Յօդուածներ

ԺԱՆ ՊԱԼՃԵԱՆ Հոգիս յօժար է, մարմինս` տկար: Մօրս` Սանդուխտ Գասարճեան-Պալճեանի յաճախ արտասանած խօսքերէն է վերոնշեալը: Շուրջ մէկուկէս ամիսներ առաջ ան առյաւէտ բաժնուեցաւ մեզմէ: Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, հայրը` սիսեցի Արտաշէս Գասարճեան,  մայրը` վահկացի Աղաւնի Մարգարեան: Փոքր տարիքէն ընտանեօք կը փոխադրուին Մեթնի շրջանի Պիքֆայա գիւղաքաղաքը, ուր մայրս կը յաճախէ տեղւոյն հայկական վարժարանը: Ըլլալով բացառիկ աշակերտուհի` կը խլէ դպրոցի առաջնութիւնը, որուն իբրեւ...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ  Կիրակի ուշ երեկոյ էր, երբ հեռաձայնը կրկին խանգարեց սենեակիս լռութիւնը: Ըսեմ, որ ամբողջ օրուան ընթացքին Զատկուան շնորհաւորանքներու իրարայաջորդ զանգերը տեսակ մը նոր գոյն բերած էին ապրումներուս: Անոր համար յաճախ թեթեւ երազներ լոյսին եկած էին` մաքուր տպաւորութեամբ, իբրեւ կեանքի խօսուն երեւոյթ: Վերջին հաշուով` յարգանքի նուիրական արտայայտութիւն: Ու բոլոր զանգերուն նոյնանման մաղթանքներով եւ ինքզինքս փնտռող տողերով, իրական, պարզ, հարազատ եւ...

ԱՐՏԱ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Դոկտոր ընկերալեզուաբանութեան Լեզու, սփիւռք, հայրենիք, յիշողութիւն, ինքնութիւն, ձուլում, մայրենի լեզու, լեզուներու անհետացում, լեզուապահպանում, լեզուներու վերակենդանացում, փոքրամասնութիւններ` ամէնէն շատ սերտուած նիւթերն են ընկերալեզուաբաններու կողմէ: Պատահական չէ, որ լեզուապահպանումի հարցը առաջնահերթ տեղ սկսած է գրաւել համաշխարհային գետնի վրայ: Թիւերով խօսինք Անցեալին ունեցած ենք 12.000 լեզուներ, իսկ այսօր 6000 լեզուներ գոյութիւն ունին: Այս 6000 լեզուներէն 276-ը կը խօսուին մէկ միլիոն հաշուող...

14 մայիսին 78 տարեկանին մահացած է ֆրանսական «Անթեն 2» եւ «Ֆրանս 2» պատկերասփիւռի կայաններու լուրերու նախկին հաղորդավար եւ Ֆրանսայի մարմնակրթական ծառայութեան նախկին ղեկավար Տանիէլ Պիլալեան: Ան մահացած է իր տան մէջ, որ կը գտնուի Նուիլլը-սիւր-Սենի մէջ, ուր քաղաքապետական խորհուրդի անդամ էր:

Պէյրութի մէջ 2025-ին «Արամ Մանուկեան» մատենաշարէն լոյս տեսաւ Յարութ Գնդունիի «Լիբանանահայ թատրոնը (1920-2020)» գիրքը: Հրատարակութիւնը ձօնուած է լիբանանահայ թատրոնին ծառայած բոլոր նուիրեալներուն: Յառաջաբանին մէջ խմբագիր Վարուժան Թէնպէլեան կ՛ըսէ, որ Գնդունիի այս եզակի աշխատասիրութիւնը կը միտի լիբանանահայ թատերական մէկդարեայ գործունէութեան համապարփակ ուսումնասիրութեան` մանրամասնելով ներդրումը իւրաքանչիւր թատերախումբի, բեմադրիչի եւ բազմաթիւ դերասաններու, որոնք իրենց մասնակցութիւնը բերած են մշակութային հարուստ աւանդի ստեղծումին: Լիբանանահայ թատրոնին...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Երեւանի ՔՊ-ական իշխանութիւնը հնարամի՜տ է. բազմաթիւ հնարքներ ունի ուսապարկին մէջ, որպէսզի ժողովուրդը չմոռնայ ՔՊ-ի «սխրանք»-ները եւ անոնց կերտումին մասնակիցները, զանոնք գովաբանողները, քարոզողնե՛րը: Հնարքներէն մէկը «Հանրային հեռուստակայան» կոչուող պատկերասփիւռի պատուհանին օր-աւուր օգտագործումն է` իշխանութեան անցեալի եւ շարունակուող ձախաւերութիւնները, վնասարարութիւնը քողարկելու, զանոնք իբրեւ դրական իրագործում ներկայացնելու համար: Իբրեւ «գործիք»` կը ծառայեն իշխանութեան շահակիցները (մէկէ աւելի ոլորտներու մէջ) եւ դրածոյ-պաշտօնակատարները: Եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Մեզի անշուշտ ծանօթ է թուրք գրող եւ հասարակական գործիչ Էլիֆ Շաֆաքի անունը: Ան գեղարուեստական գրականութեամբ, հարցազրոյցներով եւ յօդուածներով արտայայտուած է Հայոց ցեղասպանութեան բնաբանին, խիզախ կեցուածքով: Բրիտանական «Ինտիփենտընթ» թերթը վերջերս անոր հետ ունեցած է հարցազրոյց մը, որմէ կը ներկայացնենք հատուածներ: Ն.   Էլիֆ Շաֆաք Կը Խօսի Իր Վերջին Գիրքին Եւ Թուրքիոյ Մէջ  Լարուած Քաղաքականութեան Մասին «Որպէս վիպասանի` Թուրքիոյ մէջ...

Խ. ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ուրացման «Փափուկ» Տարբերակը` Ներքին Քաղաքականութեան Օրակարգին «Մեր պաշտօնական դիրքորոշումը այն է, որ Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը այսօր չի գտնուիր մեր արտաքին քաղաքականութեան առաջնահերթութիւններու շարքին», ըսաւ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան պաշտօնական հրաւէրով Հայաստան այցելած խումբ մը թուրք լրագրողներու: Այնպէս` ինչպէս ոչ շատ հեռու անցեալին իր արտաքին գործոց նախարարը ըսած էր ընդդիմադիր պատգամաւորի մը Ազգային ժողովի հարցուպատասխանի նիստի մը ընթացքին:...

Արցախում եռատօն է, հպարտութեան եւ յաղթանակի տօն: 1992-ին Շուշիի յաղթական ազատագրումով հայկական կողմը ամրագրեց իր յաղթանակը: 2020-ին, Շուշիի յանձնումով` իր պարտադրուած պարտութիւնը: Ինչպէս Շուշիի ազատագրումով արձանագրուեցին մեր հետագայ յաղթանակները, նրա կորուստով էլ արձանագրուեցին մեր հետագայ պարտութիւնները: Հայաթափուած Արցախ, անորոշութեան եւ աշխարհաքաղաքական խաղերի ճիրաններում յայտնուած ժողովրդի իրաւունք: Պաքուի բանտերում գտնուող ռազմական եւ քաղաքական ղեկավարութիւն, խեղուած ճակատագրեր, անիրաւատէր եւ ապազգային իշխանութիւն: Շուշիի...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Սուրիա Համազգայինի  «Զուարթնոց» Երգչախումբի Համերգ Հովանաւորութեամբ Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Մակար արք. Աշգարեանի, կազմակերպութեամբ Համազգայինի «Զուարթնոց» երգչախմբային միաւորի վարչութեան, վերջերս «Գ. Եսայեան» սրահին մէջ ժողովրդային, ազգային եւ աշուղական հարուստ երգացանկով ելոյթ ունեցաւ Համազգայինի շուրջ 60 տարուան կեանք ունեցող «Զուարթնոց» երգչախումբը, խմբավարութեամբ մայեսթրօ Գայեանէ Սիմոնեան-Տէրեանի` դաշնամուրի ընկերակցութեամբ Շողեր Օհանեան-Քէհքէճեանի: Օրուան հանդիսավար Սարգիս Սարգիսեան մերթ ընդ մերթ հակիրճ բացատրութիւններ տուաւ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Սրտցաւ ընկերներէս մէկը հարց կու տար, թէ ի՞նչ կը կատարուի Հայաստանի մէջ: Խորհրդարանին մէջ, վարչապետը կառավարութեան հետ հարց ու պատասխանի նիստի ընթացքին իրեն տրուած հարցերէն վրդովուած` ջլախտաւորի մը նման բացագանչութիւններ կը կատարէ, ձեռքով մորթելու նշան կը կատարէ ու կը սպառնայ ազգային անվտանգութեան նկուղներուն մէջ արգելափակել հարցապնդող ընդդիմադիրները: Ազգային ժողովի նախագահը, որ ընդդիմադիր պատգամաւորի մը կողմէ արտասանուած իր կողմէ...

ԱՐՄԵՆԱԿ ԵՂԻԱՅԵԱՆ Առանց մասնաւոր անակնկալի մը սպասումով էր, որ ստանձնեցի Սեդա Խտըշեանի «Մեր տունը» աշխատութիւնը` «աչք մը նետելու» համար անոր վրայ, քանի որ ինծի այնքան ալ անծանօթ չէր այն տունը, որուն ենթադրաբար նուիրուած էր այս ձեռագիրը: Ես զայն ճանչցած էի վաղ մանուկ հասակէս, քիչ մը բոլոր հասակակիցներուս պէս: Ան կը գտնուէր մերինին կից թաղին մէջ, հազիւ հարիւր մեթր հեռու իմ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Երեւանի Պետական Համալսարանին Մէջ Վերաբացուեցաւ Հայաստանի Ազգային Հերոս Թաթուլ Կրպէեանի Անուան Լսարանը Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ տեղի ունեցաւ Հայաստանի Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպէեանի անուան լսարանի վերաբացման արարողութիւնը: Ժամանակակից սարքերով կահաւորուած լսարանը վերաբացուեցաւ «Արմենիա վայն» ընկերութեան հետ գործակցութեան իբրեւ արդիւնք: Թաթուլ Կրպէեան 1987-1990 թուականներուն ուսանած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ, իսկ ուսումնական չորրորդ տարուան ընթացքին...

Բռնութիւններ Արցախի Մէջ Եւ Սիւնիքի Կռիւները ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Ռուսաստան եւ Թուրքիա, Հայաստանը իրենց միջեւ բաժնելու ծրագիրին դիւանագիտական հիմնաւորում տալու նպատակով նախապատրաստական աշխատանք կը տանէին եւ այդ ծիրէն ներս ալ 1920 սեպտեմբերին Պաքուի մէջ գումարուեցաւ Արեւելքի ժողովուրդներու համագումարը: Գարեգին Նժդեհ իր զինակիցներուն հետ Հայկական հարցի լուծման ուղղութեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան փորձերը գնահատուեցան իբրեւ «դաշնակ կայսերապաշտներու ակնյայտ կայսերապաշտական նպատակներ», որոնք ժողովուրդը պատերազմի կը...

ԴՈԿՏ. ԳԷՈՐԳ ՅԱԿՈԲՃԵԱՆ Ապրիլ 24-ը օրացոյցին վրայ յիշատակելի թուական մը չէ միայն... Տարիներու թաւալումին հետ վտանգաւոր երեւոյթ մը կը զարգանայ յատկապէս սփիւռքի մէջ: Երեւոյթը այսպէս կարելի է նկարագրել. ապրիլ 24-ը խորհրդանշական կարեւոր թուական մըն է. սփիւռքեան համայնքներու կազմակերպութիւնները, լաւագոյն պարագային` ապրիլէն 1-2 ամիս առաջ, կը հաւաքուին, միասնաբար եւ յաճախ անջատաբար ձեռնարկներ կը ծրագրեն, կը կազմակերպեն, կ՛իրականացնեն ու ապա կ՛անցնին իրենց...

ԺԻՐԱՅՐ ՇՈՒՇԱՆԵԱՆ Ասիկա մեծատաղանդ արուեստագէտ, ազգային գործիչ Լեւոն Շանթի «Օշին Պայլ» պատմական թատերակին վերաբերեալ ո՛չ գրախօսական մըն է, ո՛չ ալ քննադատութիւն, այլ փորձ մը` վերծանելու թաքնուած պատգամները Շանթի թատերակին: Արեւմտեան պատմիչները զայն անձնասէր եւ դրամասէր բռնակալ նկատեցին, իսկ հայ պատմիչները զայն անուանեցին հայրենասէր եւ ազատասէր հերոս: Ան իմաստուն դիւանագէտ եւ քաջ ղեկավար Օշին Պայլն է: Ան փորձեց Կիլիկիան ազատել օտար...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Վերջերս Հայաստանի Հանրապետութիւնը տուաւ անսովոր որոշում մը` վարձակալելով ամերիկեան լոպիական ընկերութիւն` Միացեալ Նահանգներու մէջ իր շահերը յառաջ մղելու համար: Քանի մը տարի առաջ Հայաստանի կառավարութիւնը Ուաշինկթընի մէջ վարձակալած էր այլ լոպիական ընկերութիւն մը, բայց` միայն կարճ ժամանակով: Նման ընկերութիւններու արժէքը գնահատելու եւ ըմբռնելու չգոյութեան պատճառով Հայաստանի ղեկավարները դժկամեցան անհրաժեշտ գումարներ ներդնել նման ընկերութիւն մը վարձակալելու համար: Նոյնիսկ Միացեալ...

ՄԱՐԻԱՄ ԵՐԵՄԵԱՆ 7 մայիս 2025-ին Իտալիոյ Պատգամաւորներու պալատի «Փալացցօ Սան Մաչութօ» շէնքի «Սալա Տել Ռեֆեթթորիօ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Non ti scordar di me - Storia e oblio del Genocidio Armenio» (Անմոռուկ - Հայոց ցեղասպանութեան պատմութիւնը և մոռացութիւնը) հատորի շնորհահանդէսը, որուն հեղինակն է Կեդրոնական եւ Հիւսիսային Իտալիոյ րաբբիական դատարանի փիլիսոփայ եւ համակարգող Վիթթորիօ Ռոպիաթի Պենտոն: Գիրքի ներածականը գրած է յայտնի...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Բժշկուհի Էլիզա Մելքոն ծնած է Թուրքիա, 1889-ին: Ան ականատես եղած է թուրքերուն ձեռքով կատարուած Ատանայի ջարդերուն` 1895-ին: Ան Միացեալ Նահանգներ գաղթած է 1898-ին եւ ապրած է Մասաչուսեց նահանգին մէջ: 1912-ին, ան եղած է առաջին հայ ուսանողուհին, որ յաճախած է Tufts համալսարանի Բժշկական դպրոցը: Ան աւարտած է Բժշկական դպրոցը 1916-ին եւ վկայուած է համապատասխան վկայականով: Վկայուելէ ետք ան...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Տանըլտ Թրամփ երկու շառաչուն ապտակ ստացաւ երկու երեսներէն` իբրեւ արդիւնք Քանատայի խորհրդարանական ընտրութիւններուն: Իշխանութիւնը պահող վարչապետը` ազատական Մարք Քառնի, եւ անոր մրցակիցը` պահպանողական Փիեր Փոլիեւ, գրեթէ նոյն բառերով պատգամներ ուղղեցին «նարնջագոյն մարդ»-ուն: Առաջինը յայտարարեց, որ Թրամփ կը փորձէ պառակտում ստեղծել քանատացիներուն միջեւ ու կոտրել անոնց դիմադրականութիւնը, որպէսզի տիրանայ երկրի հողին, հարստութիւններուն եւ ամէն բանի, իսկ...