Անդրադարձ

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Այսօր, հայ-թաթարական ընդհարումներէն 115 տարի ետք, երբ յետադարձ հայեացքով լուսարձակի տակ կ՛առնենք ե՛ւ պատմութիւնը, ե՛ւ մինչեւ մեր օրերը շարունակուող քաղաքական եւ ռազմական ելեւէջներու ծալքերը. խիստ ուսանելի դասերու ու խորհուրդներու ամբողջ թղթածրար մը կը բացուի մեր առջեւ. - Համաթրքութեան ու համաթուրանական ծրագրին հետեւող տարածաշրջանի երկու եղբայրներ` թուրքեր եւ թաթարներ (այժմ` ազերիներ) կ՛երազէին իրարու միանալ, Պաքուն ցեղային զտման առաջին փորձն...

ԳՐԻՇ ԴԱՒԹԵԱՆ Լեռների ձիւնածածկ գագաթների առինքնութեան, Անտառների ծառապատ խորքում, Գետերի սորուն հոսանքների միախառնոյթում, Ծովերի խորունկ կապտութեան հայելում, Ծաղիկների գունագեղ բուրաստանում, Ամպերի անպարագիծ փափկութեան անկողնում, Քառակի սեզոնների միատեղ բարեխառնոյթում, Ես խոնարհուեցի գերագոյնութեան շնորհին, Հարցումով. «Ինչո՞ւ Հայոց ցեղասպանութեան Մեծ եղեռնը»: - Անթոյլատրելի է եղել... Ամպրոպեց շանթը, որպէս նզովք` արիւնոտ ձեռքերին: «Ինչո՞ւ ցեղասպանեցին Ջուղայի խաչքարերին»... Ամպրոպեց շանթը, որպէս նզովք` արիւնոտ ձեռքերին: Աստուծոյ նզովքը...

  ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ Արցախի Հանրապետութեան վաստակաւոր իրաւաբան «Եթէ Ազրպէյճանի համար Լեռնային Ղարաբաղի հարցը հեղինակութեան հարց է, ապա հայերի համար` կեանքի եւ մահուան» ԱՆՏՐԷՅ ՍԱԽԱՐՈՎ Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր Միջազգային իրաւունքի եօթ սկզբունքներից  երկուսը վերաբերում են ժողովուրդների (ազգերի)  իրաւահաւասարութեանը եւ ինքնորոշմանն ու  պետութիւնների  տարածքային  ամբողջականութեանը եւ պետական սահմանների  անխախտելիութեանը: Ընկած լինելով բազմաթիւ  ցեղային  բախումների, երկպառակտութիւնների,  տարաձայնութիւնների եւ անհամաձայնութիւնների  հիմքում, դրանք միշտ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Տօնական օրերուն Միացեալ Թագաւորութեան եռացող մայրաքաղաքը կը գտնուէի. թանգարաններ, յիշարժան վայրեր, ամանորեան շուկայի զեղչեր... Մթնոլորտ մը. անգլիացիները որոշած են դուրս գալ Եւրոմիութենէն: Հայ մարդիկ գոհունակութեամբ կը խօսէին այս մասին: Երեւոյթներ կան, որոնք այլեւս մեզ չեն անհանգստացներ: Թէեւ անոնք չեն նկատուիր, այնքա՜ն բնական եւ սովորական կը թուին, ընդհանրացած, կանոն: Ընտանեկան յարկի մը տակ մասնակից եղանք տօներուն: Մեծ հայր եւ...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ Վերջերս լիբանանեան ցոյցերը անցան դէպի բռնութեան փուլ: Հիւսիսէն, մասնաւորաբար Թրիփոլիէն եւ Աքքարէն եկած հարիւրաւոր ցուցարարներ հրկիզեցին Պէյրութի Կեդրոնական շուկայի խանութները եւ քարկոծեցին ոստիկանութիւնը: Հոս չեմ ուզեր այպանել լիբանանցի ժողովուրդին պոռթկումը եւ յեղափոխական ոգին, ան արդար կերպով ապստամբեցաւ փտածութեան եւ իշխանութեան մը դէմ, որ 30 տարիէ ի վեր ձախողեցաւ քաղաքացիին նուազագոյն իրաւունքները տալ: Այլ կ՛ուզեմ խօսիլ թրքական գործօնին մասին,...

Յ. ԼԱՏՈՅԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու նախագահները, ամէն անգամ որ Միջին Արեւելքի, պաղեստինեան, ահաբեկչութեան դէմ պայքարի կամ հիւլէական զէնքերու դէմ արշաւի ծրագիրներ մշակեն, հիմնական երկու նպատակ ունին հետապնդելիք: Ա.- Նախագահական ընտրութիւններէ առաջ քարոզարշաւ, հրէական լոպիի զօրակցութիւնը ապահովելու ճիգ, ամերիկեան շահերը ամրացնելու բացայայտ ծրագիր: Բ.- Հրեաներու եւ մանաւանդ Իսրայէլի անվտանգութեան երաշխաւորութիւն ապահովելու միտում: Ամէն անգամ ծրագիրները կը ներկայացուին եւ կը ձախողին: Երբեմն նոյնիսկ...

ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ ԻՍԿԷՆՏԷՐԵԱՆ Երուսաղէմ մայրաքաղաքով Պաղեստինի նախագահ Մահմուտ Ապպաս, Արաբական Լիկայի արտակարգ ժողովին, որ յատկացուած էր Թրամփի Միջերկրականի յատուկ ծրագիրի քննարկման, յայտարարեց. «Թրամփ հեռաձայնեց ինծի ու սկսաւ բացատրել ծրագիրը, եւ երբ յայտնեց, թէ որոշած է Երուսաղէմը ընդգրկել իսրայէլեան հողերու քարտէզին մէջ, ես հեռաձայնը նոյն վայրկեանին գոցեցի` ընդհատելով անոր հեռախօսազրոյցը»: Ապպասի որդեգրած քայլը պարզ քայլ մը չէ. Ապպասի քայլը պատմական եւ անզուգական...

ՏԻԳՐԱՆ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ Ղարաբաղեան հակամարտութեան վերաբերեալ գիտական լուրջ աշխատութիւններ միջազգային հեղինակների կողմից վերջին տասնամեակների ընթացքում համեմատաբար քիչ են գրուել: Հակամարտութեան մասին գրուած ամենամեծ  տարածում ստացած աշխատութիւնը Թոմաս տէ Վաալի «Սեւ այգի. Հայաստանն ու Ազրպէյճանը խաղաղութեան եւ պատերազմի միջով» (Thomas de Waal: «Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War») գիրքն է, որում հեղինակը առանց խորքային վերլուծութեան փորձի` լրագրողական ոճով հակամարտութիւնը ներկայացնում...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Պէյրութի մէջ 2019-ին լոյս տեսաւ Համլէթ Գէորգեանի «Դրօ» գիրքը, 128 էջ, որ «Արամ Մանուկեան» մատենաշարի թիւ 3-ն է: Դրօ ծնած է 1884 մայիս 31-ին, Սուրմալու գաւառի Իգդիր աւանին մէջ: Անդրկովկասի մէջ 1905 փետրուարին սկսան հայ-թաթարական ընդհարումները եւ Դրոն յայտնուեցաւ հայութեան ինքնապաշտպանութեան զինուորագրուած մարտիկներու շարքերուն մէջ: 1905 մայիս 11-ին, Պաքուի մէջ, վրիժառու Դրոյի ռումբի անվրէպ հարուածով արժանի դատաստանի արժանացաւ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Պէյրութի մէջ 2019-ին լոյս տեսաւ Աշոտ Պետրոսեանի «Արթուր Մկրտչեան» գիրքը, 126 էջ, որ «Արամ Մանուկեան» մատենաշարի թիւ 4-ն է: Հեղինակը կ՛ըսէ, որ Արցախի Գերագոյն խորհուրդի առաջին նախագահ Արթուր Մկրտչեանի կենսագործունէութիւնը նշանակալից է, ժամանակաշունչ եւ անժամանցելի: Արթուր Մկրտչեան ծնած է 1989-ին, Արցախի Դիզակ գաւառի Ուխտաձոր (Էդիլլու) գիւղին մէջ: Մասնագիտացած է ազգագրութեան մէջ: Եղած է Հատրութի պատմա-երկրագիտական թանգարանի տնօրէն: Հայ-թուրք...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Մեծ մտաւորական եւ հայ քաղաքական մտքի տեսաբան Լէոյի (Առաքել Բաբախանեան) կարծիքով, ընդհարումներու պատասխանատուութիւնը Դաշնակցութեան վերագրելով` թուրքերը կը հետապնդէին նաեւ հետեւեալ նպատակը. «...նոյն այդ դաշնակցականները հայդուկային խումբեր էին կազմում եւ տանում Թուրքիա` կռուելու համար: Այս նոյնպէս մեծ յանցանք էր համաիսլամական եւ համաթուրանական փրոփականտի ենթարկուած պէկերի աչքում եւ այդ յանցանքների համար էր, որ թուրքերը Անդրկովկասում յարձակւում էին իրենց հարեւան հայերի...

«Դարու գործարք»-ի քաղաքական թայմինկը վերլուծաբանական առումով որոշակի հունաւորումի կ՛առաջնորդէ: Թէ՛ Միացեալ Նահանգներու եւ թէ՛ Իսրայէլի ղեկավարները վերընտրութեան խնդիր կը դիմագրաւեն: Եթէ առաջինը պէտք ունի հրէական լոպիիստական խումբերու ամբողջական զօրակցութեան, ապա երկրորդը պէտք ունի անբաժանելի Երուսաղէմի ամրագրումը կատարող ամերիկեան որոշումի մը` ներքին ընտրական շուկային վրայ իբրեւ կարեւոր պահանջարկ կայանալու: Գործարքը երկկողմանիօրէն իր ազդեցութիւնը կ՛ունենայ անպայման, եւ այս առումով Ուաշինկթընի եւ Թել...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Սեւրի դաշնագիրը Հայաստանի Հանրապետութեան կարեւորագոյն իրագործումներէն է, իսկ միջազգային իրաւական առումով` կարեւորագոյնը: Միացեալ Նահանգներ-Թուրքիա յարաբերութիւնը պաշտօնապէս սկսաւ 1800 թուականին, երբ իբրեւ առաջին քայլ` Ճորճ Ուաշինկթըն մարտանաւը Կոստանդնուպոլիս այցելեց: Ծիծաղելիօրէն, կարգ մը թուրք պատմաբաններ, շփոթելով համանուն մարտանաւը Միացեալ Նահանգներու առաջին նախագահին հետ (1732-1799), որ բնա՛ւ երկրէն դուրս չէր ելած ու 1800-ին արդէն մահացած էր, կը գրեն, թէ ան էր...

ԱՐԱ ՆՌԱՆԵԱՆ Հանրութեան որոշ անհատների եւ ուժերի մօտ կար եւ կայ մի համոզում, որ Հայաստանը ղեկավարելը շատ հեշտ է, քանի որ այն փոքր պետութիւն է` աւելի փոքր, քան Մոսկուայի, Թեհրանի կամ Նիւ Եորքի մի թաղամաս: Սոյն պարզունակ մօտեցումը թոյլ չի տալիս յանգել ճիշտ եզրակացութեան` Հայաստանի Հանրապետութիւնը փոքր պետութիւն է, սակայն որպէս պետութիւն ունի բազմաթիւ խնդիրներ եւ լուծման ենթակայ հարցեր, որոնք...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ «Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր Անցեալ շաբաթ բրիտանական «Ինտիփենտընթ» թերթը հրապարակեց անհաւատալի յօդուած մը` «Ամուսնացիր քեզ բռնաբարողին հետ» օրինագիծը օրէնսդիրներու կողմէ կը ներկայացուի Թուրքիոյ մէջ» վերնագիրով: Կարծես միջնադարէն հնչող նիւթ մը ըլլայ այս: Եթէ Թուրքիոյ խորհրդարանը հաստատէ զայն, սպասուող օրէնքը` «Թոյլ պիտի տայ, որ տղամարդիկ, որոնք կը մեղադրուին 18 տարիքը չամբողջացուցած աղջիկներու հետ սեռային յարաբերութիւններ ունենալու յանցանքով,...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Հակառակ անոր որ դեկտեմբերը իր կէսին հասած էր, սակայն կարծես աշունը իր խոնաւ երեկոներով տակաւին կը շարունակէր մնալ ու այդ ձեւով կը փորձէր իր ներկայութիւնը հաստատել յամառօրէն: Ու քաղաքի ծայրամասին տարիներէ ի վեր իր ծեր գմբէթով եւ զանգակատունով սլացիք կանգնած հինաւուրց վանքին մայր դռները այդ երեկոյ շուտով փակուեցան: Վանահօր որոշումն էր եւ վե՛րջ: Իր վանականներուն հետ կարեւոր եւ...

28 յունուարին հայոց բանակին 28-ամեակը կը յիշատակենք: Հայոց բանակը մեր պետութեան եւ ժողովուրդին ապահովութեան երաշխիքը ըլլալուն կողքին, խաղաղութեան ու ժողովրդավարութեան գրաւականը հանդիսացաւ: Երկրի ու պետութեան կերտման ճամբուն հայկական բանակին կազմաւորումը հիմնական քայլ համարած ու հայոց բանակը կազմաւորած էին 1918-ի Հայաստանի Հանրապետութեան կերտիչները: Հայաստանի վերանկախացումով, 1992-ին, վերստին ոտքի կանգնեցաւ մեր անկախ պետութիւնը ու կերտեց իր զինուած ուժերը` հայոց բանակը: Բանակ, որ...

Չինաստանի Ուհան շրջանի «Քորոնա» ժահրը չէ միայն, որ կը նկատուի վերջին օրերու կարեւորագոյն նիւթը: Առողջապահական եւ բժշկական բեմահարթակէն հեռու, քաղաքական աշխարհն ալ կ՛ընթանայ բազմաթիւ անակնկալներով: Յատկապէս Միջին Արեւելքն է կիզակէտը, ուր չէին բաւեր Սուրիոյ Իտլիպի շրջանի մէջ վերջին յարձակումները, Լիպիոյ այլախոհ զօրավար Հաֆթարի արձանագրած յառաջխաղացքն ու Իրանի վրայ տնտեսական ճնշումները: Անոնց աւելցաւ այլ թնճուկ մը` Միջին Արեւելքի խաղաղութեան սպասուած ծրագիր`...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Անդրկովկասի հայութեան համար փորձութիւններով լեցուն ժամանակաշրջան սկսաւ 1905 թուականին, երբ Պաքուի մէջ սկիզբ առին հայ-թաթարական ընդհարումները: Պատմական կարեւորութեան համար պէտք է նշել, որ սկիզբ առած հայ-թաթարական ընդհարումներու նախօրեակին արդէն տարբեր շրջաններու մէջ որոշ բախումներ արձանագրուած էին երկու հատուածներու մէջ, օրինակ` 1904 թուականի նոյեմբերին բաւական արիւնալի ընդհարումներ տեղի ունեցած էին Գանձակի եւ Շամխորի մէջ, ինչպէս նաեւ 1905 յունուար 4-ին...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Գիրք մը. «Աստուած, ժամանակը, մարդիկ եւ հրեշտակներ»: Օլկա Թոկարչուկ: Եւ մտորումներ: Տարեվերջի ցուրտն ու անձրեւը օրերը բանտարկութեան պիտի վերածէին, եթէ ստացած չըլլայի Օլկա Թոկարչուկի «Աստուած, ժամանակը, մարդիկ եւ հրեշտակներ»* գիրքը,  ֆրանսերէնի թարգմանուած լեհերէնէ: Կողքին վրայ գրուած էր. Գրականութեան Նոպէլեան դափնեկիր: Օլկա Թոկարչուկ մրցանակը ստացած է 2018-ին: Մարդոց կառուցուող-քանդուող աշխարհ մը պատկերուած է շուրջ իննսուն արարներով. պատումներ, բռնուած անցած...