«Հերոսը Ինքը Ժողովուրդն Է»

ՍԱԼԲԻ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ

Աղօտ յիշողութիւն մը կ՛ալեկոծէ հոգիս, երբ կը փորձեմ վերականգնել Մայիսի ճշգրիտ տարեթիւը…

Օր մը հայրս ակումբէն հետը տուն բերաւ պատկեր մը, զոր ցրուած էին իբրեւ նուէր. հայրս անմիջապէս մեր տան դրան վրայ փակցուց: Անձնաւորութեան մը նկարն էր` երիզուած եռագոյնով, վրան ալ գրուած երկու թուական:

Դարձեալ չեմ յիշեր քանի տարեկան էի, բայց ինծի համար ի սկզբանէ նորութիւնները շատ կարեւոր էին: Պահանջուածը արթնութիւնն էր ու հետաքրքրութիւնը…

Կը զննէի նկարը, որ մօտաւորապէս 6 սմ տրամագիծ ունէր: Կ՛ուզէի գիտնալ, թէ ո՛վ է այդ նշանաւոր անձը, որ մեր տան նկարներուն պիտի խառնուէր: Աւելի՛ն, ան դռնէն ներս մտնող ու ելլողին «բարեւ» ու «ցտեսութիւն» պիտի ըսէր:

«Անպատճառ նշանաւոր անձ մը ըլլալու է»,- կը մտածէի անձայն,- «Իսկ եթէ սուրբ ըլլայ, պէտք է անպատճառ աղօթքի քանի մը տող ալ գրուած ըլլայ կամ խաչի նշան մը դրուած. բայց այստեղ կան թուականներ…»,- եւ այլ մտածումներով կը մրճահարէի միտքս, իսկ հայեացքս ալ կը մնար «մէկու մը նմանցնելու» թնճուկին մէջ:

Դէմքիս արտայայտութիւնը կարծեմ մատնած ըլլալու է մտահոգութիւնս, երբ լսեցի հայրս արտասանեց անուն ու մականուն մը` «Արամ Մանուկեան»: Այլեւս ինծի կը մնար «բացայայտել» մնացեալը…

Գումարուող ամիսներուն ու տարիներուն հետ, ինծիպէսներուն համար հետզհետէ սկսան «պայծառանալ» պատմական դրուագներուն ու անցեալի քաջարի հերոսներուն սխրագործութիւնները, պատմութեան ու գրականութեան մատուցածները ընդարձակ հորիզոն մը բացին մեր դիմաց:

«Ընտրելու մէկ բան միայն կը մնար մեզի համար. կամ անձնատուր ըլլալ եւ թողուլ որ խողխողեն մեզ իբրեւ ոչխար, կա՛մ մեռնիլ զէն ի ձեռին կռուելով: Այս վերջինը նախընտրեցինք…»,- կը նշէր Արամ, որ ձեռնամուխ եղած էր 1915-ի ապրիլեան ինքնապաշտպանութեան կազմակերպման, երբ պարզուած էր, որ խաղաղ միջոցներով անհնար պիտի ըլլար կանխել ջարդերը:

Կը կարդայի Արամին տողերը եւ հպարտութենէ աւելի գերադաս ուժով մը զրահաւորուած կը զգայի: Կը պատկերացնէի զինք իր կոչը ուղղած ժամանակ, բառերուն վրայ տեղադրած «տիքդադորական» իր շեշտն ու երանգը` «Ցոյց տալու աշխարհին, որ հայը ազատ անկախ ապրելու իրաւունք ունի: Այժմ կամ երբեք»:

Կը մղուէր կեանքի ու մահուան կռիւ վայրագ բարբարոսներու դէմ, այս հրամայականէն մեկնած Աղբալեան կը գրէ. «Հայը պէտք է ե՛ւ պետականութիւն կառուցէր իր կիսաւեր հայրենիքում, ե՛ւ սովահար բազմութիւններ կերակրէր, ե՛ւ ժողովուրդ ու հայրենիք պաշտպանէր թուրքի դէմ, որ գալիս էր հարաւից եւ թաթարի դէմ, որ խլրտում էր երկրի մէջ եւ թիկունքում»:  Աղբալեան կը ներկայացնէ նաեւ այն միտքը, որ օրհասական տարիներուն, հերոսական վճռականութեամբ հայը տէր կանգնեցաւ իր հայրենիքին եւ իր անվեհեր հոգիով կրցաւ աւերակներու եւ սովի մէջէն նոր Հայաստան մը ստեղծել:

Միւս կողմէ, հայ գրականութեան վարպետ Յակոբ Օշական կը գրէ. «Մեր ժողովուրդը պէտք է արժանի ըլլայ բոլոր այն տղոց, որոնք գիտցան իրենց առնութիւնը պահել ու պէտք եղած ատեն մահը դրօշել թշնամիին դէմ…»:

Եւ ահա անսալով Արամ Մանուկեանի` «… ոչ մի նահանջ ոչ մի գծի վրայ: Նահանջ Երեւանից` կը նշանակէ խաչ քաշել մեր ամբողջ գործունէութեան եւ մեր ապագայ քաղաքական մուրազներուն վրայ, բոլորդ պիտի մնաք եւ մեռնիք»,- անյետաձգելի վճիռին, ժողովուրդին մէջ տիրող խուճապը կը փոխարինուի աննախադէպ հոսքով դէպի ռազմաճակատ: Սարդարապատի, Ղարաքիլիսայի ու Բաշ Ապարանի մէջ հայկական կողմերը անցնելով յարձակումի` կը ջախջախեն թրքական զօրքը, եւ յաղթանակի լուրը կ՛ոգեւորէ ոչ միայն Հայաստանի մէջ ապրող բնակչութիւնը, այլեւ ողջ հայութիւնը:

Այսօր, երբ Հայաստանի Հանրապետութեան հրապարակին մօտ կանգնած է Մեծն Արամ Մանուկեանի ազնուագոյն շողերով բոցկլտացող արձանը, երբ դարաշրջան մը անցած է պանծալի յաղթանակէն, սակայն ներկան կը մնայ կամրջուած անցեալին, ազատ, անկախ ու միացեալ Հայաստանի ծածանո՛ղ դրօշով տրոփելու հայ ոգին, կամքն ու յարատեւ պայքարը…

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )