Գիտութիւն

  ՈՒՅԿԱՐ ԿԻՒԼԹԵՔԻՆ «Հրանդ Տինք» հիմնադրամի նախաձեռնած «բացայայտել եւ պահպանել Անատոլիայի բազմամշակութային ժառանգութիւնը» նախագծի առաջին կանգառը Կայսերին (Կեսարիա) է: Հիմնադրամը մանրամասն անդրադառնում է Կայսերիի հայկական ու յունական կառոյցներին: Հետազօտողներ Զեյնեփ Օղուզը եւ Վահագն Քեշիշեանը ընդհանուր երեք շաբաթ տեւած աշխատանքներից յետոյ ներկայացրեցին Կեսարիայից ստացած իրենց տպաւորութիւնները: Նախագծի շրջանակներում Անատոլիայում (Արեւմտեան Հայաստանում, «Ակունք»-ի խմբ.) ասորի, հայ, հրեայ եւ յոյն համայնքների կողմից կառուցուած...

Հայաստան փոքր երկիր է, Եւրոպայի համեմատ` ունի աղքատ տնտեսութիւն, սակայն անիկա ողջունած է փախստականներուն մուտքը երկիր` օգնութիւն տրամադրելով բոլոր անոնց, որոնք ունին ատոր կարիքը: Ըստ «Արմէնփրէս»-ի, այս մասին «Հայաստան ցոյց կու տայ Եւրոպայի, թէ ինչպէ՛ս պէտք է ընդունիլ փախստականները» խորագրով իր յօդուածին մէջ, գրած է «Հայաստանի եւրոպական բարեկամներ» կազմակերպութեան նախագահ Էտուարտօ Լորենցօ Օչոան: Ան ներկայացուցած է, որ սուրիական հակամարտութեան ամենասկիզբէն...

«ԱՌԱՒՕՏ» Լոյս է տեսել «Հայ-ազրպէյճանական պատերազմը եւ մերօրեայ հերոսները» գիրքը: Այն հրատարակուել է «Արմսես» գիտակրթական կենտրոն» հասարակական կազմակերպութեան կողմից «Մերօրեայ հերոսը» ծրագրի շրջանակներում: Գրքում ներկայացուած են հայ-ազրպէյճանական պատերազմի 1988-1994 թթ. եւ ներկայիս` 2014-2015թթ. շրջափուլերը: Մատնացոյց են արւում հակամարտութեան ծագման պատճառներն ու հայաստանանպաստ լուծման հնարաւոր ուղիները: Գրքի «Յուշամատեանը» ներառում է 2014-2015թթ. պատերազմական գործողութիւնների ժամանակ զոհուած 10 զինծառայողների (Արմէն Յովհաննիսեան, Ազատ Ասոյեան,...

Հայաստանի սահմանադրական փոփոխութիւնների հանրաքուէի նախօրէին երկրի նախկին նախագահ Ռոպերթ Քոչարեանը հարցազրոյց է տուել «Տէօյչէ Վելլէ» թերթին: Նա ոչ միայն պարզաբանել է իր դիրքորոշումն այդ հարցի վերաբերեալ, այլեւ` պատմել այն մասին, թէ ումից է կախուած հակամարտութեան հանգուցալուծումը Լեռնային Ղարաբաղում, ամփոփել է Հայաստանի համարկումի ընտրութեան առաջին արդիւնքներն ու կանխատեսել է Եւրոպական Միութեան հետ Երեւանի յարաբերութիւնների զարգացման հնարաւորութիւնները: ՀԱՐՑՈՒՄ.- Դեկտեմբերի 6-ին Հայաստանում տեղի...

ԼԷՈՆԻԴ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Տարածքներին, Որոնք Յանձնել Չի Կարելի Վերջերս ե՜ւ հայկական, ե՜ւ ազրպէյճանական հասարակութեան մէջ աշխուժացել են, իբր, «Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ մի քանի շրջաններն Ազրպէյճանին յանձնելու» մասին զրոյցները: Նման ասեկոսեների քաթալիզաթորը, հաւանաբար, դարձաւ ռուսաստանեան «Քոմերսանթ»-ի յօդուածի հրապարակումը, որտեղ խօսւում էր, թէ Երեւան կատարած իր վերջին այցի ընթացքում Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգէյ Լաւրովը բանակցութիւններ է վարել հայկական կողմի հետ Ազրպէյճանին հինգ...

ՍԹԱՆԻՍԼԱՒ ԹԱՐԱՍՈՎ Ազրպէյճանի Գիտութիւնների ազգային ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկի փոխտնօրէն Ճապի Պայրամովը հանդէս եկաւ դաւադրութիւն պարունակող յայտարարութեամբ: Պատմաբանի խօսքով,1918թ. մայիսի 29-ին Երեւանը եւ յարակից հողերը հայերին փոխանցելու մասին Ազրպէյճանի ազգային խորհրդի ընդունած որոշումը պէտք է անվաւեր համարուի, քանի որ այն ժամանակ խորհրդարանն առանց ժողովրդի համաձայնութեան է որոշում ընդունել, հանրաքուէ չէր անցկացուել: «Ուստի այդ որոշումն անօրինական է եւ օրինականութիւն չունի», եզրափակում է...

Ինչպէս հաղորդուած էր մամուլի էջերուն, վերջերս «Մերձաւոր Արեւելքի տագնապը, քիւրտերը եւ Իսլամական պետութեան դէմ պայքարը» թեմայով Ֆրանսայի Ազգային ժողովին մէջ կազմակերպուած գիտաժողովին կը մասնակցէր նաեւ թուրքիոյ խորհրդարանի հայ երեսփոխան Կարօ Փայլան, որ կը ներկայացնէր քրտամէտ Ժողովուրդներու ժողովրդվարական կուսակցութեան համանախագահ Սելահետտին Տեմիրթաշը: Այս պատեհ առիթէն օգտուելով` «Նոր Յառաջ» Թուրքիոյ հայ երեսփոխանին հետ կատարած է հետեւեալ հարցազրոյցը.- ՀԱՐՑՈՒՄ.- Ի՞նչ կը մտածէք Թուրքիոյ`...

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Շատ զարմացայ, երբ ձեռք առի Բարձր Հայքի հայր. միութեան Լիոնի մասնաճիւղին ծրագիր-կանոնագիրը պարունակող պրակը, որ տպուած է 1931-ին: Չէի գիտէր, թէ այս հնաւանդ անունով մկրտուած հայրենակցական միութիւն մը գոյութիւն ունեցեր է տասնամեակներ առաջ: Փաստն այն է, որ նմանապէս հին պատմական անուանումներ կրող Վասպուրականի կամ Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութիւններուն քովն ի վեր` կայ եղեր Բարձր Հայքի միութիւնն ալ... Բայց այսօր...

«Երկիր մետիա» հեռուստաընկերութեան լրատուական-քաղաքական ծրագիրներու տնօրէն Գեղամ Մանուկեան կը գրէ. Նախօրէին Ֆրանսայի դրօշի գոյներով ծածկուեցաւ նաեւ Մատենադարանը, իսկ քիչ աւելի հեռու` Ֆրանսական անունը կրող հրապարակին մէջ, վառեցան հազարաւոր մոմեր: Շաբաթ երեկոյեան հաւաքուած էին հարիւրաւոր մարդիկ` յարգանքի տուրք մատուցելու ահաբեկչութիւններու զոհերու յիշատակին: Նոյնիսկ հնչեց Ֆրանսայի օրհներգ «Մարսեյեզ»-ը` կենդանի կատարումով: Սգոյ հաւաքին միացած էր նաեւ նախագահ Սերժ Սարգսեան: Ահաբեկչական գործողութիւններէն ժամեր անց,...

Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի ոխերիմ թշնամի Ֆեթհուլլահ Կիւլենը Էրտողանը նզովելու ընթացքին նաեւ կ՛անիծէ «Բագրատունի ահաբեկչական» խմբաւորումը: Բագրատունի անունը թրքական մամուլին մէջ մեծ արձագանգ գտած է: Այս հարցի շուրջ «Նիուզ ամ.» կայքէջին մեկնաբանութիւն կատարած է թրքագէտ Անդրանիկ Իսպիրեանը: Ֆեթհուլլահ Կիւլենը նզովքով արձագանգեց օրեր առաջ Էրտողանի հրահանգով Ֆեթհուլլահ Կիւլենի եւ անոր շարժման հետեւորդները ահաբեկիչ յայտարարելուն: Կիւլեն իր նզովքին մէջ ըսաւ. «Թող...

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՄՍԸՐԼԵԱՆ Հիմնական պատճառը, թէ ինչո՛ւ մենք հրաժարուեցինք օրէնքի բնագրում ներառել տուգանքների մասին կէտերը, այն է, որ մենք չէինք ցանկանում, որ ինչ-որ մէկը մտածէր որ այդ օրէնքն ընդունւում է լեզուական փոքրամասնութիւնների իրաւունքների խախտման նպատակով: Օրէնքն ընդունելով` մենք առել ենք ամէն ինչ, որպէսզի չստեղծենք մեր քաղաքացիների համար լրացուցիչ անյարմարութիւններ: Այո՛, լեզուն մեր պատմամշակութային ձեռքբերումն է: Բայց միաժամանակ մեր յարաբերութիւնները Վրաստանում ապրող...

ԴԻԱՆԱ ԳԱԼՍՏԵԱՆ Ազրպէյճանական քարոզչութեան վերջին տարիների մեր հետազօտութիւնները, ինչպէս նաեւ 2015թ. փետրուար-մայիսին իրականացուած ազրպէյճանական ելեկտրոնային 10 զանգուածային լրատուամիջոցներու որակական դիտարկման արդիւնքները թոյլ են տալիս առանձնացնել ազրպէյճանական քարոզչութեան հիմնական թեմաներու ուղղութիւնները. Հայ ժողովրդի բարոյահոգեբանական նկարագրի եւ արժեհամակարգի խեղաթիւրում, Հայերի եկուորութեան եւ ազրպէյճանցիների բնիկութեան մասին պատմութեան կառուցակցում, Հայկական զինուած ուժերի խնդիրների շահարկում, ազրպէյճանական ռազմական գերազանցութեան ցուցադրում, Հայաստանի ներքին ընկերային-տնտեսական, քաղաքական խնդիրների շահարկում,...

Հիմա որ խորհրդարանական ընտրութիւնները աւարտած են եւ նախագահ Իլհամ Ալիեւ եւ իր ղեկավարութիւնը, սպասուածին նման, կրկին բեմի վրայ են, տեղին է մեկնաբանել, վերլուծել եւ եզրակացնել, թէ ի՛նչ պիտի ըլլայ յառաջիկայ հինգամեակի Ալիեւի եւ իր վարչամեքենային գործընթացը, մանաւանդ որ թէ՛ եւրոպական եւ թէ՛ ամերիկեան քարոզչամեքենան բաւական մը հարցադրումի տակ առած էր կատարուած ընտրութեան օրինականութիւնը: Ոչ թէ միայն տեղական այլախոհ եւ ընդդիմադիր...

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸՍՐԼԵԱՆ 22 յուլիս 2015-ին Վրաստանի խորհրդարանը միաձայնութեամբ ընդունեց «Պետական լեզուի մասին» անունով նոր օրէնք մը: Վրաստանի անկախութեան հռչակումէն (1991) ի վեր երկրի իշխանութիւնները պնդած են, որ անհրաժեշտ է ընդունիլ առանձին օրէնք մը, որով վրացերէնը կը հաստատուի իբրեւ պետական լեզու: Այս նոր օրէնքով կը հաստատուի նաեւ, որ` «Վրաստանի պետական լեզուն իր ողջ տարածաշրջանում վրացերէնն է, իսկ Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածաշրջանում`...

Ներկայի Թուրքիոյ սահմաններէն ներս, հայոց միջնադարեան մայրաքաղաք Անիի աւերակներէն քանի մը քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող հայկական Բագնայրի վանքն ու եկեղեցին տեղացիները իբրեւ ախոռ կը գործածեն: Քրտական «ՏԻՀԱ» գործակալութեան թղթակիցը այցելած է Կարս նահանգի Գոզլուճա գիւղը գտնուող եւ կիսաւեր վիճակի հասած Բագնայր վանքն ու եկեղեցին, որ 989 թուականին կառուցուած է Վահրամ Պահլաւունիի կողմէ: Քիւրտ թղթակիցը զարմանքով յայտնած է, որ վանքը պետական...

ՀՌԻՓՍԻՄԷ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ «Միջազգային պատմական հետազօտութիւնները տարբեր ձեւերով անդրադարձներ կատարած են Հայկական հարցի եւ անոր «լուծումներուն» ու հետեւանքներուն շուրջ: Բայց ընդհանրապէս զլացած են անդրադառնալու Հայկական հարցի սկզբնական ծալքերուն, 19-րդ դարու մէջ սկիզբ առած հարցերէն մինչեւ 1877-1878 թուականներու միջազգայնացման հանգրուանը, ապա` օսմանեան տիրապետութեան տակ ապրող հայութեան դէմ հալածանքներու ու ջարդերու շրջանները (1894-1896, 1919), Պալքանեան պատերազմի եւ պետական վարչակարգի պարտադրուած բարեփոխումներու տարիները, որոնք...

Օգոստոսին Պոլսոյ մէջ լոյս տեսաւ հայազգի լրագրող, գրող, հետազօտող Վերճիհան Զիֆլիօղլուի գիրքը` իսլամացած հայերու մասին: «Քաւարանի մէջ գտնուող հայերու պատմութիւնը. մենք չենք փնտռեր ո՛չ Քրիստոսի, ո՛չ Մոհամետ մարգարէի բարեհաճութիւնը» գիրքը մեծ հետաքրքրութիւն յառաջացուց թուրք ընթերցողներու մէջ, քանի որ առաջին անգամ կը պատմուէր այն իսլամացած հայերու մասին, որոնք, չգիտնալով իրենց հայկական ինքնութեան մասին, միացած էին Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ): Հայ լրագրողին...

ՍԱՅԱԹ ԹԵՔԻՐ «Նոր Զարթօնք»-ի շարժման պատասխանատու     ՀԱՐՑՈՒՄ.- «Նոր Զարթօնք»-ի ստեղծման ընթացքի մասին կը պատմէ՞ք մեզի: ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- «Նոր Զարթօնք»-ը թրքահայ երիտասարդութեան կողմէ հիմնուած ժողովրդական շարժում մըն է: Ան հիմնադրուեցաւ 2004 թուականին` որպէս համացանցային հաղորդակցութեան ե-նամակի խումբ, ուր երիտասարդ հայ մտաւորականներու միջեւ կը քննարկուէր Թուրքիոյ, աշխարհի եւ հայ համայնքի վերաբերեալ նիւթեր: Հայոց ցեղասպանութեան 90-ամեակին` 2005-ին, որոշեցինք զայն շարժումի վերածել եւ...

«ԱՌԱՒՕՏ» Կամ` ինչպէ՛ս ազրպէյճանական միջոցառմամբ չյաջողուեց հանրութեան ուշադրութիւնը շեղել հայազգի գիտնականի` Հայոց ցեղասպանութեանը նուիրուած գրքի շնորհանդէսից: Հոկտեմբերի 20-ին Վենետիկի Քա՛ֆոսքարի համալսարանի կենտրոնական պալատում տեղի ունեցաւ բանասիրական գիտութիւնների դոկտոր, Վենետիկի համալսարանի դասախօս Սոնա Յարութիւնեանի «Հայոց ցեղասպանութեան թեման իտալական գրականութեան մէջ» գրքի շնորհանդէսը (Երեւանի Պետական Համալսարանի հրատ., 2015): Գրքում հեղինակը ներկայացնում եւ գրական, լեզուաբանական ու հոգեբանական տեսանկիւններից բծախնդիր վերլուծում է Հայոց ցեղասպանութեան...

  ՍԱՅԵԱԹ ԹԵՔԻՐ «Նոր Զարթօնք» շարժման պատասխանատու   Նախանցեալ շաբաթ հայ համայնքին վերադարձուած Պոլսոյ Թուզլա թաղամասի «Արմէն» ճամբար որբանոցը քանդումէն փրկելու եւ զայն իր տէրերուն վերադարձնելու համար թրքահայ երիտասարդներու հիմնադրած «Նոր Զարթօնք» հասարակական կազմակերպութիւնը երկար ժամանակ աշխուժ պայքար մը ծաւալած էր: Նոր Զարթօնքի անդամներէն Սայաթ Թեքիրի հետ կազմակերպութեան գործունէութեան եւ «Արմէն» ճամբարի դիմադրութեան ընթացքին թրքական պետութեան վարքագծի ու հայ համայնքի...