Մշակութային եւ Այլազան

Ինչպէս յայտնի է, Ամենայն Հայոց բանաստեղծ  Յովհաննէս Թումանեանի եւ Մեծն Կոմիտասի  150-ամեակները ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն ներառած է հռչակաւոր մարդոց 2018-2019 թուականներու օրացոյցին մէջ: Հոլանտայի հայկական համայնքները  այս  ուղղութեամբ  զգալի աշխատանքներ կատարած են` տարբեր քաղաքներու մէջ կազմակերպելով  մեր մշակութային մեծերուն նուիրուած զանազան ձեռնարկներ: Այս մասին կը հաղորդէ «ՆԻՏԵՐԼԱՆՏԱԿԱՆ ՕՐԱԳԻՐ»-ը: Գլխաւորը,  այնուհանդերձ, հոլանտացի գրասէր հասարակայնութեան մեր մեծերը ներկայացնելու խնդիրն էր, որ  պատուով նախաձեռնեց Հոլանտայի...

Քիեւի մէջ լոյս տեսած է «Ուքրանիայի տարածքում հայերի տաճարային ճարտարապետութիւնը» գիրքը: Մարիա Արսէնեանի մենագրութեան մէջ ուսումնասիրուած է 160-էն աւելի հայկական շինութիւն, կը հաղորդէ «AnalitikaUA.net»-ը` ըստ «Հայերն այսօր»-ի: Հրատարակութիւնը կը պարունակէ ուսումնասիրուած աղբիւրներու հսկայական ծաւալ (աւելի քան` 450), անիկա կ՛ընդգրկէ Ուքրանիոյ տարածքին 9-19-րդ դարերուն հայկական եկեղեցիներու ճարտարապետութիւնը: Ան նաեւ կը բնութագրէ` հայկական տաճարային ճարտարապետութեան առանձնայատկութիւնները, քանդակագործութիւնը, խորհրդանիշերը եւ զարդանախշերը: Հեղինակը կը...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Յուշագրութիւններէ եւ առտնին ծառայութեան գիրքերէ մինչեւ նկարազարդ հմայիչ վէպեր, մեր թերութիւններու եւ ոչ կատարեալ ըլլալու մասին գրելը երբեք այնքան ժողովրդական չէ եղած:  Փիլիսոփաներ, մտաւորականներ եւ գրողներ այսօր տարբեր մօտեցումներով եւ չափանիշներով կ՛արծարծեն ձախողութիւնը` միշտ ուղղելով հետեւեալ հարցումը. «Բայց կրնա՞յ ձախողիլը երբեւէ յաջողութիւն ըլլալ»: «Քալչըր» կայքին մէջ Լինծի Պէյքըր հետաքրքրական յօդուածով մը կ՛անդրադառնայ այս հարցին: Ն. Արդեօք Ձախողութիւնը...

ԻՇԽԱՆ ԷՐՏԻՆՉ Սիտար Էրկենի «Օսմանեան կայսրութեան պատմութեան վերջին շրջանում օսմանեան խոհարարական մշակոյթում հայկական խոհանոցի դերը. հայատառ թուրքերէնով գրուած խոհարարական գրքեր» վերնագրով գիրքը հրատարակուել է «Լիպրա» հրատարակչութեան կողմից: Նա ներկայացնում է հայատառ թուրքերէնով գրուած խոհարարական գրքերի մշակութային ազդեցութեան եւ արաբատառ ու հայատառ թուրքերէնով գրուած խոհարարական գրքերի միջեւ եղած կապը: Սիտար Էրկենի հետ զրուցեցինք խոհանոցային մշակոյթի մասին` հիմք ընդունելով վերջինիս գիրքը: ՀԱՐՑՈՒՄ.-...

ԳԷՈՐԳ ԱՂՋԱՅԵԱՆ Մեր պատմական հայրենիքում կատարած իմ բազմաթիւ շրջագայութիւնների ընթացքում մեր հին եկեղեցիների աւերակներում ականատես եմ եղել ողբերգական եւ տարածուած տեսարանի. եկեղեցիները վերածուել են գոմերի, մզկիթների կամ ամբողջովին քանդուած են: Խիստ հազուադէպ այլ դէպքեր էլ են պատահում: 2013 թ., երբ ճանապարհորդում էի Մալաթիայից դէպի Կեսարիա, առիթ ունեցայ կանգ առնելու Կիւրինում: Մինչեւ Հայոց ցեղասպանութիւնը Կիւրին քաղաքը, որը գտնւում է Սեբաստիա նահանգում, բազմաթիւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Կրօնի` խղճի ազատութիւնը մարդկային տարրական իրաւունքներէն է: Մեր պարագային, անկարելի է ազգը եւ կրօնը իրարմէ բաժնել: Սակայն արեմտեան իբր թէ ազատատենչ երկիրներ ազգային եւ կրօնական պատկանելիութիւնները կարծես` թէ վտանգաւոր կը նկատեն` ժողովրդավարութեան քողին տակ նսեմացնելով, չէզոքացնելով ատոնք: Այլ հարց է, որ  կրօնական խորհրդանիշները ներքնապէ՞ս, թէ՞ արտաքնապէս պէտք է կրել: Ն. Ինչո՞ւ Քաղաքական Գործիչի Մը Հետ Մալալայի Այս...

Վերջերս յաճախ կը խօսուի Սեւանայ լիճի որոշ հատուածներուն մէջ նկատուող կապտականաչ գոյնին մասին: Քանի մը օր առաջ Ազգային ժողովի նիստին այս մասին հարցում ուղղեց «Լուսաւոր Հայաստան» խմբակցութեան ղեկավար Էդմոն Մարուքեանը, որ ուզեց գիտնալ, թէ ի՛նչ տեղի կ՛ունենայ լիճին մէջ, արդեօք պետական մակարդակով փորձագիտական քննութիւն կատարուա՞ծ է, իսկ ինչպէ՞ս կը նախատեսեն լուծել այս հարցը: Այս մասին պարզաբանումներ կատարեց շրջակայ միջավայրի նախարար...

ՀԱՆՐԻԵԹ ԹՈՓՈՒԶԵԱՆ ՊԱՇՕՂԼՈՒ Թարգմանեց` ԱՆԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ Հայ Հոռոմները Երբ զբօսնում էինք Էղինի շրջակայ գիւղերով, հանդիպեցինք մի ժամանակաշրջան Արաֆում ապրած հայ հոռոմներին պատկանող եկեղեցիների: Որո՞նք էին այդ հայ հոռոմները: Յունական աղբիւրների համաձայն, նրանք հայերէն խօսող ու գրող յունական համայնքի ներկայացուցիչներն էին, որոնք յոյն ուղղափառ պատրիարքութեան եկեղեցական ծէսերը կատարում էին հայերէն ու թուրքերէն: Նրանց ծագման մասին կան տարբեր տեսակէտներ: Դրանցից առաջինը յոյն...

ՀԱՆՐԻԵԹ ԹՈՓՈՒԶԵԱՆ ՊԱՇՕՂԼՈՒ Թարգմանեց` ԱՆԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ Եփրատը Հայոց պատմութեան մէջ ամենահին բնակավայրերից մէկը` Վերին Եփրատի աւազանը, հեթանոսական ժամանակաշրջանից ի վեր մեծ կարեւորութիւն է ունեցել: Յատկապէս Քեմահ-Երզնկա-Թերճան գիծը հեթանոսական ժամանակաշրջանի կարեւոր կենտրոն է եղել. այդտեղ Անահիտի, Արամազդի, Միհրի, Նանէի տաճարներն են կառուցուել: Ներկայումս Անահիտի պաշտամունքը շրջանում իր կարեւորութիւնը տարբեր ձեւերով պահպանում է: ՆՔ 331թ. հայ իշխանները հռչակում են իրենց անկախութիւնը եւ...

Պատրաստեց` ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ ԻՍԿԷՆՏԷՐԵԱՆ Արդուինի Աւելի Քան 1100-ամեայ Հայկական Եկեղեցւոյ Կողքին Արտաքնոցի Շինարարութիւն` Գիւղապետի Նախաձեռնութեամբ Լրագրող եւ գրող Օրհան Եաւուզ «ardvinden.com» կայքին ընդմէջէն կ՛ահազանգէ Արդուինի հայկական եկեղեցւոյ պղծումին մասին. այս մասին կը տեղեկացնէ «ermenihaber.am»-ը: Օ. Եաւուզ կը գրէ. «2019-ի մայիս 12-ին ընկեր մը ինծի կապուեցաւ ու տեղեկացուց, որ Արդուինի կեդրոնական Համամլը (Դոլիսխան) գիւղին մէջ գտնուող 9-րդ դարու եկեղեցւոյ շէնքի հարեւանութեամբ հանրային...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Անշուշտ ուրախալի երեւոյթ է, որ արհեստագիտական նորութիւնները, որոնք գլխապտոյտ պատճառող արագութեամբ ի յայտ կու գան եւ կը գործածուին, նոյն թափով ալ կը տարածուին Հայաստանի մէջ, ուր նորութիւններու հանդէպ բարդոյթը շատոնց յաղթահարուած է, գոնէ` կարեւոր հատուածի մը կողմէ:  «Սեւան Սթարթափ Սամիթ. 2019». Աւելի Քան 1000 Գործարար` Ամբողջ Աշխարհէն 28 յուլիսէն 3 օգոստոս Սեւանի մէջ տեղի պիտի ունենայ  տարեկան...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Մարդոց դիմագրաւած դժուարութիւնները  ընդհանրապէս արմատախիլ ընելու փոխարէն` ակներեւ է, որ մեծ պետութիւններ միշտ կ՛ուզեն հակամարտութիւններու տաք գօտիներ պահել եւ բազմացնել: Սակայն այդ վայրերուն մէջ բնակող մարդոցմէ ոմանք բոլոր ձեւերով կառչած են կեանքին: Փաքիստանի ամէնէն աղքատ նահանգը` Պալուճիստան, յաճախ կը յայտնուի լուրերու հաղորդումներուն մէջ, որովհետեւ այդ վայրին մէջ տեղի կ՛ունենան սպանութիւններ, անձնասպանական գործողութիւններ, անմեղներու առեւանգումներ: «Պի.Պի.Սի.»-ի թղթակից Շումայլա...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Դարերէ ի վեր փիլիսոփաներ, իմաստուններ, մտաւորականներ եւ նոյնիսկ իշխանաւորներ փորձած են ճիշդը սխալէն զանազանելու բարոյական ընդհանրական սկզբունքներ հաստատել: Տեսական գրութիւններով, պետական օրէնքներով ժամանակի ընթացքին ձեւաւորուած են որոշ ըմբռնումներ, որոնք շատերու համար հարցական կը մնան: Իսկ գոհացուցիչ պատասխաններ գտնելը, մանաւանդ` ներկայ խառնաշփոթին, արհեստագիտութեան յաւելեալ նորութիւններու եւ արհեստական բանականութեան սեմին, հետզհետէ աւելի դժուար կը դառնայ: «Ֆիւչըր» կայքը յօդուածով մը...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Աւելի քան 1000 տարի առաջ Սպանիոյ Լա Ռիոխա շրջանին մէջ վանականներ նոթեր արձանագրած են լատինական գրութիւններու լուսանցքներուն վրայ: Լեզուաբաններ կը հաւատան, որ ասոնք գրաւոր սպաներէնի ծնունդի առաջին քայլերն են: Սան Միլան տէ լա Քոկոլլա փոքր գիւղին մօտակայ բլուրին վրայ կը գտնուի Սուսօ վանքը: Ճգնաւոր Սուրբ Միլան վանականին կողմէ վեցերորդ դարուն հիմնադրուած վանքը կարծես թէ կը զգայ, որ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Հուաուէյ. «Մենք Անպաշտպան Կեցած Ենք Աշխարհին Դիմաց» Հուաուէյ հերքած է Չինաստանի կառավարութեան հետ որեւէ կապ ունենալու տեղեկութիւնը: Հուաուէյի կիպեր-ապահովութեան պատասխանատու Ճոն Սուֆոլք խորհրդարանի երեսփոխաններուն յայտնեց, որ Չինաստան կամ այլ կառավարութիւն մը արհեստագիտական հսկայ ընկերութենէն երբեք չէ պահանջած «անբարենպաստ բան մը կատարել»: Ճ. Սուֆոլք յայտնեց, որ Հուաուէյ ընդունած է օտարներ` վերլուծելու իր արտադրութիւնները եւ յայտնաբերելու արհեստագիտական կամ քոտաւորումի...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Միջազգային հեղինակաւոր լրատու միջոցներ եւ կայքեր պարբերաբար կ՛անդրադառնան` հայկական մշակոյթին, պատմութեան, Հայաստանի աշխարհագրական իւրայատկութիւններուն, բնութեան գեղեցկութեան: Այս անգամ «Պի.Պի.Սի.»-ի յօդուածագիր Ճասթին Քալտերոն անդրադարձած  է հայերու եւ պասքերու մշակոյթին, անոնց լեզուին եւ երկու ժողովուրդներու միջեւ եղած նմանութիւններուն: Ն. Զարմանալի Պատմութիւնը Պասքերու Լեզուին Թէեւ պասքերու լեզուն եւ հայերէնը  առաջին հայեացքով նմանութիւն չունին, բայց անոնք ունին իրարու նմանող բառեր եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱԻ Ճիշդ է, որ արհեստագիտութիւնը եւ նոր գիւտերը առօրեայ աշխատանքը որոշ չափով դիւրացուցած են, սակայն ոեւէ անհատի համար ժամերով  աշխատիլը ունի իր անպատեհութիւնները եւ վնասները,  որոնցմէ խուսափելու համար մասնագէտներ ուսումնասիրութիւններ կ՛ընեն եւ առաջարկներ, միջոցներ կը ներկայացնեն: Ընդհանրապէս կը թուի, որ անընդհատ եւ շատ աշխատանքը արդիւնաւէտ չէ: Քափիթըլ կայքը այս առնչութեամբ հրապարակած է յօդուած մը:  Ն. Աւելի Նուազ Աշխատելու...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Մուրացկանները շատ հին ժամանակներէն գոյութիւն ունեցած են բոլոր երկիրներուն մէջ: Եթէ սկիզբը մուրացկանութիւնը անհատական բնոյթ ունէր, այժմ բազմաթիւ երկիրներու մէջ աՆիկա ձեւով մը կազմակերպուած է եւ` արհեստավարժ մակարդակի հասած, անտեսելով բարոյական բոլոր չափանիշները: «Պի.Պի.Սի.» յօդուածով մը մասամբ անդրադարձած է այս երեւոյթին` ներկայացնելով դէպք մը: Նիւթին ընթերցումը մեր մէջ այլ միտք մըն ալ կ՛արթնցնէ: Գիտական միտքի զարգացումով եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Միշտ եղած է այն մտահոգութիւնը, որ նոր արհեստագիտութիւնը ինքզինք հաստատելով` գործածութենէ դուրս կը մղէ նախկինը: Եթէ որոշ պարագաներու այդպէս եղած է, սակայն այլ պարագաներու, մանաւանդ` արուեստի ասպարէզին մէջ, կարելի չէ ընդունիլ ատիկա: Երբ շարժապատկերի գիւտը եղաւ, եւ բացուեցան սրահներ, ոմանք մտահոգութիւն յայտնեցին, որ թատրոնը կը չքանայ: Երբ պատկերասփիւռը տարածուեցաւ տուներու մէջ, ոմանք գուժեցին շարժապատկերի եւ ձայնասփիւռի մահը:...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Իսլամական պետութիւն հրոսակախումբը ի յայտ գալով` որոշ չափով բազմացան կին ահաբեկիչները, կամ այդ կազմակերպութեան անդամագրուող պարմանուհիներ, նոյնիսկ` եւրոպական երկիրներէն: Բնականաբար անոնց մեծամասնութիւնը խաբուած է, զանազան հանգամանքներով, աւելի ուշ ոմանք զղջացած են, բայց ետդարձի քաջութիւնը կամ միջոցները չեն ունեցած: Այժմ, երբ ՏԱՀԵՇ բացայայտօրէն գետին կը կորսնցնէ, այդ կիներէն շատեր կը գտնուին շատ մեծ դժուարութեան դիմաց: Բայց ի՞նչ բան...