Յօդուածներ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ-ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ -Մինչեւ Ապրիլի աւարտը ամէն տեղ փակ է։ -Ո՜հ, ի՛նչ լաւ, կինս գնումի պիտի չերթայ, ո՛չ հագուստ, ո՛չ զարդեղէն, ո՛չ կօշիկ, ո՛չ պայուսակ եւ ոչ ալ քուաֆէր։ Եկող շաբաթները խնայողութեան շաբաթներ հռչակեցինք ուրեմն։ Քիչ մըն ալ տունը նստինք եւ իրարու երես տեսնենք։ Հուռա՜, կեցցէ՛ քորոնան։ *** -Հաւաքոյթներէ խուսափեցէ՛ք։ Տարեդարձի, նշանտուքի կամ հարսանիքի ճոխ խրախճանքներ չկազմակերպէք։ Բոլոր ձեռնարկները չեղեալ նկատեցէք։...

ԲԻԱՆԿԱ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ «Ներկայիս՝ «հասարակական կարծիքը» առանձնանում է որպէս մի ուժ, որը պէտք է կառավարուի ոչ միայն խելացի գուշակութիւններով և ենթադրութիւններով, այլեւ, այդ կարեւոր գործը (հասարակական կարծիքի կառավարումը) իրականացնելու համար անհրաժեշտ են յատուկ վերապատրաստուած մասնագէտներ» Էդուարդ Լ. Բըրնէյս, «Պրոպագանդա» Ես ընտանիքիս հետ ԱՄՆ եմ ներգաղթել 1984 թուականին, երբ 15 տարեկան էի: Երկու շաբաթ էր, ինչ սկսւել էին անգլերէնի դասընթացները, երբ ուսուցիչը...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Նոր տիպի «Քորոնա» ժահրը վերածուած է պատուհասի` ամբողջ մարդկութեան համար: Առողջապահութեան միջազգային կազմակերպութեան ընդհանուր տնօրէն տոքթ. Թետրոս Ատհանոմ Կեպրէիէսուս զայն կոչեց «մարդկութեան թշնամի», Գերմանիոյ վարչապետ Անկելա Մերքել ստեղծուած կացութիւնը որակեց «Համաշխարհային Բ. պատերազմէն ի վեր մեծագոյն մարտահրաւէր», Իտալիոյ վարչապետ Ճիուզեփէ Քոնթին` «Ծովաշարժ», Ֆրանսայի ելեւմուտքի նախարար Պրիւնօ Լը Մերը` «Տնտեսական եւ ելեւմտական պատերազմ», իսկ Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնը` «Առողջապահական...

Հարցազրոյց՝ Եւա Մկրտիչեանի հետ – ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ Ստորեւ կը հրատարակենք Եւա Մկրտիչեանի հետ հարցազրոյցը, ուր ան կը յիշէ բացառիկ անձնաւորութիւն մը՝ Վիրժինի Փեվսները (ծնեալ Չիլինկիրեան), Ռուբէն Դարբինեանի (բուն անունով՝ Արտաշէս Չիլինկիրեան) քոյրը։ Դարբինեան Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան Արդարադատութեան նախարարն էր, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պատկառելի անդամը եւ Պոսթընի «Հայրենիք» ամսագրի հիմնադիրը։ Վիրժինի Փեվսներ-Չիլինկիրեան ձեւով մը եղբօր հակապատկերն էր։ Ան արուեստագէտի հոգի ունէր, որ...

Ա.Ա. Պսակաձեւ ժահրը կլանած է ամբողջ երկրագունդը գրեթէ։ Վերջին տուեալներուն համաձայն, աւելի քան հարիւր քառասուն երկիրներ արդէն իսկ կը դիմագրաւեն այս ժահրը, որ անկախ առողջապահական լուրջ վտանգ մը ըլլալէ, մարդկութիւնը դէմ յանդիման դրաւ աննախադէպ կացութիւններու՝ ինքնամեկուսացման, ընկերային կեանքի ամբողջական ջլատման, երկիրներու միջեւ սահմաններու փակման։ Պսակաձեւ ժահրին պատճառով է, որ նաեւ մարդը հասկցաւ թերեւս,թէ որքան ալ յառաջդիմած ըլլայ գիտութիւնը եւ յատկապէս...

ԱՐՄԷՆ ԱՍՐԵԱՆ պատմ. գիտ. թեկնածու, դոցենտ 1879 թ. մարտի 19-ին ազատ, հպարտ ու անպարտ Արցախի Շուշի քաղաքում ծնւեց Արամ Մանուկեանը (ծննդեան անւամբ Սարգիս Յարութիւնի Յովհաննիսեան)՝ մի մարդ, ով իրականութիւն էր դարձնելու անկախ պետականութեան վերականգնման հայ ժողովրդի բազմադարեան իղձը՝ հիմք դնելով Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեանը: Երիտասարդ տարիքում անդամագրւելով հայ ազատամարտին՝ ի դէմս նրա առաջատար ուժ ՀՅ Դաշնակցութեան՝ Արամն իր ամբողջ կեանքն անմնացորդ նւիրեց...

ԽՕՍՔ Ի խնդիր աւելի համերաշխ, մարդկային աշխարհի... «Բիոլոգիական ԴԱԷՇ»-ի սպառնալիքը Դ. Մ.   Եւ ահա, այսպէս, սիրելի ընթերցող, իրանական «Նոռուզի» շեմին եւ սկսեալ վաղւանից մինչեւ 15 օր թեւակոխում ենք հարկադիր՝ ոչ աշխատանքային փուլ: Ու թեւակոխում ենք ամենեւին այլ եւ եթէ կուզէք՝ չափազանց տարօրինակ պայմաններում, այսպէս ասած՝ աշխարհակուլ կորոնավիրուսի համավարակին դէմ-յանդիման…: Համաշխարհային մասշտաբներով ամէն երեւոյթ ու հասկացութիւն, ահա, ստւերւած է կորոնայի...

Ինչպէս կ’ակնկալուէր, corona  virus-ը   աշխարհի տարածքին կը շարունակէ գործել իր մարդկային աւերը, իսկ մեր մէջ մարդկայինին վրայ  կ’աւելնայ...  լեզուական աւեր մըն  ալ: է՜հ, մեզ հայ են ասում... Պէտք է  ուրիշներէն քիչ մը աւելին ունենայինք. ահա այս «գիտակցութեամբ» ալ՝ հոն, ուր օտարները գոհացած են  մէ՛կ անունով, հայերէնի մէջ արդէն ունէինք չորս անուն, անկէ ետք յառաաջացան նորերը եւս. ահաւասիկ՝  կորոնավիրուս, թագավարակ, գորոնա...

Հարցազրոյցը վարեց Յուշիկ Ղազարեան Ահազանգային վիճակ աշխարհի չորս կողմը, հարիւրաւոր, հազարաւոր գրառումներ ընկերային ցանցերու վրայ եւ ընդհանուր խուճապ։ Այս բոլորին կեդրոնը կը գտնուի մանրէէն ալ աւելի մանր էակ մը, ժահր մը՝ պսակաձեւ (քորոնա) անուանումով։ Սակայն այս բոլորին մէջ ինչպէ՞ս զանազանել ճիշդը սխալէն, տարաձայնութիւնը՝ ստոյգ տեղեկութենէն։ Այս մտահոգութիւններէն մղուած, «Գանձասար» հարցազրոյց մը ունեցաւ ախտաբան մասնագէտ դոկտ. Նաթալի Թերզիխանի հետ։ Ան աւարտած...

«Մենք կռիփը Դիտարկում Ենք Որպէս Կեանքի Մաս, Իսկ COVID-19ը՝ Ահաբեկչական Գործողութեան Նման Մի Բան» Վարեց՝ ՍԻՒԶԱՆՆԱ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Մինչ աշխարհի տասնեակ հետազօտական խմբեր պայքարում են COVID-19ի դէմ առաջին պատուաստանիւթը ստեղծելու համար, Փետրուարի վերջին ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի «Մոդեռնա» կենսատեխնոլոգիական ընկերութիւնը յայտարարեց, որ ԱՄՆի Ալերգիայի եւ վարակիչ հիւանդութիւնների ազգային ինստիտուտ է առաքել իր կլինիկական պատուաստանիւթերի առաջին խմբաքանակը, որը կոչւում է mRNA-1273՝ ուսումնասիրութեան ծրագրուած...

ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Կորոնավիրուսի («Քորոնա» ժահրի) հանրախտը (համաճարակը) այժմ մեր վրայ է, եւ այլ երկիրներու պարագաները մեզի ցոյց կու տան, թէ մարդկութիւնը դէպի ո՛ւր կ՛ուղղեւորուի: Հանրախտը աշխարհի վրայ գրեթէ ամէն տեղ արագօրէն կը տարածուի. յաջորդ քանի մը շաբաթներուն, փակումները շատ հաւանաբար պիտի դառնան մեր կեանքի ձեւի բնական մէկ մասը: Գիտեմ, որ խառնաշփոթ վիճակ կայ շատերու միտքերուն մէջ, նախընթաց օրերուն ընկերային համատարած...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Երբ այսօր ազգերու դաշտին մէջ ամէնուրեք մարդիկ կը խօսին արուեստական բանականութեան մասին (Artificial Intelligence), ես պիտի խօսիմ տարրական միտքի մշակումի մասին. երբ մարդիկ պիտի խօսին մաքուր ուժանիւթի մասին (clean energy), ես պիտի խօսիմ հոգեկան մաքուր արժանիքներու մասին. երբ իրենք պիտի խօսին հիւլէական զօրութեան մասին (nuclear power), եկէք խօսինք միջմարդկային յարգանքի ուժին մասին։ Արդարեւ, ձեզ կը հրաւիրեմ իմացապաշտ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Բարեկամս երէկ երեկոյ հարցուց հեռաձայնին միւս ծայրէն. - Սա «Քորոնա վայրըս»-ին մասին բան մը պիտի չգրե՞ս: - Նախ եկո՛ւր, համաձայնինք, որ այս ախտը պիտի կոչենք իր հայավարի՛ անունով` Պսակաձեւ ժահր: Քանի մը անգամ կրկնէ՛, մեր թերթերն ալ ծագէ ի ծագ թող որդեգրեն այս եզրը, պիտի տեսնես, որ խորթ կամ օտարոտի պիտի չըլլայ այլեւս: Իսկ գալով հարցումիդ` ո՛չ. բան...

Երգահան, խազագէտ, Հայաստանի երգահաններու միութեան վարչութեան անդամ, սակայն այս պարագային, ամենակարեւորը, հմուտ կոմիտասագէտ եւ կոմիտասեան երաժշտութեան ընտիր մեկնաբան Արթուր Շահնազարեանի ծննդեան 60-ամեակը կը զուգադիպի Մեծն Կոմիտասի ծննդեան 150¬ամեակին: Այս երախտաշատ երաժշտագէտի բերած նպաստն ու վաստակը կոմիտասագիտութեան մէջ այն խորն է, ընդարձակածաւալ ու խիստ մասնագիտական, որ դուրս կու գայ մեր կարողութեան սահմաններէն: Յատուկ երաժշտագէտներ պէտք են գնահատելու եւ արժեւորելու Շահնազարեանի կոմիտասեան...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Յ. ՊԱԼԵԱՆ Հայաստան եւ սփիւռք(ներ) հայախօսութեան եւ հայերէնագրութեան նահանջի եւ կորուստի սպառնալիքի ենթակայ են, որ կը նշանակէ ժամանակի գիծին վրայ տեղ մը հայերէնը տեսնել որպէս մեռեալ լեզու: Հարցը կայ, անտեղեակ չեղող չկայ: Բայց ի՞նչ կ’ընենք, հայաշխարհի մեծեր եւ պզտիկներ, հռչակաւորներ եւ շարքայիններ, երբ մեր կուրծքերը կ’ուռեցնենք` ըսելով, որ` «Մենք համաշխարհային ազգ ենք»: Լեզու մը երբ չի խօսուիր, չի...

ՏԻՐԱՆ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ Պատմական Հայաստանի Փոքր Ծոփք նահանգը, գտնուելով Մեծ Հայքի արեւմտեան ծայրամասում, պատմութեան ընթացքում նուաճուել է տարբեր պետութիւնների կողմից: Սեֆեան Իրանի եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ 1555 եւ 1639 թուականներին կնքուած երկու պայմանագրերի համաձայն, այդ տարածքն անցել է օսմանեան տիրապետութեան տակ: Հետագայում այն կոչուել է Տէրսիմ: 1936 թ. անուանափոխուել է եւ կոչուել Թունճելի: Գոյութիւն ունեն այս անուան ստուգաբանութեան տարբեր վարկածներ: Ակնյայտ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Հայաստանի Նախագահ Արմէն Սարգսեան Կանանց Տօնին Առիթով Ընդունեց Վաստակաշատ Հայուհիներ Հայաստանի նախագահ Արմէն Սարգսեան Կանանց տօնին առիթով նախագահական նստավայրին մէջ ընդունեց ժողովրդագէտ, բանահաւաք, ցեղասպանագէտ, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի գիտական աշխատող, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր, Հայաստանի գիտութեան վաստակաւոր գործիչ Վերժինէ Սվազլեանը, պատմաբան, թարգմանիչ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու, Համաշխարհային Բ. պատերազմի մասնակից, Մատենադարանի աւագ գիտական աշխատող...

Պաքուի Հայոց Կոտորածը Եւ Ինքնապաշտպանութիւնը ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ - Հայրիկի Կոնդակը, Պատգամաւորութիւնը Եւ Դիմումները Պաքուի մէջ, 6 փետրուար 1905-ի երեկոյեան ժամը 4:00-էն սկսեալ թաթար հրոսակները փողոց թափելով սկսան հայեր ջարդել: Ամէն կողմէ կը լսուէր` «Էրմէնի տըր, վուրը՛ն» (հայ է, զարկէ՛ք): Քաղաքի տարբեր թաղերէ հրացաններու ու ատրճանակներու ձայները կ՛արձագանգէին: Փողոցներէն հետիոտն եւ ձիակառքերով անցնող հայերուն վրայ կրակ կը բացուէր եւ զոհեր ու...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ «Ճանչնանք «Քորոնա» ժահրախտը կամ թագաժահրախտը» վերնագիրով 26 յունուար 2020-ին իմ ստորագրութեամբ յօդուած մը լոյս տեսաւ Մոնրէալի «Հորիզոն» շաբաթաթերթին մէջ: Այդ օրէն անցած են երկու ամիս: Այս երկու ամիսներու ընթացքին թագաժահրախտը վերածուեցաւ համաշխարհային մտահոգիչ եւ աննախընթաց հիւանդութեան մը: Այսօր ամբողջ աշխարհը մատնուած է առողջական ահազանգային իրավիճակի մը` թագաժահրախտի համաճարակին: Ամէն տեղ եւ ամէն ժամ կը խօսուի անոր մասին:...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Պատմական.- Միջին դարերուն յետամնաց եւ խոնաւ Եւրոպայի մէջ տեղի ունեցած են ահաւոր համաճարակներ: Առաջին ուսումնասիրութիւնը լոյս տեսած է 17-րդ դարուն, երբ սկսաւ զարգանալ ակադեմական բժշկութիւնը:  Համաճարակի զարգացման թուաբանական վերլուծումը, սակայն, կարելի եղաւ միայն տարբերական համարողութեան (differential calculus) գիւտէն ետք (1): Այս ուղղութեամբ հիմնադրական աշխատանքը կը պատկանի բժիշկ Տանիէլ Պերնուլլիի (1700-1782), որ իր դրոյթով կարողացած էր նախատեսել ծաղկախտ...