Մայիսեան Հերոսամարտի Անանուն Հերոսները

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

Ժողովուրդներու պատմութեան մէջ յաճախ հանդիպած ենք մեծ ու փոքր պատերազմներու, անոնց ընդմէջէն տարուած յաղթանակներու եւ բնականաբար այդ յաղթանակները առաջնորդող յանդուգն կեցուածքներ ու որոշումներ ունեցող ղեկավարներու:

Նոյն այդ պատերազմներուն բնականաբար մասնակցած են հարիւրաւոր եւ հազարաւոր այլ հերոսներ, որոնք մարտի դաշտին վրայ իրենց անձնազոհութեամբ միս ու ոսկոր տուած են այդ պատերազմներուն ընթացքին տարուած յաղթանակներուն: Անոնք անանուն հերոսներ են` ծանրակշիռ պայմաններու ընթացքին ծնունդ առած: Թէեւ պատմութեան ընթացքին անոնց անունը առանձնաբար չեն նշուիր, սակայն պատմութեան էջերուն մէջ հաւաքական կոչում կ՛ունենան` իբրեւ անանուն կամ անյայտ հերոսներ, կամ ալ շատ նեղ շրջանակներու մէջ կը յիշուի քանի մը անուն:

Վերոնշեալ լոյսին տակ անհրաժեշտ կը զգանք լուսարձակի տակ առնել Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծումին, անկախութեան եւ լինելութեան համար նահատակուած հազարաւոր անանուն հայորդիները, որոնց կեանքին նուիրաբերումով մայիս 1918-ին տեղի ունեցած Սարդարապատի, Ղարաքիլիսէի եւ Բաշ Ապարանի արիւնահեղ դիւցազնամարտերը յանգեցան Մայիս 28-ի պատմական եւ անմոռանալի իրադարձութեան:

Հայաստանի անկախութեան, իրաւական հանրապետութիւն ըլլալու եւ հիմնադրման մէջ մեծ է դերը այն հազարաւոր հայ անանուն հերոսներուն, որոնք իրենց կեանքը ազատութեան, անկախութեան եւ Հայ դատի զոհասեղանին մատաղ տուին: Նկատի առնելով, որ հարազատ հողը սրբութիւն է, հետեւաբար անոնք այդ սրբութեան համար իրենց կեանքը նուիրաբերեցին: Անոնց անունները, որքան ալ անծանօթ ըլլան մեզի, մէկ բան յստակ կը մնայ սակայն, որ անոնք իրենց հերոսական արարքներով անմոռանալի կը մնան մարդոց եւ հաւաքականութեան միտքերուն մէջ, որովհետեւ յստակ դրոշմ կը դնեն ժամանակաշրջանի մը վրայ եւ կամուրջ կը հանդիսանան անցեալին ու ապագային միջեւ:

Բոլորիս ծանօթ Սարդարապատի, Ղարաքիլիսէի ու Բաշ Ապարանի յաղթական հերոսամարտերուն շնորհիւ ծնունդ առաւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ անոր գոյատեւումը ձախողութեան մատնեց թուրքերուն համաթուրանական մեծ երազը, որ հիմնական նպատակակէտը եղած էր Մեծ եղեռնը կազմակերպողներուն: Մայիս 28-ի անկախութեան հռչակումը վերջակէտ մը դրաւ այն ճամբուն, որ Թուրքիոյ տարիներու երազն էր` Թուրանի ստեղծումը:

Այդ հողը` Հայաստանը հիմա ազատ է, բայց չմոռնանք, որ այդ ազատութիւնը կերտուեցաւ հազարաւոր ազատասէր ոգիի եւ կամքի տէր մարդոց մարտնչումին եւ արեան գնով: Իսկ արիւնը գին չունի: Արիւնը, եթէ սիրտէն քամուած եւ ներծծուած է հողին մէջ, ամուր, ամո՜ւր յիշողութիւն ունի:

Այսպէս, 28 մայիս 1918-ին ծնած մայիսեան յաղթանակի հերոսներն ու գործիչները կ՛անմահանան մեր պատմութեան մէջ: Այդ զոհաբերուածներուն կերտած ճամբան անքակտելի է հայոց պատմութենէն, քանի որ անոնց գործունէութիւնը հայ ժողովուրդին համար համազօր է հրաշքի եւ կ՛արտացոլայ արմատաւորման կարեւորագոյն շրջանին մէջ:

Անանուն կամ անյայտ հերոսները այն անձերն են, որոնց մասին չենք լսած անուանի կամ մեզի աւելի ծանօթ անձնաւորութիւններու կողքին, կամ նոյնիսկ անոնց` առանձին-առանձին կատարած սխրագործութիւններուն մասին: Անանուն կամ անյայտ հերոսը մեզի կը ներկայանայ հաւաքական յաղթանակի կամ այս պարագային հրաշքի համազօր եղող Հայաստանի անկախութեան` յարութեան ընդմէջէն, իբրեւ մէկ բռունցք:

Ասիկա բնականաբար ահազանգ է, որ իրերայաջորդ սերունդներու համար անծանօթ մնացած են բազմաթիւ այլ հերոսներ` սպաներ, ենթասպաներ, զինուորներ եւ կամաւորներ: Եւ շատ կարեւոր է, որ զանոնք նաեւ ճանչնանք: Եւ շատ կարեւոր է ցոյց տալ, որ միայն անուանի կամ յայտնի սպաներն ու զինուորները չէին մասնակցած այդ հերոսամարտերուն, այլեւ` ամբողջ ժողովուրդը իր տարբեր խաւերով, նոյնիսկ օտարազգիներ: Արդարեւ, ակնյայտ իրողութիւն է, որ կան այլ անուններ եւս: Ինչպէս օրինակ` Գրիգոր Յակոբեան, Լեւոն Նիկոլեան, Գուրգէն Տէր Մովսէսեան (Մոսէսով), Խորէն Իգիթխանեան, Կարապետ Սարգսեան, Վահան Պալեան, Երուանդ Տէր Սիմոնեան, Իսահակ Տէրտէրեան, Վաղինակ Միքայէլեան, Արսէն Սարգսեան, Անուշաւան Հովեան, ու տակաւին` Արտաշէս Շահնազարեան, Հայկ Յովհաննիսեան, Օսիկ Փիրումեան, Տաճատ Յովակիմեան, Աբրահամ Կարապետեան, Վահագն Ժամհարեան, Գառնիկ Յովսէփեան, Յովսէփ Տէր Յովսէփեան, Հայկ Այվազեան, Գրիգոր Մարգարեան, Ալեքսանտր Վեքիլեան, Միքայէլ Արէշեան, Աբրահամ Դոլուխանեան, Վահագն Ժամհարեան եւ դեռ շարքը կ՛երկարի:

Օրհասական պահերուն ծնած հերոսները անկասկած կ՛ապրին մեր սրտերուն եւ յիշողութեան մէջ: Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հիմնադրման ճամբուն վրայ հայ ժողովուրդի քաջարի զաւակները բազմաթիւ են. Հայաստանի Հանրապետութեան հիմնադրութեան տարեդարձին առիթով կը յիշատակենք այդ անանուն հերոսները,  ֆետայական, զինուորական, քաղաքական, հոգեւորական, պետական, դիւանագիտական, հասարակական եւ այլ տարբեր բնագաւառներու մաս կազմող դիւցազուններ, որոնք ծնան Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի, Ղարաքիլիսէի բաց դաշտերուն վրայ, Արագածի փէշերուն եւ Զանգեզուրի երկնամերձ բարձունքներուն: Անանուն հերոսներ էին անոնք, մարտիկները ցեղին ազնուագոյն արժէքներուն, ամէնէն համեստ հայդուկները: Անոնք իրենց գերազանցութեամբ լաւագոյնս կ՛արտացոլեն Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հիմնադրութեան ընթացքը:

Հայաստանի Հանրապետութեան հիմնադրութեան  տարեդարձին առիթով, բնականաբար եւ ինքնաբերաբար, ազգովին պարտաւոր ենք յարգել յիշատակը հայ ժողովուրդի բոլոր զաւակներուն, որոնք Հայոց ցեղասպանութենէն ճողոպրած` հաւատքով ու կամքով համախմբուեցան հայրենիքի կերտման գաղափարին շուրջ:

Պէտք է յիշել այն  բոլոր անձերը, որոնք կառչած մնացին իրենց մարտական դիրքերուն: Անանուն հերոսներու մասին պատմութիւնը կը լռէ, բայց առանց անոնց մենք չէինք կրնար յաղթել մայիսեան հերոսամարտը ու չէինք ունենար Հայաստանի Հանրապետութիւնը իր այսօրուան սահմաններով:

Վերջապէս, հեռու զգացական մօտեցումներէ, անհրաժեշտ է յիշատակը վառ պահել այդ անանուն հերոսներուն, որովհետեւ անո՛նք դարերու համար կերտեցին դիմագիծը հայ միասնական սերունդներուն` խիզախ, պատուախնդիր եւ անվեհեր` հիմնելու միացեալ, ազատ եւ անկախ Հայաստանը:

Մայիսեան յաղթանակներու եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կերտողներուն` անյայտ հերոսներուն  ոգեղէն աւանդը փոխանցուած է սերունդէ-սերունդ, հասնելով այսօրուան հայկական զոյգ հանրապետութիւններու բանակներու զինուորներուն եւ սպաներուն, աւանդներ, որոնց արժանաւոր ժառանգորդներն են անոնք անվերապահօրէն:

Փա՛ռք ու պատի՛ւ ձեզի, յանուն հայրենիքի յարութեան եւ հայ ազգի ազատութեան ճանապարհին մարտնչած բիւրաւոր հայորդիներ, անկախութեան բագինին նուիրաբերուած անյայտ հազարաւոր մարտիկներ:

Յաւերժ փա՛ռք եւ խոնարհո՛ւմ բոլոր անուանի եւ անանուն հերոսներու պայծառ յիշատակին:

Փա՛ռք անոնց ձգած հերոսական կտակին:

Յաւե՛րժ կեցցէ ազատ ու անկախ Հայաստանը:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )