Անդրադարձ

Գիտէի, որ հիւանդութենէ կը տառապէր եւ փորձեցի քանի մը անգամ տեսնուիլ։ Հեռաձայնեցի․ Պուրճ Համուտ էր։ Խօսեցանք․ շատ հանգիստ չէր։ Տեսնուեցանք, զրուցեցինք։ Յետոյ իմացայ, որ հիւանդանոց փոխադրուած է։ Նոյն օրերուն, ծանր դէպք մը անցընելով, ես կը մնայի տունը՝ շարժելու անկարող։ Հազիւ հանգստացած՝ փափաքեցայ այցելել։ Իմացայ, որ փոխադրուած է Այնճար։ Ժամանակին նեղուած էինք իրարմէ, եւ մարդիկ փորձած էին աւելի խորացնել այդ նեղութիւնը։...

Յ. ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ Հայ մարդուն ամէնէն դժնդակ պայմաններուն մէջ իսկ կան թուականներ, պանծալի թուականներ, որոնք կը մնան ոչ միայն, յիշատակ եւ յուշ, այլ մանաւա՛նդ` վճռակամութեան վերանորոգման առիթ, գոյատեւելու կամքի պողպատացման մղիչ ուժ: 28 Մայիս 1918-ն այդ թուականներէն գլխաւորն է ու վեհագոյնը: Սասնոյ ապստամբութեան, Խանասորի, Շապին Գարահիսարի, Մուսա Լերան, Վանի ապստամբութեան, Հաճնոյ գոյամարտի եւ նման բոլոր հերոսապատումներուն դափնին են 28 Մայիսի ճակատամարտերն...

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ Անվիճարկելի պէտք է համարել փաստը, որ 1918 թուականի մայիսի 30-ին Հայաստանի  անկախութեան յայտարարութեան ընդունումը նախ եւ առաջ ուղղակի արդիւնքն է  մայիսեան հերոսամարտերի: Այսինքն եթէ չլինէին այդ յաղթանակները, Թիֆլիսի Հայոց ազգային կենտրոնական խորհրդի որեւէ յայտարարութիւն աւելին չէր արժենայ քան այն թուղթը, որի վրայ  տուեալ յայտարարութիւնը գրուել էր: Միւս կողմից, ըստ արժանուոյն չգնահատել գերագոյն ճիգով ձեռք բերուած յաղթանակները, կը նշանակի...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Մեր պատմութեան մէջ արձանագրուած են դէպքեր, իրագործումներ, թուականներ, որոնք իրենց մէջ խտացուցած են ո՛չ միայն տուեալ փուլը, այլ նաեւ` ամբողջ պատմութիւնը, առաւել` ժողովուրդին նկարագիրն ու զգացումները, ապրումները, տենչերը, ու դեռ` վերածուած են անժամանցելի պատգամի, իբրեւ կտակ յարատեւօրէն փոխանցուած են սերունդէ սերունդ: Այս իմաստով, Մայիս 28-ը թուական մըն է, որ կը խտացնէ պատմական դէպքերու ամբողջ շարք մը, մեր անցեալը...

ՅԱԿՈԲ ՈՒՌՀԱՅԵՑԻ Այս տարի նշանակալի յոբելեան մըն է Հայ դատի պայքարին իմաստով. 100-ամեակը կը նշուի մեր ազգային պահանջատիրութեան վաւերականութիւնը ապացուցող հիմնական փաստաթուղթերուն` Սեւրի դաշնագիրին եւ Ուիլսընեան իրաւարար վճիռին: Այդ փաստաթուղթերուն մէջ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հիմնադրութենէն եւ Համաշխարհային Ա. պատերազմին դաշնակից պետութիւններու յաղթանակէն ետք կը նշուէր, թէ ինչ են հայկական նորաստեղծ պետութեան հողային նուազագոյն պահանջները` պարտուած Օսմանեան կայսրութենէն: Փաստօրէն, 1918-ի մայիսեան...

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ Քաղաքական վերլուծաբան Հայ ժողովրդի բազմադարեայ պատմութեան ողջ ընթացքում, անկախ դարաշրջանների տարաբնոյթ ռազմաքաղաքական իրադարձութիւնների հոլովոյթից, մեր ժողովրդի գիտակցութեան մէջ Արցախ աշխարհը մշտապէս ընկալուել եւ ընդունուել է որպէս հայոց պատմական բնօրրանի բաղկացուցիչ եւ անքակտելի մաս: Բնականաբար, այս հաստատուն, անբեկ գիտակցութեամբ է հայ ժողովուրդը թեւակոխել իր պատմութեան անհամեմատ ողբերգական ու հերոսական ժամանակաշրջաններից մէկը` 20-րդ դար: Անցած հարիւրամեակի առաջին երկու տասնամեակները, ինչպէս...

ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ «Թէ որ բոլոր հայերը երեկոյեան ուխտ անեն մեռնել, առաւօտեան արեւը դեռ չծագած` ազատ կը լինե՛ն»: Այս տողերը մեր քաջարի ֆիտայիներից Գէորգ Չաւուշին են պատկանում: Այս համոզումով մեր ֆիտայիները ելան պայքարի: Ազատագրուելու այս հաւատով ինքնապաշտպանութեան դիմեցին Վանում, Ուրֆայում, Մշոյ, Սասնոյ լեռներում ու կիրճերում, Մուսա Լերան վրայ: Այս համոզումով մեր ազգի անձնազոհ մարտիկները Ղարաքիլիսայի, Բաշ Ապարանի, Սարդարապատի արիւնահեղ...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Ժողովուրդներու պատմութեան մէջ յաճախ հանդիպած ենք մեծ ու փոքր պատերազմներու, անոնց ընդմէջէն տարուած յաղթանակներու եւ բնականաբար այդ յաղթանակները առաջնորդող յանդուգն կեցուածքներ ու որոշումներ ունեցող ղեկավարներու: Նոյն այդ պատերազմներուն բնականաբար մասնակցած են հարիւրաւոր եւ հազարաւոր այլ հերոսներ, որոնք մարտի դաշտին վրայ իրենց անձնազոհութեամբ միս ու ոսկոր տուած են այդ պատերազմներուն ընթացքին տարուած յաղթանակներուն: Անոնք անանուն հերոսներ են` ծանրակշիռ պայմաններու...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ «Մենք արժեզրկեցինք հերոսի կերպարը»: Մանուէլ Եղիազարեան (Արցախի հերոս) Armnews, 8 մայիս 2020 Թէ ինչո՞ւ մայիսեան յաղթանակի ու հրաշափառ տօնին առիթով նման յոռետես  նախադասութիւն մը մէջբերեցինք եւ անով կառուցել ուզեցինք մեր մտորումները, Թէ ինչո՞ւ հայոց գոյութենական երթն ու ապագայ ճակատագիրը ճշդորոշող ու ազգային արժանապատուութիւնը խարսխող սրբազան ճակատամարտերու փայլքն ու իմաստը առաւել պայծառացնելու փոխարէն, ցաւատանջ իրականութիւն մը լոյսին ուզեցինք յանձնել,...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Արշակ Ֆեթվաճեան Արշակ Ֆեթվաճեան ծնած է Տրապիզոն, 1 հոկտեմբեր 1863-ին: Անոր ծնողքը եղած է առեւտրական: Նախնական ուսումը ստացած է Տրապիզոնի ազգային վարժարանին մէջ: Արշակ մանկութեան տարիներուն արդէն ցուցաբերած է մեծ հետաքրքրութիւն հանդէպ արուեստի: Ան ղրկուած է Պոլիս, որպէսզի արուեստներու հանդէպ իր սէրն ու բնատուր շնորհները զարգացնէ Կոստանդնուպոլսոյ Կայսերական գեղարուեստի վարժարանին մէջ, որուն անդրանիկ շրջանաւարտներէն եղած է 1887-ին:...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ 1918-ի Մայիսին գտնուեցան այրեր, որոնք աղէտալի պայմաններու տակ ոչ միայն ստեղծեցին յաջող դիմադրութիւն, այլ նաեւ Սեյմի փլատակներուն վրայ կազմակերպեցին ազգային պետութիւն: Այս մասին երկու կարծիք չկայ: Դէպքերու հետագայ ընթացքին շուրջ կան շարք մը տարակարծութիւններ: Յօդուածը ինծի համար յստակացման փորձ մըն է: Հասկնալ, թէ ի՞նչ համայնապատկերի մէջ տեղի ունեցան այդ բախտորոշ ճակատամարտերը: Գրել կ՛ենթադրէ միտքերը դասաւորել: Ուշացած պարտաւորութիւն մը......

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Ռուբէն Դարբինեան (1883-1968) Ախալքալաք ծնած, ՀՅԴ անդամ եւ Դաշնակցութեան հիմնադիր սերունդին գործակից, բուն անունով` Արտաշէս Չիլինգարեան, որ 10 յունուար 1920-ին շուրջ 4 ամիս Հայաստանի Հանրապետութեան արդարադատութեան նախարար եղած է, ռուսերէնի փոխարէն հայացնելով նախարարութեան հետ` օրէնսգիրքերը, դատական իշխանութիւնը եւ լեզուն:  Նախապէս խմբագիր` Պոլսոյ «Ազատամարտ»-ին, Պաքուի «Արեւ»-ին, ապա` «Գործ»-ին, Երեւանի «Յառաջ»-ին եւ վերջապէս Միացեալ Նահանգներու «Հայրենիք» օրաթերթին` 1 ապրիլ 1922-էն...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսէի կենաց մահու հերոսամարտերէն եւ թրքական ներխուժող բանակներու կասեցումէն ետք, Հայոց Ազգային խորհուրդը 28 մայիս 1918-ին Թիֆլիսի մէջ Հայաստանի անկախութիւնը հռչակեց: Նորաստեղծ փոքրիկ հանրապետութեան անդրանիկ կառավարութեան կազմը հրապարակուեցաւ 24 յուլիս 1918-ին: Վարչապետ` Յովհաննէս Քաջազնունի, արտաքին գործոց նախարար` Ալեքսանդր Խատիսեան, ներքին գործոց նախարար` Արամ Մանուկեան: Երկիրը լեցուն էր Արեւմտեան Հայաստանէն, Ցեղասպանութենէն ճողոպրած շուրջ 450 հազար...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Աշխարհիկ Հանրապետութեան Հիմքերը   1789-ի ֆրանսական յեղափոխութեան կարեւորագոյն նուաճումներէն մէկը եղաւ ամբողջատիրական-միապետական ու կղերամէտ համակարգի տապալումը եւ անոր փոխարէն աշխարհիկ հանրապետութեան մը կերտումը: Հանրապետութիւն մը, որ 26 օգոստոս 1789-ին օժտուեցաւ «Մարդու եւ քաղաքացիի իրաւունքներու յայտարարութեամբ», որուն 10-րդ յօդուածին մէջ նշուած եր. «Ոչ ոք կրնայ նեղութեան մատնուիլ իր կարծիքներուն համար, նոյնիսկ եթէ անոնք կրօնական ըլլան, պայմանով որ անոնց դրսեւորումները չխանգարեն...

ԳԷՈՐԳ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ ՀՅԴ-ԼԵՄ Քարոզչական յանձնախումբ 28 Մայիս 1918-ին հայութեան պատմութեան էջերուն մէջ կ՛արձանագրուի յատուկ դրոշմ եւ խորհուրդ ձգած յաղթանակ մը: Բագրատունեաց թագաւորութեան անկումէն աւելի քան 850 տարի ետք հայ ժողովուրդը կ՛ունենայ ազատ, անկախ եւ սեփական հանրապետութիւն: Այս նուաճումը կ՛իրականացուի հարիւրաւոր հաւատաւորներու եւ հերոսներու նահատակութեամբ, որոնք 21-28 մայիսի միջեւ տեղի ունեցած Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսէի ճակատամարտներուն քաջաբար դէմ կը դնեն...

ՍԱԼԲԻ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ Աղօտ յիշողութիւն մը կ՛ալեկոծէ հոգիս, երբ կը փորձեմ վերականգնել Մայիսի ճշգրիտ տարեթիւը... Օր մը հայրս ակումբէն հետը տուն բերաւ պատկեր մը, զոր ցրուած էին իբրեւ նուէր. հայրս անմիջապէս մեր տան դրան վրայ փակցուց: Անձնաւորութեան մը նկարն էր` երիզուած եռագոյնով, վրան ալ գրուած երկու թուական: Դարձեալ չեմ յիշեր քանի տարեկան էի, բայց ինծի համար ի սկզբանէ նորութիւնները շատ կարեւոր...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Հայոց պատմութեան էջերը լեցուն են արհաւիրքներով, վերիվայրումներով, ապա` խոյանքներով: Կոչենք զայն ճակատագի՞ր, թէ՞ նախախնամութիւն կամ թէ պարզապէս` աշխարհաքաղաքական վայրի հետեւանք: Հարց մը, որուն ճշգրիտ պատասխան չունինք, բայց յստակ է, թէ նոյնիսկ ամէնէն դաժան պայմաններու տակ հայ ազգը իր ամեհի դիմադրողական ուժով կրցած է մարտնչիլ, մաքառիլ ամէնէն վայրագ ոսոխին դէմ եւ գոյատեւել աւելի քան 3000 տարի: Մեր ազգի...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ «Սա իմ երկիրն է – չափերով այնպիսին – որ կարող եմ վերցնել հետս, թէ մի հեռու տեղ գնամ: Փոքրիկ` ինչպէս ծերացած մայր, Փոքրիկ` ինչպէս նորածին զաւակ իսկ քարտէսի վրայ ընդամէնը արցունքի մի կաթիլ... Սա իմ երկիրն է – չափերով այնպիսին, որ ազատօրէն տեղաւորել եմ սրտիս մեջ, որ չկորցնեմ յանկարծ...» ՀԱՅԱՍՏԱՆ Յովհաննեէս Գրիգորեան (1945-1973)   Այնքա՜ն ըսելիք կայ մեր...

ԷԴ. ԲԵՐԴԵԱՆ Իբրեւ անկոչ հիւր ինքզինք «պարտադրած» համաճարակը ոչ միայն մուտք գործած է մեր առօրեային ու կենցաղին մէջ, այլ նաեւ բոլորովին խանգարած է մեր հանգիստն ու ընթացիկ կեանքը: Ողջ աշխարհը ահազանգի մէջ է: Ամէնուրեք, միջազգային հարթակներու վրայ, ահազանգ կը հնչեցուի ապագայի անորոշութեան ու մանաւանդ` տնտեսական ահաւոր վնասներու մասին, սակայն գրեթէ չի խօսուիր արուեստի լճացման եւ կամ առհասարակ մշակութային կորուստներու մասին:...

ԽՈՐԷՆ ՓԻԼԱՒՃԵԱՆ «Երբ չի մնում ելք ու ճար Խենթերն են` գտնում հնար...»: ՊԱՐՈՅՐ ՍԵՒԱԿ Մենք` հայերս, այս սկզբունքով եւ այս ոգիով Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսէի ճակատներուն վրայ մարտնչեցանք: Եթէ այս գիտակցութեամբ եւ այս շունչով տոգորուած չըլլայինք, ապա պիտի չկարենայինք կերտել Հայաստանի Ա. Հանրապետութիւնը: Եթէ սոյն ոգիով գօտեպնդուած չըլլայինք, պիտի չկարենայինք դէմ դնել Հայաստանը դարերով թիրախ դարձուցած թշնամիներուն` այս պարագային...