Ռ. Հ.
Այո՛, մեր մեծերը ատենօք իրենց ցուցամատը իրենց ճակտին քսելով` կ՛ըսէին.
«Հոս ինչ գրուած է, ա՛յդ կ՛ըլլայ»:
Այսինքն արդէն մեր ճակտին վրայ գրուած է, թէ ինչե՛ր պիտի պատահին, եւ թէ ինչպիսի՛ կեանք մը պիտի ապրինք:
Առանց այլեւայլի, կրնամ մտածել, որ «ճակատագիր» բառը ստեղծողները մեծ պատիւ մը ըրած են մեր ճակտին: Արդարեւ, եթէ մտածենք որ մեր ամբողջ մարմնին մէջէն ճակատն է որ ընտրուած է, որպէսզի անոր վրայ քանդակուին մեզի սպասող կեանքի մը մանրամասնութիւնները, կրնանք հետեւցնել, որ մարդուս ճակտին համար ասիկա պատիւ է, ճակատը այս կերպով դարձած է մենաշնորհեալ տախտակ, շատ աւելի բախտորոշ, քան` մեր մարմնին միւս մասերը, որոնք այնքան կենսական պարտականութիւն կը կատարեն: Հարցնե՞նք, թէ ինչո՛ւ մեր ճակատը ընտրուած ըլլայ այս նպատակով, եւ ո՛չ թէ` մարմնական ուրիշ մաս մը, ուրիշ գործարան մը: Մեր կեանքի գալիք օրերուն գոյն ու ուղղութիւն տալու պարտականութեան մէջ ճակատը ի՞նչ դեր կրնայ ունենալ, մինչ պիտի տարուէինք մտածելու, որ այս պարտականութիւնը կատարելու աւելի ատակ էր, օրինակ, մեր ուղեղը, կամ` մեր սիրտը, կամ` մեր ձեռքը, կամ, ամէնէն կարճ խօսքով, ատակ էին մեր ծիները, որոնք հիմը կը կազմեն մեր ամբողջական ինքնութեան: Է՛հ, ճիշդն ըսելու համար, մեր ապագայ կեանքի իրագործումներուն մէջ բախտորոշ դեր պիտի չխաղա՞յ մեր ուղեղը, այսինքն` մեր մտային կարողութիւնը, կամ` սիրտը, որմէ այնքան կախեալ է մեր գոյատեւումը, կամ, օրինակ, մեր ձեռքը, որ այնքան կարեւոր օգնական է մեզի` որպէսզի հիւսենք մեր կեանքի օրերը: Եթէ բոլորը մոռնանք, չենք կրնար մոռնալ մեր ծիները: Չե՞նք գիտեր, որ մեր ամբողջ ինքնութիւնը արձանագրուած է մեր ծիներուն մէջ, չե՞նք գիտեր, թէ մեր ամբողջ լինելութիւնը այդ ծիներուն մեր առջեւ բացած ուղղութեամբ է, որ կ՛ընթանայ եւ հոնկէ դուրս չի կրնար ելլել: Սա մեր ներքին գործարաններն իսկ, օրինակ, մեր թոքերը, որոնց երեսը բնաւ պիտի չտեսնենք նոյնիսկ եթէ քանի մը հարիւր տարի ապրինք, ամէն օր նախախնամական գործ չե՞ն տեսներ` մեր կեանքի օրերուն օդ եւ շունչ տալով: Երբ այս բոլորը այնքան կարեւոր դեր կը կատարեն «Ճակատագիր» կոչուած այդ յայտագրին ձեւաւորման ու գործադրութեան մէջ, ճակատը ի՞նչ կ՛ընէ որ, ճակատը ի՞նչ դեր կրնայ խաղալ, որ մենք զայն կը դարձնենք մեզի համար նախատեսուած կեանքի արձանագրութեան տոմար եւ մեր ճակտին վրայ գրուած կ՛ենթադրենք ճակատագիր կոչուածը:
Մարդկային դէմքի վրայ այդ մարդուն դիմագծութիւնը ներկայացնող ամէնէն դիպուկ մասը այդ մարդուն ճակատը չէ: Կան աչքերը, որոնք կարծես մարդուն հայելին են, կայ քիթը, որ շատերու դիմանկարին տիրապետող մասը այդ մարդուն ճակատը չէ: Կան աչքերը, որոնք կարծես մարդուն հայելին են, կայ քիթը, որ շատերու դիմանկարին տիրապետող մասը կրնայ դառնալ, կան մազերը, որոնք այնքան այլազանութիւն կու տան դէմքերուն, կայ գլխուն ձեւը եւ այլն: Այս բոլորին մէջ դիմագծութիւն ներկայացնելու տեսակէտէ շատ փոքրիկ գործ կ՛իյնայ ճակտին:
Բայց կ՛երեւի, թէ մարդոց մօտ ճակատը միշտ վայելած է որոշ վարկ մը, հեղինակութիւն մը, որ լռելեայն կը յարգուի: Ամէն ինչ մէկ կողմ, ճակատը` մէկ կողմ: Ահա թէ ինչո՛ւ, եթէ անկեղծ ենք, եթէ մաքուր ենք, եթէ անխոցելի ու անբիծ ենք, եթէ վախնալու բան չունինք, կ՛ըսեն, որ «Ճակատաբաց» ենք: Աչքը բաց մարդը յարգի չէ, բայց ճակատաբաց մարդը յարգի է: Նոյնպէս յարգի է այն մարդը, որ իր «ճակատը բարձր կը բռնէ»: Ճակատը բարձր բռնե՛լ: Այս ասացուածքին մէջ ալ մասնաւոր վարկ մը ունի ճակատը: Ինչո՞ւ չենք ըսեր` «Մազերդ բարձր պահէ»: «Աչքերդ բարձր պահէ»: Այլ կ՛ըսենք` «Ճակատդ բարձր պահէ»: Քիթը վեր մարդը բնաւ յարգի չէ, բայց ճակատը վեր բռնող մարդը յարգի է: Կայ տակաւին ճակտի քրիինքը, որ քրտինքներու ամէնէն սուրբն է կարծես: Մարդուս սուրբ ու չարքաշ աշխատանքին խորհրդանիշն է «Ճակտի քրտինք» բացատրութիւնը: Աշխատանքի ընթացքին միայն մեր ճակա՞տն է, որ կը քրտնի: Ո՛չ անշուշտ: Բայց ճակտի քրտինքն է, որ կը խորհրդանշէ պատուաբեր աշխատանքի գաղափարախօսութիւնը: Ճակատը հոս ալ կարծես շուքի մէջ թողեր է մեր միւս գործարաններուն հոսեցուցած քրտինքը:
Անշուշտ որ մեր մեծերը ճակտին մէջ տեսեր են բան մը, որմէ տպաւորուեր են: Եթէ պիտի ուզէի ուրիշ պատիւ մըն ալ ընել ճակատ բառին, պիտի ըսէի, որ մեր բոլոր յառաջխաղացքներուն մէջ, մեր բոլոր խոյանքներուն մէջ, դէպի յառաջ մեր բոլոր մեկնումներուն մէջ կարծես մեր ճակատն է, որ կը քալէ առաջին գծի վրայ, մեր ճակատն է, որ նաւապետի կամ առաջնորդի պաշտօն կը կատարէ, ամէն յառաջացումի մէջ մենք մեր ճակտով է, որ կը ճեղքենք օդն ու ապագան, ինչպէս օդանաւը օդը կը ճեղքէ իր ճակտով: Եւ անշուշտ նոյն պատճառով է, որ երբ մարդիկ կամ բանակներ պիտի կռուին իրարու հետ, պիտի ըսենք, որ անոնք ճակատ ճակատի պիտի գան, ճակատամարտ պիտի սարքեն, ճակատ պիտի յարդարեն իրարու դէմ: Եւ եթէ մէկը պիտի տանի ծափահարելի յաղթանակ մը, մենք ալ, զինքը պատուելու համար, պիտի համբուրենք իր ճակտէն:
Ահա թէ որքա՛ն կարեւոր է մեր սա ճակատը, որուն վրայ իբր թէ գրուած է նաեւ մեր կեանքի գիրը, մեր ճակատագիրը:
Ճակատագիր:
Կայ կամ չկայ, բան չի փոխուիր: Քանի որ աշխարհ եկանք, պիտի քալենք, կամ պիտի ապրինք` ճակատաբաց:
