Անդրադարձ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԵՂԻԱՅԵԱՆ 1.Գրադարձութիւն եւ տառադարձութիւն Ասոնք գրաբանական  երկու տաբեր կրթանքներ  (discipline) են, որ  շատեր չեն զանազաներ, եւ հետեւանքը կ’ըլլայ այլանդակ բառերու ու մանաւանդ անուններու  երեւումը գրաւոր խօսքի մէջ՝ մամուլ, գրականութիւն եւ այլն: Գրադարձել կը նշանակէ բառ  մը (գրութիւն մը) տառ առ տառ արձանագրել յատուկ  այբուբենով մը, որ կը կոչուի «գրադարձական միջազգային այբուբեն»: Սակայն ոչինչ կ’արգիլէ, որ  գրադարձումը կատարուի նաեւ  ազգային...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Վերոնշեալ խորագիրով, 21 օգոստոս 1920-ին ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Յառաջ»-ը Սեւրի դաշնագիրի ստորագրութեան լուրը կը հաղորդէ, որուն մասին արդէն գրած էի (1), նաեւ հետեւեալ թղթակցութիւնը կը կատարէ, որ արեւմտահայերէնով կը ներկայացնեմ. 1. Միացեալ Հայաստանի Անկախութեան Տօնակատարութիւնը, «Յառաջ» 21-8-1920: «Հինգշաբթի 19 օգոստոս 1920-ին Երեւանը կը տօնէր Միացեալ Հայաստանի դաշնագիրի ստորագրումը: «Կանուխ առաւօտուն, քաղաքը ստացած էր տօնական բնոյթ: Պետական, հասարակական հիմնարկութիւնները եւ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Պէյրութի նաւահանգիստն ու շրջակայ թաղամասերը քար ու քանդ ըրած՝ 4 Օգոստոսի պատմական պայթումէն ետք, շաբաթը չբոլորուած, վարչապետ Հասսան Տիապի կառավարութիւնը Երկուշաբթի, 10 Օգոստոսին հրաժարական տուաւ, ինչ որ իրողապէս նոր էջ մը բացաւ այն հակաճառութեանց ու քաղաքական հակամարտութիւններուն համար, որոնք այս երկիրը տագնապէ տագնապ կը տանին տարիներէ ի վեր: Ստեղծուած է իրավիճակ կը յիշեցնէ տղմուտ ջրափոսի մը մէջ ինկած...

Զ.Գ.Ղ. Այնճար գիւղաւանի «Հիւղը» բնակարանի բակը շուրջ 20 հոգի, կիրակի երեկոյեան 26 Յուլիս 2020-ին, հաւաքուած էին հաղորդուելու հայ Աշուղ Ջիւանիի երգերով ու բանաստեղծութիւններով , պահ մը մոռնալով թէ ինչ աւերներ կը գործէ «Քորոնա վիրուս» ըսուած համաճարակը, Լիբանանի եւ աշխարհի ամբողջ տարածքին: Մեծարենցեան երեկոներու  ութերորդ տարին էր արդէն: Եօթը առատութեան տարիներուն կը յաջորդէր սովի տարին: «Հիւղը» բնակարանին տէրերը առանց վհատելու վճռած...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ 28 յուլիս 2020-ին «Գոլոս Արմենի» թերթը հրատարակեց չինացի փրոֆէսէօր՝ քաղաքագիտութեան դոկտոր, «Իսթ Չայնա Նորմալ (ուսուցիչներու) համալսարան»-ի «Կեդրոնական Ասիա Կեդրոն»-ի փոխ տնօրէն՝ Ուանկ Հայտոնկի յօդուածը. «Թուրքիոյ Բան-Թուրանական ձգտումները. հետեւանքները Չինաստանի համար» խորագիրով ռուսերէն յօդուածը (1): «Լուսաւոր Աւետիս» կայքէջը 1 օգոստոս 2020-ին անգլերէն թարգմանութիւնը հրատարակեց (2): Ստորեւ, կը ներկայացնեմ «Յուլիսեան պատերազմ»-ին վերաբերող այս ուշագրաւ յօդուածին հայերէն թարգմանութիւնը, աւելցնելով նկար եւ...

ԱՐՄԵՆԱԿ ԵՂԻԱՅԵԱՆ Տառադարձութիւնը որեւէ անուն կամ բառ այլ լեզուով մը կարելի հարազատութեամբ արձանագրելու,– ո՛չ  թէ թարգմանելու,–  արուեստն է: Մեր պարագային՝  տուեալ օտար   անունին  մեսրոպեան այբուբենով արձանագրութիւնն է  ան՝ առաջնորդուելով հայեցի մտածողութեամբ եւ ընկալչութեամբ, վասնզի ամէն արտասանութիւն ամէն ազգի  կողմէ նոյն ձեւով չ’ընկալուիր: ***لودريان ---Բերուածը արաբերէն տառադարձութիւնն է    Ֆրանսայի այժմու արտաքին գործոց նախարարին, որ օրերս Լիբանան այցելեց: Ան կը կոչուի Jean-Yves...

ԱՆԱՀԻՏ ԹՈՐՈՍԵԱՆ-ՊԱԼԵԱՆ 4 Օգոստոս 2020-ի երեկոյեան, Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ տեղի ունեցած պայթումը այնքան ուժգին էր, որ ցնցեց մեզ բոլորս՝ մինչեւ Գանատա: Թեւերը թափահարող վիրաւոր թռչունի մը նման, անհանդարտ էի եւ անզօր: Անհնար էր կեդրոնանալ  ու աշխատիլ... Ցրուած էր միտքս, կտոր-կտոր էր սիրտս... Շատ յուզուած, միայն աղօթեցի... շա՜տ աղօթեցի... երկա՜ր աղօթեցի: Աղօթեցի բոլորին համար, բայց մասնաւորապէս լիբանանահայութեան համար: Անհամբեր էի նախ՝...

«Սեւրն է միակ հնարաւոր լուծումը Հայ Դատի եւ պսակումը հայ ժողովուրդի ազատ ինքնորոշման իրաւունքի» Սարգիս Զէյթլեան ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Հայ ժողովուրդի գոյատեւելիութեան եւ միաւորուած տարածքով պետականութեան վաւերական փաստաթուղթը կը հանդիսանայ 100 տարի առաջ ստորագրուած Սեւրի դաշնագիրը։ Առաջին Աշխարհամարտի աւարտէն ետք, Օգոստոս 10-ին, Ֆրանսայի մէջ ստորագրուած միջազգային այս պայմանագրի Հայաստանի բաժինը կ՚ընդգրկէր 88-93-րդ յօդուածները։ Այդ յօդուածներու ընդհանուր պարունակին մէջ Թուրքիան կը...

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ 100 տարուան կեանք մը ունի Սեւրի դաշնագիրը: 100 տարիէ Թուրքիա կը տառապի «Սեւրի սինտրոմ»էն: Աթաթուրքին համար ան «թուրք ժողովուրդին դէմ կազմակերպուած մեծ մահափորձ մըն էր», թուրք պատմագիտական շրջանակներու համար` ընդամէնը «փաստաթուղթ» մը, իսկ քաղաքագէտներու համար` սոսկ «նախագիծը ծրագիրի մը»: 100 տարի առաջ, Օսմանեան կայսրութիւնը անդամահատուած էր, առաւելագոյն կորուստներով պատրաստ` առաւելագոյն զիջումներու: Պարտուած Թուրքիա իրողապէս եւ իրաւապէս կը ճանչնար...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու Հանրապետական եւ Դեմոկրատական Կուսակցութիւններուն 1856-էն 1928, տարեկան համագումարներուն ընթացքին, քննելէ ետք նախորդող տարուան իրադարձութիւնները, իրենց ծրագիր-յայտագիրներուն մէջ հինգ անգամ Հայաստանի մասին անդրադարձ կատարած են (1): Ստորեւ թարգմանաբար կը ներկայացնեմ նշուած դիրքորոշումները՝ բանաձեւերը, կարգ մը լուսաբանութիւններով: Ա. 1896-ի Հանրապետական կուսակցութիւն, էջ 101-102:   1. 1896-ի Հայաստանի մէջ հայերու ջարդերուն մասին «Հայկական ջարդեր» խորագիրին տակ կ՛եզրակացնեն. «Հայաստանի մէջ...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ Սեւրի դաշնագիրը մեր հողային ամբողջականութեան հիմը կազմող համաձայնագիր մըն է, որ միակ իրաւական փաստաթուղթն է հայկական հարցին եւ հողային պահանջին առնչուող բոլոր փաստաթուղթերուն մէջ: Այս մէկը ամրագրուած էր ԱՄՆ նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւական վճիռով: Սակայն ներքին ամերիկեան քաղաքական պայմանները չներեցին, որ Միացեալ Նահանգներ առնէ քաղաքական քայլեր՝ իրագործելու այս պայմանագիրը: Ի՞նչ էր այն ժամանակ Միացեալ Նահանգներուն քաղաքականութիւնը եւ ինչո՞ւ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Վերջին տարիներուն, մասնաւորաբար Ցեղասպանութեան 100-ամեակը կանխող տարիներէն ի վեր, յաճախ կը խօսուի-կը լսենք, թէ մեր Դատին հետապնդումը պէտք է փոխադրենք իրաւական դաշտ, միջազգային իրաւունքի ոլորտ, այսինքն, աւելի համահունչ խօսինք այսօրուան աշխարհի լեզուով եւ գործենք համապատասխանաբար։ Պէտք չէ մտահան ընենք, որ այս մտածումը, արդար ու տեղին ըլլալով հանդերձ, նորութիւն չէ հայ քաղաքական միտքին ու Հայ Դատի գործիչներուն համար։ (Չենք...

Սեւրի պայմանագիրը դարձաւ 100 տարեկան: 1920 թուականի օգոստոսի 10-ին Փարիզի արուարձանում՝ Սեւրում, Հայաստանի Հանրապետութեան անունից Սեւրի պայմանագիրը ստորագրեց Աւետիս Ահարոնեանը։ Ստորագրուած փաստաթուղթը Անտանտի երկրների եւ Օսմանեան կայսրութեան հաշտութեան պայմանագիրն էր, որը պաշտօնապէս հաստատում էր կայսրութեան բաժանումը Եւրոպայի եւ Մերձաւոր Արեւելքի միջեւ: Մասնաւորապէս պայմանագրի 88-93-րդ յօդուածները վերաբերում էին Հայկական հարցին: Թուրքիան Հայաստանը ճանաչում էր որպէս ազատ ու անկախ պետութիւն։ Թուրքիան ու...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Երեքշաբթի, Օգոստոս 4, 2020։ Պէյրութի նաւահանգիստի ահաւոր պայթումը ցնցեց քաղաքը։ Եթէ Քուէյթ նստած հեռատեսիլի եւ ընկերային տեղեկատուութեան ցանցերու միջոցաւ սկսայ հետեւիլ, բայց առանց կարենալ  արձունքներս զսպելու։ Ինչպէս որ քուէյթեան տեղական թերթերէն մին սահմանեց Պէյրութի այս պայթում-աղէտը որպէս, «Պէյրութոշիմա»։ Իսկ պայթումին պատճառնե՞րը։ Բացայայտուեցաւ որ բաւական տարիներէ ի վեր Պէյրութի նաւահանգիստի շտեմարաններէն մէկուն մէջ մեծ քանակութեամբ քիմիական պայթուցիկ եւ...

Փարիզէն հազիւ վեց մղոն հարաւ-արեւմուտք գտնուող Սեւրի շրջանն ալ, Օգոստոսի շոգ օրերուն, իր կարգին «վարակուած» կ՛ըլլայ ամառնային արձակուրդի տենդով: Ընդհանրապէս, հեւքոտ կեանքը մեռած ու «սառած» կ՛ըլլայ այդ օրերուն, մինչեւ իսկ շրջանի հանրահռչակ յախճապակիի գործարանները կը մատնուին անշարժութեան, ու այդ շրջանը այցելող զբօսաշրջիկը անակնկալի կը մատնուի, տեսնելով ամառնային արձակուրդին պատճառով քանի մը շաբաթ փակ մնացող դռներն ու անաղմուկ եւ անշշուկ անշարժութիւնը:...

«Անկատար տենչեր ունենք դեռ շատ» ՎՐԷԺ ԱՐՄԷՆ Սեւրը վկայ։ Անկատար տենչեր… Ահա հարիւր տարի է մեր տենչերը այդպէս ալ կը մնան անկատար։ Սեւրի դաշնագրի հարիւրամեա՛կը վկայ։ 1920 օգոստոս 10ին Ֆրանսայի, իր յախճապակիներով աշխարհահռչակ, այդ քաղաքին մէջ ստորագրուած դաշնագիրը ի՛նք կը մնայ անկատար, կը մնայ որպէս չյարգուած խոստում,– խոստումնադրուժ աշխարհին կողմէ,– որպէս անվճա՛ր վճարագիր,– մեզի պարտական՝ նո՛յն այդ աշխարհին կողմէ։ Բայց...

ՍԵԴՕ ՊՈՅԱՃԵԱՆ Երկու հազար չորս հարիւր տարի առաջ հին յոյն ողբերգակ Սոֆոկլէս գրած է. «Ոչ մէկ դաշնագիր կրնայ արգելք ըլլալ խաբեբային»։ Մինչ օրս դիւանագէտներ եւ քաղաքական առաջնորդներ իրենց խօսքով եւ արարքով կը շարունակեն ձայնակցիլ յոյն մեծ իմաստասէրին՝ հաստատելու, թէ դաշնագրերը կը ստորագրուին չյարգուելու համար։ Դաշնակից ուժերու եւ Թուրքիոյ միջեւ հարիւր տարի առաջ՝ 1920 օգոստոս 10ին, Ֆրանսայի Սեւր քաղաքի մէջ կնքուած...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ 2020-ի Օգոստոս 4-ն ալ պատմութեան անցաւ եւ համայն աշխարհի համար դարձաւ աւերակով, արցունքով, ցաւով եւ վիշտով խառնուած «յիշատակուող» նոր թուական մը: Եթէ կ'ուզէք, կրկին Հիրոշիման յիշեցնող եւ 21-րդ դարու սարսափազդու թուական մը: Նոյն այս տխրահռչակ օրուան անսովոր տաք երեկոյեան, երբ քորոնայի պատճառով աշխարհէն կտրուած, պարտէզիս ծառերով զբաղուած էի, յանկարծ հայ դրացիս ցանկապատի միւս կողմէն, վէրք ստացող վայրի կենդանիի նման, ահաւոր ձայնով...

ՍԵԴՕ ՊՈՅԱՃԵԱՆ Պէյրութի նաւահանգիստի պայթիւնը արհաւիրքեան կացութեան մատնեց Լիբանանը եւ Լիբանանի ժողովուրդը։ Հարուածը Լիբանանի դէմ էր։ Հարուածին անմիջական թիրախներն էին երկրի քաղաքական կայունութիւնը, տնտեսական վերականգնումի ճիգերը եւ ժողովուրդի համերաշխ գոյակցութիւնը։ Ժամանակի կրնայ կարօտիլ պայթիւնին իսկական էութեան եւ պատճառներուն բացայայտումը։ Մինչ այդ, կարելի չէ միամտաբար հարցը վերածել պատահական արկածի եւ փակել էջը։ Եթէ կան մութ ուժեր այս արարքին ետին, անոնք պիտի...

ՍԻԼՎԻ ԱԲԷԼԵԱՆ Աւերակ դարձած փողոցներ, փլատակ տուներ, արիւն եւ մոխիր... Օր 3...Կ'արթննամ փորձելով հաւատալ, որ ցաւը հեռացած կրնայ ըլլալ քիչ մը ...Իսկոյն տեղս կ'առնեմ համակարգիչին դիմաց եւ... Նոյն Լուսանկարները... Այսօր նորեր ալ կան... Կը դիտեմ, կը սկսիմ նորէն երեւակայել այդ ամէնէն մարդաշատ փողոցները, ամէնէն բանուկ ճամբաները, որոնք հիմա աւերակ են ու փլատակ... Մարդոց ցաւի ճիչերը լուսանկարներէն դուրս կ'ելլեն եւ կը...