուներ գոյութիւն ունին: Այս 6000 լեզուներէն 276-ը կը խօսուին մէկ միլիոն հաշուող...

Պէյրութի մէջ 2025-ին «Արամ Մանուկեան» մատենաշարէն լոյս տեսաւ Յարութ Գնդունիի «Լիբանանահայ թատրոնը (1920-2020)» գիրքը: Հրատարակութիւնը ձօնուած է լիբանանահայ թատրոնին ծառայած բոլոր նուիրեալներուն: Յառաջաբանին մէջ խմբագիր Վարուժան Թէնպէլեան կ՛ըսէ, որ Գնդունիի այս եզակի աշխատասիրութիւնը կը միտի լիբանանահայ թատերական մէկդարեայ գործունէութեան համապարփակ ուսումնասիրութեան` մանրամասնելով ներդրումը իւրաքանչիւր թատերախումբի, բեմադրիչի եւ բազմաթիւ դերասաններու, որոնք իրենց մասնակցութիւնը բերած են մշակութային հարուստ աւանդի ստեղծումին: Լիբանանահայ թատրոնին...