Անդրադարձ

Այս տողերը կը գրուին, երբ հայոց պատմութեան վերջին հարիւր տարուան մէջ երկրորդ անգամ ըլլալով աղէտալի պարտութիւն մը արձանագրուած է։ 30 հոկտեմբեր 1920ին, Կարսի անկումը փաստացի վերջը կը դնէր հայ-թրքական պատերազմին եւ սկիզբը Հայաստանի առաջին անկախութեան անկումին։ 9 նոյեմբեր 2020ին, Արցախի մէկ ու կէս ամսուան անհաւասար պատերազմը կասեցնող տխրահռչակ համաձայնագիրը կը ստորագրուէր՝ իր ցնցիչ հանգամանքներով ու դեռ լիովին չպարզաբանուած հետեւանքներով։ Ինչպէս...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Անցեալ դեկտեմբերի կէսերուն բարեկամ մը կէս-մեղադրական ձայնով հեռաձայնեց` հարց տալու, թէ արդեօք պէտք ունէի՞ օտար` գերմանական հեքիաթ մը յիշատակելու, լուսարձակի տակ բերելու համար 10 նոյեմբերէն առաջ եւ ետք Հայաստանի վիճակուած կացութիւնը, ու հարց տուաւ, թէ արդեօք չէի՞ կրնար հայկական հեքիաթ մը յիշատակել (կ՛ակնարկէր Հեմլինը առնէտներէ ձերբազատող կախարդի հեքիաթին): Բարեկամիս ակնարկութիւնը մտատանջումի մատնեց զիս: Չէ՞ որ միշտ նախընտրած ենք...

«Դաշնակցական Զինուորը» («Խնուսից Գալող Հայ Զինուորները Քաջ») Երգին Պարունակած Մարտունակ Հնչեղութիւնը ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Հայ ազատագրական պայքարի պատմութիւնը լեցուն է հերոսական անցեալի զանազան դրուագներով եւ անոնց հիմնական առանցքը կազմող հայ ֆետայիներու առասպելական կերպարներով: Հայ իրականութեան մէջ ազատագրական պայքարը ծնունդ տուաւ երկու կարեւոր իրադարձութեան` դաշնակցական ֆետայիներու սերունդի եւ յեղափոխական երգերու, որոնք իրենց ուժականութեամբ տարիներ շարունակ ոգեշնչած են ժողովուրդը, իսկ կռուի դաշտին մէջ`...

Լազարեան համալիր, հիմնուած է 1815-ին ռուսաստանաբնակ Լազարեաններու կողմէ: ԱՐՄԵՆԱԿ ԵՂԻԱՅԵԱՆ 1989-ին, Լիբանանի քաղաքացիական բախումներու թէժ օրերուն էր, երբ Համազգայինը իր գոյութեան 60 տարիներուն առաջին անգամ ըլլալով հրաւէր ստացաւ հայրենի Կապի կոմիտէութեան կողմէ` մասնակցելու համասփիւռքեան մշակութային միութեանց մէկ խորհրդաժողովին: Կեդրոնական վարչութիւնը գոհունակութեամբ ընդունեց հրաւէրը եւ սիրալիր ընդառաջեց անոր եւ, առ այդ, նշանակեց քառանդամ պատուիրակութիւն մը, որուն մաս կը կազմէին Գեղանի Էթիեմեզեանը,...

Վերնագիրը ընտրած ենք` հետեւողութեամբ  անմահ երգիծագիր  Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները»  հատորին: Մեր նպատակը զաւեշտ ընել կամ երգիծել չէ, ո՛չ ալ (ան)քաղաքավարութեան վնասներուն մասին խօսիլ է, այլ ի մտի ունինք ահաւոր, քանդիչ եւ կործանիչ ամբոխահաճութեան վնասները, որոնք կը գոյատեւեն Հայաստանի մէջ: Ամբոխահաճութիւն, որուն մասնագէտն է վարչապետի աթոռին կառչած Նիկոլ Փաշինեանը: Մայիս 2018-ին, ամբոխահաճ տարբեր տրամադրութեամբ եւ պատրաստութեամբ, Փաշինեան յաջողցուց «թաւշեայ յեղափոխութիւն»-ը`...

  ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ «Հայաստան կը մեռնի, բայց պիտի շարունակէ ապրիլ: Այն քիչ արիւնը, որ ունի, շատ արժէքաւոր է, եւ որ ծնունդ պիտի տայ հերոսական նոր սերունդի մը: Ազգ մը, որ չ՛ուզեր մեռնիլ, պիտի չմեռնի»: ԱՆԱԹՈԼ ՖՐԱՆՍ Գրող-հրապարակագիր, Նոպէլեան գրականութեան մրցանակիր, 1916: Դիմատետրի էջ-հաշիւ չունիմ, բայց կը հետեւիմ անոր բովանդակութեան` տիկնոջս անձնական էջին միջոցով: Յատկապէս արցախեան քառասուն եւ չորս օրերու...

ԹԱԹՈՒԼ ՕՀԱՆԵԱՆ Ըստ գաղափարախօսների եւ հասարակագիտութեանց գիտնականների տեսակէտների մի աննշան տարբերութեամբ, հայրենիք նշանակում է «այն երկիրը որտեղ մարդը ծնուել է, ու որի քաղաքացին է: Պատմականօրէն տուեալ ժողովրդին պատկանող բնատարածքը` իր բնութեամբ, բնակչութեամբ, հասարակական եւ պետական կառուցուածքով, լեզուով, մշակոյթով, կենցաղով, բարքերով եւ այլն»: Համառօտ կերպով` հայրենիք նշանակում է ժողովուրդ ու տարածք, եւ հայրենիքի նկատմամբ տածած սէրը բարոյական սկզբունք է: Ազգերը ապրում...

ՎԱՀԷ ՍԱՐԳՍԵԱՆ Երէկ շրջեցի ե՛ւ Բաղրամեան պողոտայում, ե՛ւ Հանրապետութեան հրապարակում: Երկու տեղ` հանրահաւաք: Մի տեղ` հայրենիքի շունչն էր, երկրորդում` հայրենիքը վաճառողների սուլոցը: Առաջինում Շուշիի կորստի ցաւն էր, երկրորդում` Շուշիի յանձնման խրախճանքը: Առաջինում Հադրութը վերջինը թողած բժիշկ Տարօն Տօնոյեանի ցասումն էր, երկրորդում` մալագասցիների նախնադարեան ցեղային ներամուսնական ճիչերին նմանուող անբնական բղաւոցներ: Առաջինում հադրութցիների, շուշեցիների, քարվաճառցիների ու քաշաթաղցիների հայրենազրկման կսկիծն էր, երկրորդում` դրանք...

ՄԱԿԱՐ ի Գաղիա Դրան զանգը հնչեց եւ բեւեռային ցուրտին հետ տուն մտաւ Կեդրոնականցի Արմենակ` կրկնելով. «Ափսո՜ս, Հայաստա՛ն»: Հիւրասենեակ գացինք: Երկինքի կապոյտին մէջ կը շողար արեւը, ապակիի ետին ձիւնածածկ երդիքներն էին: Արմենակ բարեւ ընդունելու վիճակի մէջ չէր: Մակարուհին թէյ բերաւ, աչքով-ունքով հարցուց:  թէ ի՞նչ պատահած էր: Մատներս դրի շրթներուս վրայ, որ չխօսի: Արմենակ քանի մը անգամ եւս կրկնեց` «Ափսո՜ս, ափսո՜ս»...Ապա` -...

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ Պատերազմները, իրենց բնոյթին բերմամբ, համապարփակ պատումներով կ՛անցնին պատմութեան էջերուն: Կը խօսուի յաղթանակներու կամ պարտութիւններու մասին: Կը յիշուին հրամանատարները, անոնց քաջագործութիւնները կամ ռազմավարական յատկութիւնները: «Հանիպալ, որ Կարթագէնը նուաճեց, գոնէ խոհարար մը չունէ՞ր իր կողքին», կը հարցնէ անուանի թատերագիր Պերթոլտ Պրեխտ: Ո՛չ, պատմագրութեան մէջ կ՛անտեսուին անհատները: Չեն խօսուիր անոնց սխրանքներուն մասին, քանզի պատմիչները հովանաւորողները իշխաններն են, այլ ոչ` անոնց քաղաքական...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ 11 դեկտեմբեր 2020-ի «Ազդակ»-ի 18-րդ առցանց լսարանին զեկուցողն էր Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկի Հայկական հարցի եւ Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան բաժնի վարիչ դոկտ. Արմէն Մարուքեանը, որ 16 յունուար 2020-ին դաշնագիրին 100-ամեակի ձեռնարկներուն բացումը կատարեց «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ` «Պահանջատիրութեան պատմաիրաւական հիմքերը» նիւթով, որուն անդրադարձ կատարած եմ (1): 1. Սեւրի դաշնագիրի մասնակիցներէն մաս մը: Դաշնագիր մը կարելի չէ...

Կազմակերպութեամբ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան «Ռազմիկ» եւ քարոզչական յանձնախումբերուն, շաբաթ, 6 փետրուար 2021-ին, յետմիջօրէի ժամը 5:00-ին տեղի ունեցաւ միջդպրոցական շարադրութեան առցանց մրցում: Մրցումը կը միտէր քաջալերել հայ աշակերտութեան ստեղծագործ ու հանճարեղ միտքը` յանուն մեր ազգի յառաջդիմութեան, ազգային կեանքի բոլոր մարզերուն մէջ: Մրցումին մասնակցեցան 9 դպրոցներէ 18 աշակերտներ, որոնք ընտրեցին հետեւեալ նիւթերէն մէկը. 1) Լիբանանահայութիւնը ժամանակաւոր եւ ինքնանպատակ գաղո՞ւթ է, թէ՞...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ Մեր կեանքին մէջ յաճախ կը հանդիպինք մարդոց, որոնք միայն կը խօսին: Խօսելու, լաւ խօսելու կողքին, ճարտասան եւ տպաւորիչ ելոյթներ ալ կ՛ունենան: Մեր դպրոցական տարիներուն կային ուսուցիչներ, որոնք միայն դասը կը բացատրէին, եւ երբ հարցում ուղղէինք, անպատասխան կը մնայինք: Նոյնիսկ հարցումը լսելու ճիգ չէր ըլլար անոնց կողմէ: Աւելի ուշ, երբ երիտասարդ դարձանք, միութենական եւ ժողովական կեանքի մէջ միշտ ալ...

  ՎԱՀԱԳՆ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ Պատահականութի՞ւն էր, թէ՞ նախախնամութիւն: Կը հաւատամ, որ կեանքի իրադարձութիւնները, բնազանցական կամ իմացաբանական պարունակին մէջ դրուած, պատահականութեան արդիւնք չեն կրնար ըլլալ... Այդպէս ալ կեանքի կոչուեցաւ եւ հիմնուեցաւ ՀՅ Դաշնակցութեան Քանատայի պատանեկան միութեան Քարվաճառի Եղէգնուտ գիւղի մանկապարտէզը: 2002 եւ 2003 թուականներու աշնան, «Հորիզոն»-ի լրագրական առաքելութեանց ծիրէն ներս, գործուղուած էի Հայաստան եւ Արցախ` Հայաստանի սահմանամերձ գիւղերու եւ Արցախի վերաբնակեցման ծրագիրներու...

Տ. Ճ. Համազգայինը ստեղծուեցաւ բռնագաղթի միջոցով իր հայրենիքէն օտարուած, սփիւռք դարձած զանգուածներուն հոգեւոր հայրենիք դառնալու համար: Օտարանալու դատապարտուած հայ մարդը հայ պահելու համար անհրաժեշտ էր անոր ապահովել հայեցի կրթութիւն եւ մշակութային ու ստեղծագործական ասպարէզ: Պէտք էր ապահովուէր իրերայաջորդ սերունդներուն համար ազգային դաստիարակութիւն եւ ազգային ապրումներով, ազատութեան ու անկախութեան տենչերով տոգորուած հայ մտաւորականութիւն: Համազգայինի հիմնադիրներուն համար հայկական ինքնութեան պահպանումը չէր կրնար...

«Հո՛ս «Վանայ Ձայն»-ն է... Ձայնն է... Ձայնն է...»: Թաւ, խռպոտ, արնական, ինքնուրոյն ձայն մը, որ տակաւին երկա՜ր, շատ երկա՜ր պիտի հնչէ հայկական ձայնասփիւռէն` ի սփիւռս աշխարհի... Հայկական արուեստի արխիւները լեցուն են հարցազրոյցներովդ, դերակատարումներովդ, երգերովդ եւ ասմունքներովդ: Երկար տարիներ, հայկական բեմերու վրայ ապրեցար ու ապրեցուցիր ստեղծագործութիւններովդ` մանուկներէն մինչեւ տարեցները, իւրայատուկ ձայնովդ: Արուեստն էր ամբողջ աշխարհդ... Յաջողեցար առաքելութեանդ մէջ` թատերական ջահը փոխանցելով...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Որքա՛ն դժուար է տեսնել Արցախը այս վիճակի մէջ եւ չկքիլ: Որքա՛ն դժուար է ոգեկոչել Սումկայիթի սպանդի երեսուներեք ամեակը, երբ Արցախը «յանձնեցին» Սումկայիթի ոճրագործներուն: Որքա՛ն դժուար է տեսնել Ազրպէյճանի դրօշը Շուշիի Ս. Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարի գմբէթին վրայ: Որքա՛ն դժուար է տեսնել հարիւրաւոր հայ որբեր, որոնք ի զուր կորսնցուցին իրենց հերոս հայրերը: Որքա՛ն դժուար է լսել եւ ընդունիլ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Թէ՛ Լիբանանի եւ թէ՛ Հայաստանի մէջ կը տիրէ քաղաքական անորոշութեան վտանգաւոր վիճակ: Լիբանանի փլուզուած պետական համակարգը վերակառուցման կարիք ունի: Արմատական տարակարծութիւններ ունեցող քաղաքական փտած վերնախաւը ի վիճակի չեղաւ նոյնիսկ ֆրանսական հոգատարութեամբ լուծում մը առաջադրելու, հակառակ տրուած խոստումներուն: Մարոնի պատրիարքը կ՛առաջարկէ միջազգային ընտանիքին դիմել ներլիբանանեան խնդիրներուն լուծում գտնելու համար: Անգամ մը եւս Լիբանան կը պատրաստուի անկազմակերպ բազմախոհութիւնը կազմակերպուած բազմակարծութեամբ...

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Ղարաքիլիսայի Ճակատամարտը Թուրք-հայկական պատերազմի վճռական տեղամասերէն էր նաեւ Ղարաքիլիսայի ճակատը: Ալեքսանդրապոլի անկումէն ետք Լեղաքարայինի ուղղութեամբ շարժուող թուրք զօրամասը մայիսի 20-ին գրաւած է Աջուելը, Աղբուելը (Լուսաղբիւր), Թաղքչին (Հարթագիծ), մայիս 21-ին` Տաշիրը: Մայիս 22-ին հայկական բանակի հրամանատարը (Թովմաս Նազարբեկեանի) եւ սպայակոյտը տեղափոխուած են Դիլիջան: Ողջանալիի (Ստեփանաւան) մօտ մայիսի 21-22-ի մարտերէն ետք Անդրանիկի զօրամասը կեդրոնացած է Դսեղ գիւղը եւ հետագայ գործողութիւններուն...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Դաւիթ, 10 տարեկան, 2010                                                                                                                             Երկու խաչքարերը, 2010 Ես եւ կողակիցս` Էլիզապէթը, բախտը ունեցանք 2010-ին երթալու Հայաստան եւ Արցախ: Հայաստան ժամանեցինք սեպտեմբեր 29-ին եւ եւ մեր շրջապտոյտը տեւեց մինչեւ հոկտեմբեր 30: Մեր ճամբորդութիւնը վերածուեցաւ ուխտագնացութեան` այցելելով Հայաստանի եւ Արցախի պատմական շատ մը եկեղեցիները եւ վանքերը: Մեր շրջապտոյտի բոլոր փուլերուն մեզի ընկերացան տէր եւ տիկին Հրաչ եւ Սեդա Սիմոնեանները,...