Անդրադարձ

Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակին առիթով մեր թերթի նախաձեռնած աշխատանքները իրենց աւարտին չեն հասած. տարին ամբողջ յոբելենական է, եւ տարբեր միջավայրերէ կը հնչեն առաջարկներ Ա. Հանրապետութեան երկուքուկէս տարուան իրագործումները նշելու, պատմաքաղաքական իրադարձութիւններու այժմէականացման փորձեր կատարելով քննարկման եւ հրատարակչական նոր տարածքներ ձեւաւորելու: Հիմա գանք մեր փոքր ածուին` նկատելու համար «Ազդակ»-ի կատարած մինչ այժմեան աշխատանքներուն ընդհանուր պատկերը: Հիմնական երկու յայտարարուած առաջադրանքներ կատարուած են արդէն:...

Համադրեց` ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Սիմոն Վրացեանի յուշագրութեան այս վերջին մասը կը ներկայացնէ, մասամբ` անկարող հրամանատարութեան մը պատճառով ստեղծուած, նաեւ` որեւէ պատերազմական վիճակի մէջ անխուսափելի, սրտաճմլիկ պատահարներ, զորս ան  բնա՛ւ չէ կրցած մոռնալ: «Դիւրին է պատմուճանները չարատաւորել` կանաչ սեղանին շուրջ նստած, Գոլովինսկիի Տէր Մարգարեանի շքեղ դահլիճին մէջ: Դժուար չէ «մաքուր» պահել խիղճը եւ սուրբի կերպարանքով ամբոխին ներկայանալ, ուրիշներուն վրայ ձգելով «աղտոտ» գործերը:...

ԳԱՐԵԳԻՆ Բ. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ (1932-1999) * Հայ ժողովուրդի զաւակներուն բռնի տեղահանումին, աշխարհացրիւ տարտղնումին ու գաղթականութեան ծանրօրէն տագնապալից կացութեան հակառակ` արի ոգին հայկազնեանց անգամ մը եւս կեանք առաւ կեանքին մէջ հայութեան եւ արիւնագրեց պատմութեան տարեգրութեանց մէջ անկախ Հայաստանի ոսկի անունը, 28 մայիս 1918-ին: ՎԼԱՏԻՄԻՐ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ (1931-2000) * Դրաստամատ Կանայեանը Իր փոքրաթիւ ջոկատներով Արշաւում է դէպ Ապարան... Իսկ թուրքն իր յաղթանակով արբեցած`...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ 1991-ին, երբ Խորհրդային Միութիւնը իր փլուզումը ապրեցաւ, քաղաքագէտ Սամուէլ Հանթինկթըն այդ փլուզումը որակեց իբրեւ ժողովրդավարութեան «երրորդ ալիքը»: Ըստ Հանթինկթընի, առաջին ալիքը 1820-1920 կայսրութիւններու փլուզմամբ ներկայացաւ, իսկ երկրորդը 1945-1960` գաղութատիրութիւններու փլուզմամբ: Հանթինկթըն, ինչպէս նաեւ այլ քաղաքագէտներ եւ պատմաբաններ, որոնք կը պաշտպանէին արեւմտեան ազատական ժողովրդավարութիւնը (liberal democracy), կը կարծէին, թէ աշխարհը պիտի ապրէր խաղաղութեան մէջ, ուր` ազատական ժողովրդավար երկիրները տնտեսական...

Լիբանանի խորհրդարանական ընտրութիւններու աւարտէն աւելի քան մէկ ամիս ետք տակաւին գործնապէս չեն սկսած կառավարութեան կազմութեան բանակցութիւնները: Իրաւական-ընթացակարգային փուլերը այս երկրին մէջ դժուար կը հանգուցալուծուին. յետաձգումները, առկախումները եթէ մէկ կողմէ իւրաքանչիւր համայնքի ապահովելիք չափաբաժիններու առաջադրանքներն են, այդ առումով գոյառուող անհամաձայնութիւնները, առեւտուրները եւ ապա ընդհանուր յայտարարներ գտնելը, միւս կողմէ, սակայն, արտաքին հեռակառավարումներու գործօնով գործընթացներու կասեցումները: Քաղաքական լաւատեսութիւնը պէտք է փորձել պահել, հակախուճապային...

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ Քաղաքական վերլուծաբան Երեւոյթը նոր չէ: Դրա հիւանդագին ախտանիշները քանիցս արձանագրուել են անցած երեսուն տարում: Սկսած դեռեւս 1988-ի փետրուարից, երբ Սումկայիթի խոշոր արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններից մէկի` խողովակագլանման գործարանի արտադրամասերում հաշտապ կերպով սրածայր մետաղական ձողեր եւ կտրող այլ գործիքներ էին պատրաստւում` նոյն ամսուայ վերջերին քաղաքի հայ բնակիչների ջարդն ու կոտորածը կազմակերպելու եւ իրականացնելու նպատակով: Ու չնայած քաղաքի հայ քաղաքացիների թուաքանակն աւելի...

Ռ. Հ. Եկէք` պահ մը վերստին կարդանք Պետրոս Դուրեանը. «Այս ճակատագիրն ինչ սեւ է, Աստուած, Արդեօք դամբանի մրուրո՞վ է գծուած...»: Տխուր էր Դուրեան ու կը հաւատար, որ իր ճակատագիրը գրուած է դամբանի սեւ մելանով: Ասիկա անդրադարձումն է այն մարդուն, որ դժբախտ է, որ չէ կրցած երջանկութիւնը վայելել իր կեանքին մէջ: Եթէ դժբախտ է, եթէ կը հաւատայ, որ բախտը զինքը նետած...

ՇԱՂԻԿ Գ. Խ.  Մեր անհատական թէ հաւաքական կեանքի տարբեր ոլորտներու մէջ անհատներու թէ կազմակերպութիւններու արարքներու մեկնութիւնն ու վերլուծումը, շատ յաճախ, կ՛ընդգրկէ հետեւողականօրէն եւ սպառիչ ձեւով գործածուող «ազգային ինքնութիւն եզրը»: Այսպէս, անպաշտօն խօսքեր կամ պաշտօնական ելոյթներ, կանոնաւոր ձեւով կ՛օգտագործեն ազգային ինքնութիւն եզր-յղացքը, նշում կ՛ընեն անոր մասին, անոր կազմաւորումը կը նկատեն առաքելութեան առանցքը եւ անոր անխաթար պահպանման կը վերագրեն իրենց գոյութեան եւ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ «Մամուլ» եւ մենք` ծերացած մոլորակի բնակիչներ` բոլոր միջօրէականներու եւ զուգահեռականներու, կարեւորներ եւ շարքայիններ, ղեկավարներ եւ մի ոմն lamda քաղաքացիներ: Ամէն օր, որ կ’անցնի, կը շեշտուին լայն առումով «մամուլ»-ի դերը եւ ազդեցութիւնը ընկերային-քաղաքական կեանքի բոլոր ոլորտներուն մէջ, լրատուամիջոցը ըլլայ` դասական տպագիր, ձայնասփիւռ, հեռատեսիլ, ելեկտրոնային-համացանցային: Ազատութիւն, այլազանութիւն, չարախօսութիւն, որակ եւ անորակ` կը գոյակցին խառնիճաղանճային կացութեան մը մէջ, յաճախ շուարումի կը...

Այսուհետեւ Արցախի Հունոտի կիրճ արգելոցի տարածքով դէպի «Զոնտիկներ» անունով յայտնի մամռոտ ջրվէժ հասնիլը տեղացիներու եւ զբօսաշրջիկներու համար առաւել դիւրին,  արագ ու անվտանգ պիտի ըլլայ: Հայ լեռնագնացներու միութեան (Armenian hikes association) ջանքերով գետին վրայէն անցնելու համար տեղադրուած փայտերը փոխարինած է աւելի հաստատուն փայտէ կամուրջ, որուն բացումը կատարուեցաւ յունիս 17-ին: Նոր կամուրջի բացման ներկայ էին Արցախի Հանրապետութեան մշակոյթի, երիտասարդութեան հարցերու եւ զբօսաշրջութեան...

Մեր երկրին մէջ տիրող յետյեղափոխական իրավիճակը  բեկումնային պահեր ստեղծելու նախադրեալներ կը պարզէ: Արտաքին առումով եթէ յատկապէս նկատի ունենանք կառավարութեան ծրագիրը, վարչապետի ուղերձն ու տարբեր առիթներով կատարած յայտարարութիւնները, արտաքին գործոց նախարարի պատասխանները արտաքին քաղաքականութեան վերաբերող հարցումներուն, հիմնականին մէջ շրջադարձեր չեն նկատուիր. երանգային տարբերութեամբ մը Ստեփանակերտի բանակցային սեղան վերադարձի անմիջականութեան մասին առաջադրանքներ կը բարձրաձայնուին: Մինչ ներքին առումով սկսելու համար հասարակական մակարդակի վրայ...

Եթէ երբեք Հայոց ցեղասպանութեան ոգեկոչման հանդիսութիւնները տարիներու ընթացքին յաջողած են ստանալ համահայկական բնոյթ, եւ այդ ծիրին մէջ կատարուած նախաձեռնութիւնները առհասարակ կազմակերպուած են համագաղութային մաշստապով, միջկուսակցական, միջյարանուանական, միջմիութենական միացեալ մարմիններու հովանաւորութեամբ, այսօր, մեր յիշողութեամբ թէ պրպտումներու իբրեւ արդիւնք, առաջին անգամն է, որ 28 մայիս 1918-ի Հայաստանի Հանրապետութեան տօնին առիթով համագաղութային նախաձեռնութիւններ կը կատարուին ո՛չ միայն պանծացնելու հարիւրամեակը, այլ նաեւ իր արժանաւոր...

Յունիս 1-ի դէպքերն ու իրադարձութիւնները ուղղակի կապ ունին վերջին շաբաթներու Հայաստանի դէպքերուն հետ, այն տարբերութեամբ, որ «Թաւշեայ յեղափոխութեան» զանգուածային ցոյցերուն եւ խռովութիւններուն փոխարէն` շատ աւելի արագ եւ հմուտ կերպով կարելի եղաւ լուծման յանգիլ: Դեռ պիտի շարունակուին փոփոխութիւններն ու բարեկարգումները` թափանցիկ քաղաքականութեան եւ ղեկավարութեան ի խնդիր: Տարբեր թաւիշի կարիք չկար, այլ պարզապէս տարբեր աւիշ ստեղծուեցաւ: Կացութիւնը ստեղծուած գոյավիճակի մը արդիւնքն էր:...

ՅԱԿՈԲ ՄԻՔԱՅԷԼԵԱՆ Վերջերս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի տպարանէն լոյս տեսաւ իմ եօթներորդ գիրքս` «Գարուն էր...» խորագիրով, որպէս 24-րդ հրատարակութիւնը «Ռիչըրտ եւ Թինա Գարօլան» գրական հիմնադրամին: Նախապէս ալ ինձմէ երկու գիրքեր լոյս տեսած են նոյն տպարանէն, մին 2004-ին` «Գէորգ Մելիտինեցի», իսկ միւսը 2012-ին` դարձեալ Ռ. Եւ Թ. Գարօլան հիմնադրամներուն կողմէ: Նպատակս գիրքերուս ծանուցումը ընել չէ, այլ` բացայայտելու այն զգացումը, որ ունեցայ,...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Պէտք է հարց տալ զօրավարներ Ֆրետերիք Պրոնսարթ վոն Շելենտորֆին, Քոլմար Ֆրայհըր վոն տէր Կոլցին եւ միւսներուն, թէ դուք եւ ձեր գերման բանակը ի՞նչ գործ ունէիք ձեր երկրէն հազարաւոր քիլոմեթրեր հեռու` Արեւմտահայաստանի եւ 4670 քմ հեռու Պաղտատի մէջ: Արդեօք Համպուրկէն մինչեւ Պարսից  ծոց ` 5200 քմ հասնելու ձեր նպատակը այդ տարածութիւններուն «բարիքները» եւ յատկապէս քարիւղի «հարստութիւնները մակաբոյծի նման ծծել»...

ԼՈՒՍԻՆԷ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ «Հայկ Երանոսեանի եւ Սիրարփի Լեռանէ Խոջաբաղեանի հարսանիքը «Թոնիր հարսանեկան գիւղում», մեր օրերի իրական հեքիաթ էր, դարի հարսանիք, քանի որ նմանը դեռ չի եղել: Ես հայկականը պաշտող մարդ եմ: Այս հարսանիքն իր մէջ ամփոփել էր հայկական ծէսերի, նիստուկացի այն բոլոր նուրբ ու գեղեցիկ տարրերը, որոնք երբեւէ մենք ունեցել ենք: Այդ հրաշք օրերի ընթացքում հիւրերը տեղափոխուել էին մէկ այլ աշխարհ: Ու հաւատացէք,...

Ն. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Թէեւ Հայաստանի վերանկախացեալ հանրապետութեան պետական տօները հաստատող 1995-ի օրէնքով նախատեսուած չէր 15 յունիսի` «Հայաստանի պետական խորհրդանիշներու օր»-ուան տօնը, այսուհանդերձ, 2006-ին հասարակական նախաձեռնութեան կարգով հրապարակ նետուեցաւ ՀՀ պետական Խորհրդանիշներու օր տօնելու գաղափարը, որ 2009-ին կառավարութեան հաւանութեան արժանանալով` ամէնամեայ տօնի վերածուեցաւ խորհրդարանի յատուկ օրէնքով եւ 2010-էն ասդին կը նշուի պետական ու ժողովրդային շուքով: Առաջադրուածը, փաստօրէն, Հայաստանի Հանրապետութեան դրօշին եւ պետական...

Ռ. Հ. Այո՛, մեր մեծերը ատենօք իրենց ցուցամատը իրենց ճակտին քսելով` կ՛ըսէին. «Հոս ինչ գրուած է, ա՛յդ կ՛ըլլայ»: Այսինքն արդէն մեր ճակտին վրայ գրուած է, թէ ինչե՛ր պիտի պատահին, եւ թէ ինչպիսի՛ կեանք մը պիտի ապրինք: Առանց այլեւայլի, կրնամ մտածել, որ «ճակատագիր» բառը ստեղծողները մեծ պատիւ մը ըրած են մեր ճակտին: Արդարեւ, եթէ մտածենք որ մեր ամբողջ մարմնին մէջէն ճակատն...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ ՇԱՒԱՐՇ ԹՈՐԻԿԵԱՆ (1926-1990) * Հայաստանի Հանրապետութիւնը կ՛անուանենք մեր նորագոյն պատմութեան ամէնէն հետաքրքրական եւ լուսաւոր շրջանը` գիտնալով հանդերձ, որ այդ եղաւ սովի, համաճարակի, սահմանավէճերու, ներքին կռիւներու եւ պատերազմներու շրջան: Հայ ժողովուրդը իր երկար թմբիրէն ետք կ՛ունենար պետականութիւն: Ազգութեան եւ պետականութեան գաղափարին այս վերահաստատումը անկիւնադարձը պէտք է նկատել մեր արդի պատմութեան: Տ. ԵՂԻՇԷ ԱՐՔ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ (1910-1990) * ... Մայիս 28-ը...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Յառաջիկայ տարի, այս օրերուն, հարիւրամեակի յուզող, յուզիչ, հպարտառիթ տօնախմբութիւններէն եւ գիտաժողովներէն ետք, կրնա՞յ կազմուած ըլլալ այդ բոլորին իսկական խտութիւն եւ հեռանկար տուող հայրենադարձութիւն կազմակերպող ծրագիր եւ մարմին: Ինչո՞ւ սարսափ կ՛ազդէ հայրենադարձութեան առաջադրանքը, երբ պարզ տրամաբանութեամբ պիտի հասկնայինք, որ ազգի ներկային եւ ապագային համար ան պէտք է ըլլայ անշրջանցելի օրակարգ: Արդարեւ, հայկական պիտակով ներկայացող կազմակերպութիւնները, նաեւ` պետութիւնը, կը կորսնցնեն...