Յօդուածներ

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Միացեալ Նահանգներ Ազգային Թաղում` Դպրոցաշէն Բարերար Վահան Շամլեանի 30 օգոստոսին Ֆրեզնոյի Ս. Երրորդութիւն մայր եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ թաղման եկեղեցւոյ կարգը` «Կիլիկեան իշխան» ազգային բարերար, Հայաստան-Արցախ-սփիւռք եռամիասնութեան հաւատարիմ զօրակից, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ հայրապետական Աթոռին հարազատ զաւակ, Արեւմտեան թեմի առաքելութեան հաւատացող եւ հայ դպրոցի ամենաջերմ պաշտպան ու ռահվիրայ եւ գլխաւոր բարերար Ազգ. Վահան եւ Անուշ Շամլեան վարժարանի` Վահան Շամլեանի:...

Հայաստանի Հանրապետութեան հարաւային տարածքներուն ուղղութեամբ Պաքուի սանձազերծած ռազմական գործողութիւնները շարունակական օղակներն են Պաքուի յարձակողապաշտութեամբ յատկանշուող ընդհանուր քաղաքականութեան: Պէտք է մտաբերել պարզապէս Բերձորի միջանցքի փակման գործընթացը ապահովելու համար ազրպէյճանական զինեալ ուժերու յարձակումները Բերձորի շրջակայ տարածքներուն եւ Արցախ-Ազրպէյճան շփման գիծին վրայ: Հարուածել` ստանալու համար պահանջուած կէտերը: Այս վարքագիծը թուրքեւազրպէյճանական դաշինքի որդեգրածն է եւ ըստ էութեան հիմնուած` Շուշիի հռչակագիրի հիմնադրոյթներուն վրայ: Պաքուն անցած...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Սփիւռքի Ճանաչումը` Անյետաձգելի Սփիւռքի պահպանման, բարելաւման եւ բարգաւաճման համար կան բազմաթիւ նախապայմաններ, որոնց շարքին առաջնահերթ են երկու երեսի յստակացում: Եթէ այսօր հարց տանք` արդեօք ունի՞նք սփիւռքի ամբողջական մօտաւոր քարտէսը, այսինքն` համայնապատկերը այն երկիրներուն ու շրջաններուն, ուր ունինք առաւել կամ նուազ չափով կազմակերպուած գաղութ (կրնանք հարցումը տարածել նաեւ «կորսուած», հայութեան ընդհանուր կեանքէն խզուած շրջաններու վրայ), կամ` սփիւռքի մէջ քանի՞...

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ Բանաստեղծի գրիչ պէտք է ունենաս կարենալ ըստ արժանւոյն նկարագրելու համար Յունաստանի պարզած այսօրուան պատկերը, երբ բոլոր աշակերտները դպրոցական պայուսակները շալակած` առտուան ժամերէն երկրին մթնոլորտը կը լեցնեն իրենց ուրախ ու խանդավառ պոռչտուքներով եւ խռնուած խումբերով կ’երթան «դէպի աղբիւրը լոյսին», ընդառաջ` վերամուտի «առաջին զանգին» եւ ջրօրհնէքի արարողութեան... Օրհնաբեր լոյսը պիտի տարածուի կրթական տարեշրջանի բոլոր օրերուն վրայ եւ պիտի լուսաւորէ ուսումնատենչ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ  Արտակ Բեգլարեան Մշակութային Ոլորտին Վերաբերեալ Համագործակցութեան Հարցեր Քննարկեց Զաքար Քէշիշեանի Հետ Արցախի Հանրապետութեան պետական նախարար Արտակ Բեգլարեան վերջերս ընդունեց Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Կեդրոնական վարչութեան ատենապետ եւ Շուշիի «Վարանդա» երգչախումբի հիմնադիր, գեղարուեստական ղեկավար Զաքար Քէշիշեանը: Պետական նախարարը բարձր գնահատեց Զաքար Քէշիշեանին աւանդը Արցախի մշակութային կեանքի աշխուժացման եւ հանրահռչակման գործին մէջ` այդ համանիւթին մէջ ընդգծելով Շուշիի «Վարանդա»...

Մահ Արարատեան Դեսպան Ստեփան Դաւթեանի ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Կարմիր գիւղ Ասկերանի շրջանին մէջ Իրանի գահաժառանգ իշխան Աբաս Միրզայի հրամանատարութեան տակ գործող պարսկական տասներկու հազարանոց բանակը 1800-ի գարնան Արաքս գետը անցնելով մտաւ Նախիջեւանի խանութեան տարածք եւ հոնկէ ներխուժեց Երեւանի խանութեան սահմանները: Երեւանի Մոհամէտ խան, որ Ղաջար ցեղի Գոյունլու տոհմէն էր, Ֆաթհ Ալի շահին կողմէ վերահաստատուած էր պաշտօնի վրայ, բայց արքունիքին մէջ այնքան...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ 31 Օգոստոսին Պրիւքսէլի մէջ տեղի ունեցաւ Փաշինեան-Ալիեւ 4-րդ հանդիպումը՝ միջնորդութեամբ Եւրոպական խորհուրդի նախագահ Շարլ Միշէլի։ Եռակողմ հանդիպումի ընթացքին համաձայնութիւն գոյացաւ Հայաստան-Ատրպէյճան սահմանազատման եւ սահմանային անվտանգութեան հարցերու յանձնախումբի յաջորդ հանդիպումը գումարել Պրիւքսէլի մէջ՝ Նոյեմբերին։ Նոյն ատեն համաձայնութիւն գոյացաւ արտաքին գործոց նախարարներու մակարդակով շարունակել առարկայական բանակցութիւնները խաղաղութեան համաձայնագիր կնքելու նախագիծի մշակման շուրջ։ Նշուեցաւ, որ արտաքին գործոց նախարարներու հանդիպումը տեղի պիտի...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Խառնիխուռն, բայց` էական եւ յստակ: Սփիւռքի  հայ ղեկավարութիւնները պէտք է հայեցի կրթութեան համապարփակ ծրագիր մը մշակեն, մշակած ըլլային, ընդհանուր ռազմավարութիւն մը` նկատի առնելով ծնողներու գործնապաշտական ակնկալութիւնները, դպրոց վարողներու ըմբռնումի եւ միջոցներու բարդ խնդիրները, շրջապատի պետական կրթական հրամայականները, որոնց վրայ եկած է գումարուելու համաշխարհայնացման ընդհանրական եւ անշրջանցելի ճնշումը: Նկատի ունենալով, որ սփիւռքի հայեցի նկարագրի կերտման եւ պաշտպանութեան տեսանկիւնէ հիմնական...

ՏՈՔԹ. ՄԱՐԻ եւ ՏՈՔԹ. ՍԱՐԳԻՍ ԱՏԱՄ Տարեդարձ մը տօնել` երջանիկ ու նշանակալից եղելութիւն մըն է կեանքի ապրումներու մէջ, քանի որ առիթ կը ստեղծուի դժուարին, անյարմար ու տխուր պայմաններն  ու պահերը անցեալի մոռացութեան մէջ ձգելու եւ միւս կողմէ ալ անցեալէն  դէպի ապագայ անցնելու պահուն յուսալից հորիզոններով լեցուն հանգրուաններ  բանալու մեր  առջեւ: Ըստ իս, նոյնն է հայ թերթի տարեդարձի մը պարագան: 31...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Տարբերութիւններ Եւ... Եթէ քիչ աւելի խորաթափանց աչքով դիտենք սփիւռքը բաղկացնող երկիրները, պիտի տեսնենք, որ այս հսկայական տարածքին մէջ կան «բնական» ենթաշերտեր, որոնցմէ մէկն ու միւսը ունին նմանութիւններ եւ զգալի տարբերութիւններ, ճիշդ այնպէս, ինչպէս այսօր պատմութեան էջերուն անցած անցեալի գաղութները: Շատեր ունին իրենց տեղական պատմութիւնն անգամ: Տարբերութիւնները կը ծնին բազմաթիւ ազդակներէ:  Անմիջապէս արձանագրենք, որ գաղթօճախները ո՛չ մէկ ատեն ծնած...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Աւելի քան 180 միլիոն տարուան դաժան բռնատիրութենէ ետք հոյամողէզները մօտաւորապէս 66 միլիոն տարի առաջ ենթարկուած են զանգուածային բնաջնջումի` ի ցնծութիւն փոքրամարմին ստնաւորներու: Մնացած են ոսկորներ, բրածոյի վերածուած ոտնահետքեր եւ ... ապրող թռչուններ, որոնք եղափոխուած (evolved) հոյամողէզներ են: Այս երեք աղբիւրներէն քաղուած տուեալներու հիման վրայ կարելի է կորած էակներու շարժումի ձեւաչափին մասին որոշ եզրակացութիւններու յանգիլ: Ուսումնասիրութեան աւելի ատակ...

Ամերիկացի միջնորդ-բանագնաց Էյմըս Հոքշթայնի Պէյրութ կատարած հերթական այցելութիւնը ծովային սահմանազատման գործընթացին առումով մօտալուտ հանգուցալուծման նախադրեալներ չի ներառեր, ի տարբերութիւն նախավերջին այցելութեան ընթացքին անոր կատարած յայտարարութիւններուն: Նախորդող ամիսներուն Հոքշթայն գրեթէ մօտալուտ ժամկէտի մասին ակնարկութիւններ կը կատարէր: Հիմա կը խօսուի ընդհանուր լաւատեսութեան, լրացումներ կատարելու, բացեր գոցելու եւ բանակցութիւնները շարունակելու մասին: Հակառակ անոր որ թէ՛ հանրապետութեան եւ թէ՛ խորհրդարանի նախագահները լիբանանեան միեւնոյն սկզբունքային...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Երկուշաբթի, 12 սեպտեմբեր 2022-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովը կը վերադառնայ արձակուրդէն եւ կը գումարէ աշնանային նստաշրջանի առաջին եռօրեան: Ընդդիմութեան մաս կազմող երկու խմբաւորումները` «Հայաստան» եւ «Պատիւ ունեմ» դաշինքները յայտարարեցին, որ պիտի շարունակեն չմասնակցիլ նստաշրջանի ժողովներուն: Պատճառաբանութիւնը միեւնոյնն է. Ազգային ժողովը կը շարունակէ անտեսել Հայաստանի եւ Արցախի համար կենսական նշանակութիւն ունեցող օրակարգերը եւ կը զբաղի նուազ կարեւոր, ընթացիկ հարցերով:...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Մուտք Երբ կը խօսինք ՍՓԻՒՌՔի եւ անոր դիմագրաւած բազմերես մարտահրաւէրներուն մասին, առհասարակ ի մտի կ՛ունենանք մեր ապրած ժամանակաշրջանը, օրինակ` տուեալ 10-20 տարիները, մեր դիմաց բարձրացող նորագոյն դժուարութիւնները եւ կը փորձենք այդ` այլապէս նեղ սահմաններուն մէջ կատարել քննարկում, վերլուծումներ, ախտաճանաչում եւ հարցերու լուծման որոնում: Սա բնական է, որովհետեւ ի վերջոյ նոյն այդ ժամանակաշրջանին գոյառած հարցերն են, որ կը տագնապեցնեն...

ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ 2020-ի պատերազմին պատճառով հայաթափուած եւ Ազրպէյճանի հսկողութեան տակ անցած բազմաթիւ գիւղերէն է պատմական Տումին, որ երբեք Ազրպէյճանին չէ պատկանած, ինչպէս` Հադրութի գիւղերը, որոնք նոյնպէս փշալարերէն անդին են: Տումին Արցախի հինաւուրց բնակավայրերէն է` Իշխանագետի Շնաքար վտակի ափին. Դիզափայտ լերան ստորոտը ծուարած դրախտային բնակավայր մը, որ եղած է Արցախի հարաւային շրջաններու իշխանութեան կեդրոններէն: Տումիի եւ յարակից շրջաններու հարուստ պատմական յուշարձանները...

ԴՈԿՏ. ԱՐԹՈՒՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԵԱՆ «Ի՞նչ է այս մարդուն հմայքը, որ զինքը պաշտելի դարձուցած է համայն հայութեան...» «Վան-Տոսպ» Երեւան, 28 ապրիլ 1919 Անորսալի տարիներ անցած են, ափէ ափ երկարող, տարագրեալ տարիներ: Վերյիշումներուս մրրկահողմը թեւերէս բռնած կը թաւալի հայեացքիս դէմ ոգորումով, կը տանի մանկութենէս ինծի ծանօթ յեղակարծ ճամբաներէն` ծննդավայրս Գիւմրի, այն ատեն` Լենինական, ուր աշխարհ մը հայութիւն կ՛ապրէր, եւ ծառազարդ` «աքասիաներու շուքին տակ»...

ԱՌԱՔԵԼ ԱԲՂ. ԳԱՏԵՀՃԵԱՆ Մարդը` իբրեւ ընկերային էակ, թշնամի է մինակութեան: Ան կը նախընտրէ անօթի, ծարաւ, հիւանդ, անգործ ըլլալ, քան` մինակ մնալ: Այս զգացումը մարդուն մէջ գոյութիւն ունի իր կեանքին բոլոր փուլերուն` մանկութենէն մինչեւ խո՜ր ծերութիւն եւ նոյնիսկ` մահ: Օրինակի համար, երբ մանուկը արթննայ, ան կու լայ, որպէսզի տնեցիներէն մէկը իր քովը գալով` զինք ազատէ մինակութենէն: Երբ պատանի դառնայ, ան մինակ...

ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ Համախմբուիլ: Շատ յորջորջուող բառերէն մէկը` մեր լեզուի, մանաւանդ` այս օրերուն: Յաճախ` այս տողերը գրողին իսկ կողմէ: Առաջին հերթին, սակայն, գիտնանք, թէ որո՛նց է ուղղուած համախմբուելու կոչը: Իսկ համախմբուիլ` ինչո՞ւ: Համախմբուիլ` ինչի՞ շուրջ: Համախմբուիլ` ինչպէ՞ս: Հետաքրքրական, շա՛տ հետաքրքրական զուգադիպութեամբ մը, այս յօդուածս գրել սկսելէս առաջ, Դիմատետրի պատգամներու տուփիկիս մէջ յայտնաբերեցի զրուցակիցի մը ինծի ղրկած երգիծական մէկ մէջբերումը Լեռ Կամսարէն. անշուշտ...

«Սահմանները կապանքներ չեն, շղթաներն էլ կը փշրուեն:  Արցախը շարունակելու է պայքարը...»: (Ստեփանակերտ, 2 սեպտեմբեր 2022): Սպասուածը եղաւ. Արցախի համար պատմական օրը Երեւանի մէջ համեմատաբար աննկատ եւ հպանցիկ անցաւ: Մեր խօսքը սեպտեմբերի առաջին օրերուն, Արցախի անկախութեան հռչակման տօնը նշող հաւաքներուն, քայլերթերուն եւ յայտարարութիւններուն մասին է, որ անշեղօրէն եւ հպարտութեամբ նշուած է ամբողջ 30 տարի, մինչեւ... Սեպտեմբերեան իւրայատուկ «վերամուտ» մը, պանծալի վերյուշ...

ԺԱԳ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Այս տարի աննախընթաց տարողութեամբ նշուեցաւ Արցախի Հանրապետութեան հռչակման 31-ամեակը: 2 սեպտեմբեր 1991-ին, այն ժամանակուան Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարզային խորհուրդի եւ Շահումեանի ենթաշրջանի պատգամաւորները պատմական միացեալ նիստի մը ընթացքին յայտարարեցին շրջանի անկախութիւնը Ազրպէյճանէն եւ Լեռնային Ղարաբաղի կամ Արցախի Հանրապետութեան ստեղծումը` պատերազմական ճակատագրորոշ ժամանակաշրջանի մը ընթացքին: Հանրապետութեան հռչակումէն անմիջապէս ետք, այն օրերուն գործող խորհրդային եւ միջազգային օրէնքներուն հիման վրայ...