Յօդուածներ

ՎՌԱՄՇԱՊՈՒՀ ՆԱՐԵԿԵԱՆ                 Պետրոս Դուրեանի շիրիմը, 1990-ին                                                  ........ 2017-ին Պոլսոյ Սկիւտար թաղի հայկական գերեզմանատան մէջ գտնուող Պետրոս Դուրեանի շիրիմը,  կատարուած նորոգութեան աշխատանքներէն ետք պաշտօնապէս բացուեցաւ անցեալ շաբաթ կատարուած ոգեկոչման հանդիսութեամբ մը: 1898-ին մեծ բանաստեղծի եղբօր` Եղիշէ Դուրեան պատրիարքի...

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ Տարօրինակ է մեր ժողովուրդը. Շա՜տ տարօրինակ ենք նաեւ մենք` լիբանանահայերս: Մոռացկոտ դարձած ենք եւ` շատ արագօրէն: Կը յիշէ՞ք` քանի մը տարի առաջ Պէյրութ-Երեւան օդանաւային տոմսերու սղութեան մասին որքա՜ն դժգոհութիւն կար: Օրին տոմսերուն գինը կը տարուբերէր 600-800 ամերիկեան տոլարի միջեւ: Արդար էր ժողովուրդին ընդվզումը: Մամուլին մէջ լոյս տեսան անթիւ յօդուածներ, որոնք հայրենի «Արմաւիա» օդանաւային ընկերութեան մասին ինչե՜ր ըսես` չգրեցին:...

ՍԻԼՎԻ ՍՐԲՈՒՀԻ ՄԱՐԱԶԵԱՆ Այբուբեն բիւրեղեայ, Կաթնաղբիւր կենարար, Բալասան ցաւերու, Անուշ բոյր ծաղիկներու, Աղօթք, սէր ու նշխար Մանկանց սուրբ աշխարհ: Մեղրածորան մի վտակ, Յորդառատ ու կենսունակ, Հմայիչ դաշնակութիւն, Փառք, պատիւ ու մեծարանք. Ժանեակի հիւսուածք, Գոհարները ընդելուզուած, Ոսկեղինիկ զուտ բարբառ, Հայոց լեզու գեղատառ: Բառամթերք փառաւոր, Նորակերտ ու հինաւուրց, Ճամբորդութիւն յաւերժական, Տաղ, երգ, արձակ ու զրոյց: Հրաշագեղ մի աշխարհ, Երկարաշունչ մի պտոյտ, Առինքնող...

Թարգմանչաց տօնը ազգային տօն, մշակոյթի ու լեզուի տօն ըլլալէ անդին` աստուածային իմաստութիւնը ընկալելու եւ հանճարեղին լոյսին հասնելու հրաւէր մըն է: Հայ եկեղեցին, քրիստոնէութիւնը իբրեւ պետական կրօն ընդունելով մէկտեղ, մինչեւ 5-րդ դար տակաւին չէր հայացած, որովհետեւ չունէր հայ գիր ու գրականութիւն: Աստուածաշունչը կը կարդացուէր օտար լեզուով, չկար հայուն միտքն ու հոգին սնուցանող գրականութիւն: Խաւարի մէջ կ՛ապրէր մեր ժողովուրդը: Հայ գիրերու գիւտին...

ԶԱՌԱ ԱՅՐՈՒՄԵԱՆ Արուեստաբան Նախաձեռնութեամբ «Բարձր արուեստ» կեդրոնի, Հայաստանի մէջ ծնունդ առած է «Հայ հաւաքորդներու ակումբ»-ը, որ կը նպատակադրէ ըստ արժանւոյն գնահատել, արժեւորել ու տարածել հայ կերպարուեստը, նախ հայկական շրջանակներէ ներս եւ ապա նաեւ` միջազգային բեմերու վրայ: Իբրեւ առաջին ձեռնարկ` անոնք կազմակերպեցին բարձրորակ ցուցահանդէս մը Կոմիտասի անուան թանգարանին մէջ, սեպտեմբեր ամսուան ընթացքին, «Ընտրանի» ընդհանուր խորագիրին տակ: Ներկայացուած արուեստագէտներու անուններն իսկ կ՛արդարացնեն...

ԹԱՄԱՐ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Արուեստագիտութեան դոկտոր Ազգային եւ մարդկային խորին մտահոգութեամբ ու տագնապով հետեւում ենք հայոց սփիւռքի կեդրոններից մէկի` Սիրիայի կացութեանը: Անցած երկար տասնամեակների ընթացքում Սիրիայի հայութիւնը ջանասիրաբար եւ նուիրուածօրէն կատարել է իր ազգային առաքելութիւնը: Պահել, պահպանել, գործնականօրէն սատար է եղել, զարգացրել է հայ ժողովուրդի արարչաստեղծ միտքը, ոգին, մշակոյթը: Այս օրերին պատերազմական վիճակի որոշակի նահանջով յուսադրուած, բաւականին քանակի գաղթած սիրիահայեր վերադառնում են...

ՍԵԴՕ ՊՈՅԱՃԵԱՆ 1913 թուականի Հոկտեմբեր 15ին, իր բնակարանէն դէպի «Ազատամարտ» օրաթերթի խմբագրատան ճամբուն վրայ, Պոլսոյ Աշխատանքի Տան առջեւ յանկարծամահ ինկաւ մեծ հայ մը, անզուգական յեղափոխական մը եւ բարոյակեդրոն Դաշնակցական մը։ Ան կը կրէր մեր մեծագոյն սերունդի օրհասական մաքառումներու, տառապանքի եւ նահատակութեան ամէնէն հնչեղ, ամէնէն սիրուած եւ ամէնէն նուիրական անունը՝ ՍԻՄՈՆ ԶԱՒԱՐԵԱՆ։ Հնչեղ անուն մը, որուն միակ հոմանիշները հանդիսացան ու կը...

ՎԱՉԷ ԲՐՈՒՏԵԱՆ Մինչեւ մօտաւորապէս մէկուկէս տասնամեակ առաջ, լրատուական աշխարհէն ներս մենաշնորհ հաստատած էր դասական մամուլը՝ տպագիր, ձայնասփռուող, հեռատեսիլային կամ կայքէջի ձեւով։ Թերթի մը, կայքէջի մը, կամ լրատու այլ տեսակի հաստատութեան մը տէրը (անհատ, ընկերութիւն, թէ կազմակերպութիւն), ինք կը ճշդէր, թէ տուեալ հաստատութեան խմբագիրը ո՞վ պէտք է ըլլայ, հիմնուելով ենթակային մասնագիտական կարողութեան վրայ։ Իսկ խմբագիրը (կամ պատասխանատուն), իր կարգին գործի կը...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ ... Անոնք յեղափոխեցի՛ն հայ կեանքը, յեղափոխեցի՛ն մեր պատմութիւնը: ԶԱՐԵՀ ԱՐՔ. ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ   Տիեզերահունչ աստուածութիւններու քաջահմուտ եւ սրտամօտ սրբազանին սա քանի մը բառերը, որոնք լոյս տեսած են անոր «Զաստուած տեսնել» պատկառելի հատորին մէջ, իրենց խորքով եւ անպաճոյճ տեսքով արդէն կը բնորոշեն Գիրերու գիւտին եւ Թարգմանչաց տօնին խտացուած խորհուրդն ու ապագայակերտ իմաստը: Փաստօրէն, հայ կեանքի ու տեսիլքի ամենավառ ու անփոխարինելի...

Պ. ՍՆԱՊԵԱՆ Հայոց լեզուի արարիչին հետ ներկայացուցչական դէմքերու խումբ մը կը կազմեն քովի դէմքերը, որոնք իրենց սերնդակիցներուն ու տաղանդակիցներուն հետ անհաւասարելի սիրով ու տքնութեամբ բարձրագոյն ու նրբագոյն կարողութիւններով օժտեցին աստուածարեալ վարդապետին գիւտը: Դարերու ընթացքին չորս անգամ միայն առաւելագոյն փթթումով եւ ուժգնութեամբ ծաղկեցաւ հայոց լեզուն` Թարգմանիչներու ջանքերով, Նարեկացիի շունչով, 900-ական թուականներուն յայտնուած ընտրեալներու երկունքով ու Չարենցի մօտ եւ Շուշանեանի սերունդին օրօք:...

ԵԴՈՒԱՐԴ ՊՈՅԱՃԵԱՆ Հայոց առաջին մտաւորականը` ամբողջական առումով: Մեր դպրութեան տեսակ մը Հոգին Սուրբը` բառին լիիրաւ տարողութեամբ: Գաղափարապաշտ անձերուն թերեւս ամենամեծն ու ամենաշքեղը մեր մէջ, բազմարդիւ՛նը անկասկած` Տառերու Գիւտին այս ու այն կողմը տարածուող ժամանակներուն մէջ: Հայ մտաւորականութեան ընդհանուրին եւ անոր ընդհանրական խռովքներուն հա՛յրը հետեւաբար` կեանքին մէջ հայր չեղած այս մարդը, զաւակութեան ու խոնարհութեան մէջ իր գոյութիւնը աւարտած այս տարօրինակ միաբանը`...

ՏՈՔԹ. ՍԱՐԳԻՍ ԱՏԱՄ Հայ եկեղեցական ու մշակոյթային կեանքի մեծագոյն ու յատկանշանական տօներէն մին Սուրբ Թարգմանչաց տօնն է: Հայ ժողովուրդը այս տօնը կը նուիրէ իր մայրենի լեզուի առաջին ուսուցիչ ու հայ գիրերու գիւտարար Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի, Ս. Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսի ու նաեւ թարգմանիչ վարդապետներուն եւ իր երախտագիտական զգացումները յայտնելով` կը վերյիշէ անոնց անմոռանալի եւ խնկելի յիշատակը: Այս տօնը, որ Հայ եկեղեցին,...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Յարութիւն քահանայ Շմաւոնեանի նախաձեռնութեամբ Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ 223 տարի առաջ, 14 հոկտեմբեր 1794-ին, հիմնադրուեցաւ հայկական առաջին տպագիր պարբերականը` «Ազդարար»-ը: Յարութիւն քահանայ Շմաւոնեան ծնած էր 1750-ին Շիրազ եւ քահանայ ձեռնադրուած 1770-ական տարիներուն: Սորված էր պարսկերէն եւ արաբերէն, գրականութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ աստուածաբանութիւն. սորված էր նաեւ արհեստներ: 1784-ին ան իբրեւ քահանայ ղրկուեցաւ Մատրաս, ուր 1789-ին տպարան հիմնեց եւ շարք մը...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ «Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր Քանի մը տասնամեակ շարունակ թրքական կառավարութիւնը եւ անոր քարոզիչները կը  յայտարարեն, որ պետական փաստաթուղթերը, մասնաւորապէս` օսմանեան արխիւները, ամբողջովին բաց են եւ հասանելի` ամբողջ աշխարհի ոեւէ հետազօտողի համար: Սակայն թուրք պաշտօնեաներն ու անոնց կողմնակիցները կը լռեն այն մասին, որ օսմանեան արխիւներու բազմաթիւ փաստաթուղթեր հեռացուած, ոչնչացուած, վաճառուած կամ մշակուած են: Բացի ասկէ, որոշ գաղտնի...

Այս քանի մը տողերով կ՛ուզեմ խղճի ու պարտականութեան խօսք մը ըսել քեզի նման անձնուրաց ու հաւատաւոր ընկերոջ մը յիշատակին: Քառասուն օրեր առաջ մահը առյաւէտ հեռացուց մեզմէ Գալուստ Գասպարեանը: Ցեղասպանութենէն ճողոպրած ընտանիքի զաւակ` իր երիտասարդութեան տարիներուն, աշխատանքի բերումով, յաճախ կը բնակէր մերթ Հալէպ եւ մերթ Լիբանան: Համեստ էր ան ու պարտաճանաչ: Ամէն ջանք ի գործ կը դնէր մասնակցելու իր ժողովական կեանքին`...

ԹՈՐԳՈՄ - Շատ լաւ ըրեր ես տղադ դասախօսութեան բերելով, ա՛ս տարիքին պէտք է վարժեցնել,- ըսաւ բառերը հատիկ-հատիկ հնչելով եւ բաղաձայնները պայթեցնելով: Ապա ափը գլխուս վրայ հանգչեցուց, փաղաքշական շարժումով մը, որ շատ հաճելի թուեցաւ ինծի: Նստաւ հօրս քով: Առաջին անգամն էր, որ կը տեսնէի այդպիսի ինքնաբուխ, անմիջական մարդ մը, որուն ձայնը եւ կերպարանքը առասպելական թուեցան ինծի: 1960-ականի սկիզբն էր: Համազգայինի Ճեմարանի...

ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵՍՆ Մանկութեան տարիներուս մեր մայրերը «տանտիկիններ» էին, որ լռելեայն կը նշանակէր կիներ, որոնք կը զբաղին միայն տնային գործերով: Տունէն դուրս գործի գացող իգականները հազուադէպ էին այդ տարիներուն: Տանտիկիններու պարտականութիւնն էր` ճաշ պատրաստել, տունը կարգի դնել, քիչ մը ձեռագործ, գաւաթ մը սուրճի շուրջ դրացիներով հաւաքուիլ, երբեմն զիրար բամբասել, եւ այդպէս, օրերնին կ՛անցընէին մինչեւ զաւակներուն դպրոցէն արձակուիլը, իսկ երեկոյեան, երբ ամուսինները...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Յոռեգոյն հայրենասիրութիւնը զբօսաշրջութեան մէջ թաղուելու գոհունակութիւնն է, որուն բեմերն են` Երեւանի ճաշարանները,  Տաթեւի վանք տանող ճոպանուղին, մօտակայ Թիֆլիսը, Սեւանը եւ ամէն օր սիրտ ցաւցնող գերի Արարատի պատկերը հորիզոնին վրայ: Երթալ Մասիս, երթալ Երեւանի մաս կազմող Չարբախ, կամ Արարատեան դաշտի բանաստեղծական անուններով գիւղերը: Հոն է, որ կը լսէք պատմութեան արձագանգները, ոչ միայն Սարդարապատի յուշարձանի զանգերը: Ականջ դրէք հողին, ականջ...

Ինչպէս յայտնի է, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունէութիւնից հիասթափուած, որը, ի դէպ, ինքն է մինչ օրս սաբոտաժի (խափանարարութեան-Խմբ.) ենթարկում, պաշտօնական Բաքուն չէր թաքցնում ադրբեջանա-ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորման գործընթացն այլ ատեաններ, մասնաւորապէս՝ ՄԱԿ տեղափոխելու իր մտադրութիւնները: Աւելին, Ադրբեջանն անգամ փորձում էր ռեվիզիայի (վերանայման-Խմն.) ենթարկել հակամարտութեան կարգաւորման մասով ԵԱՀԿ հիմնարարար փաստաթղթերն ու սկզբունքները՝ առաջարկելով հիմնախնդիրը լուծել ՄԱԿի Անվտանգութեան խորհրդի յայտնի չորս բանաձեւերի հիման վրայ,...

Հարցազրոյցը վարեց` ՍԻԼՎԻ ԱԲԷԼԵԱՆ Վերջերս Լիբանան այցելեց Գուրգէն Կրեկ Սարգիսեանը, որ հիմնադիր անդամներէն մէկն է «Զօրեան» հիմնարկին, որ հաստատուած է Քեմպրիճ, Մասաչուսեցի մէջ 1982-ին եւ Քանատային մէջ` 1984-ին: «Զօրեան» հիմնարկը տասնամեակներէ ի վեր յատկապէս ցեղասպանագիտութեան մէջ ուշագրաւ նորութիւններ բերած եւ հետազօտութիւններ կատարած է` արխիւային նիւթեր յայտնաբերելու ուղղութեամբ: Գուրգէն Սարգիսեան «Զօրեան» հիմնարկի նախագահն է 1995-էն ի վեր: «Ազդակ»-ի հետ ունեցած զրոյցին...