Գիտութիւն

Անյայտ անձեր յարձակած են Գերմանիոյ Աախըն քաղաքին մէջ բացուած` «1915-2015. հայկական ճարտարապետութիւնն ու Ցեղասպանութիւնը» խորագիրով ցուցահանդէսի պաստառներուն վրայ` վնաս հասցնելով անոնցմէ քանի մը հատին: Թրքական «Տեմոքրաթհապեր» լրատու կայքը կը գրէ, որ Հայոց ցեղասպանութեան եւ անկէ առաջ Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայերուն ստեղծած մշակութային ու ճարտարապետական ժառանգութեան նուիրուած ցուցահանդէսի լուսանկարչական եւ տեղեկատուական մեծածաւալ պաստառները պատռտուած են դանակներով եւ այլ սուր գործիքներով: Ցուցահանդէսը...

Շաբաթ, 20 փետրուար 2016-ին, ազրպէյճանական ցոյց մը կատարուեցաւ Շուէտի մայրաքաղաք Սթոքհոլմի մէջ Հայաստանի դեսպանատան առաջ` նպատակ ունենալով արծարծել այսպէս կոչուած Խոջալուի դէպքերը: Շուէտի ՀՅԴ Հիւսիսեան Կոմիտէի եւ ՀՅԴ ՇԵՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ տեղի ունեցաւ հակաքարոզչական ցոյց մը, որուն ընթացքին հայ երիտասարդները եռագոյներով պաշտպան կանգնելով Հայաստանի դեսպանատան տարածքին առաջ, տապալեցին հերթական ազրպէյճանական այն ցոյցը, որուն հազիւ տասնեակներ կը մասնակցէին, եւ որ...

Փետրուար 10-ին Վրաստանի Նինոծմինտա քաղաքի (Ջաւախք) մշակութային կեդրոնին դիմաց տեղի ունեցաւ ձիւնէ պատրաստուած քանդակներու մրցոյթը, զոր կազմակերպած էր Նինոծմինտայի քաղաքապետարանի մշակոյթի եւ մարմնակրթութեան բաժինը: Այս առաջին անգամն է, որ այսպիսի մրցոյթ կ՛իրականացուի Նինոծմինտայի մէջ: Մրցոյթին մասնակցեցաւ հինգ խումբ Նինոծմինտա քաղաքի երեք դպրոցներէ, ինչպէս նաեւ` Օրոճալարի եւ Մեծ Խանչալիի գիւղական դպրոցի խումբերը: Մասնակիցները մրցոյթի ընթացքին ստեղծեցին ձիւնով գեղեցիկ գործեր: Դատակազմի որոշումով...

ՆԱՅԻՐԻԱ ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ «Համշէնի լեռներուն, կեդերուն (գետերուն - Ա.), ձովերուն հեքիաթներ» Հայաստանի ծեն (ձայն - Ա.) կու գայ, մեր սիրդերնիս, ծեր սիրդերուտ գաբ էլլի... Համշէնցի Մահիր Օզքանին առաջին անգամ հանդիպել եմ 2008թ. Երեւանում, երբ գործընկերներիս հետ կազմակերպում էի Համշէնի մշակոյթին եւ պատմութեանը նուիրուած շաբաթը Հայաստանում: Այդ ընթացքում ներկայացուեց ցուցահանդէս, կազմակերպուեց գիտաժողով, եւ առաջին անգամ կայացան համշէնական «Վովա» խմբի համերգները: Հայաստանում առաւել...

ՍՈՖԻԱ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Սասնոյ լեռներուն վրայ այծեր արածող փոքրիկ հայ հովիւ Շահինը Երկար էի մտածում, թէ ինչպիսի՛ն պիտի լինի Սասունի հայերի մասին այն գրուածքը, որը կարդալու են սփիւռքում` Ցեղասպանութիւնից հարիւր տարի անց: Արդիւնքում հասկացայ, որ այն ամէնն ինչ հարկաւոր է Ցեղասպանութեան արդիւնքում աշխարհով մէկ սփռուած հայութեանը, շատ պարզ է` մի կտոր հայրենիք: Որոշեցի, թէկուզ կարճ ժամանակով, Սասունից մի պատառիկ նուիրել. թոյլ...

ԼԷՈՆԻՏ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Եւ այսպէս, 2016 թուականն արդէն իր իրաւունքների մէջ է: Օրացուցային տարուայ հետ մէկտեղ աստիճանաբար թափ է առնում եւ քաղաքական տարին: Միանգամայն օրինաչափ է, որ ԼՂՀ արտաքին քաղաքականութեան առանցքային միջաշառաւիղներից մէկը մնում է ազրպէյճանա-ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորումը: Ինչպիսի՞ն են նրա հեռանկարները ներկայ տարում: Հարցն այս, անկասկած, մեր հանրապետութեան քաղաքացիների համար առանձնայատուկ հետաքրքրութիւն է ներկայացնում: Յունուարի 1-ին նախագահութիւնը ԵԱՀԿ-ում հերթափոխութեան կարգով...

ԱՏՆԱՆ ԿԵՆՃ Իմ մշտական ընթերցողներն (մի տեսակ ամպագոռգոռ է հնչում) ինձ գիտեն... Համշենի մշակոյթի վերաբերեալ գրելն իմ պարտականութիւնն եմ համարում: Սիրում էլ եմ... Բացի այդ, իմ (մեր) կատարած աշխատանքն արդէն անիմաստ հակազդեցութեան տեղիք էլ է տալիս... Բնականաբար աշխատանք էլ չէ... Համշենական մի քանի գիւղ, համշենցի կարելի է գտնել արեւելեան Սեւ ծովի արեւելքում, Սաքարիայի եւ Էրզրումի շրջակայքում... Պէտք է նշեմ, որ...

Պոլսոյ զբօսաշրջիկին համար աննկատելի չէ այս «Թըրքիշ կրաֆիթի»-ն... Իսկ լուսանկարիչի ոսպնեակի ետին, ձիւնածածկ սիւներուն տակ, պատահմամբ ցցուող այս գրութիւնը իր խոր իմաստը ունի: Շատ պիտի գրուի այս երկու բառին` «Ազափ Էրմենիէ», այսինքն` տանջուած ու ստրուկ հային մասին: Սակայն նոյնինքն այդ «կրաֆիթի»-ին գրչի ետին գտնուող անձը, կամ խմբակը ստրուկի մտայնութեան տէր հիւանդներ են:... Լուրջ հիւանդներ, որոնք իրենց իսկ սահմանափակ եւ ստրկամտութեան...

«1915 Թ. Սկզբին Օսմանեան Կայսրութեան Համար Կռուող Հայ Զինուորներ Կային» 1915 թ. յունուար-փետրուար ամիսներին օսմանեան գումարտակներում կռուող հայ զինուորներ կային: Ռուսների կողմից գերեվարուած հայերի թիւը 150-ից աւելի էր` չհաշուած սպաննուածները: Սարիղամիշում Էնվեր փաշային մահից փրկողը հայ զինուոր էր: Օսմանեան հայ զինուոր: Նրան մի քանի քիլոմեթր շալակած տարել է: Սրա համար Էնվեր փաշան շնորհակալական նամակ է գրում հայ եպիսկոպոսին: Եւ այս...

Թուրքիոյ մէջ «Պելկէ» հրատարակչատունը լոյս ընծայած է Ա. Կեսարի հեղինակած «Այնթապի գոյամարտը» գիրքին թրքերէն թարգմանութիւնը: «Ակունք»-ին համաձայն, գիրքին թարգմանիչներն են թուրք ուսումնասիրողներ Մուրատ Ուչաները եւ Ումիթ Քիւրթը: Ըստ աղբիւրին, այս գիրքը կը ներկայացնէ 1 ապրիլ 1920-էն մինչեւ դեկտեմբեր 1921 երկարած ժամանակաշրջանին Այնթապի մէջ տեղի ունեցած եւ յատկապէս այնտեղի հայութեան առնչուող բոլոր դէպքերը: 198 էջերէ բաղկացած այս գիրքը թուրք ընթերցողներուն կարելիութիւն...

«1915 թ. գաղթի ճանապարհին մեղքը քրտերի վրայ են բարդում, լա՛ւ, իսկ Սիրիայում վերաբնակեցուած հայերին ինչո՞ւ սպաննեցին»: Հայկական Կոտորածներից Մէկ Դար Է Անցել Ապրիլքսանչորսեան քննարկումներն սկսուեցին Հռոմի պապ Ֆրանչիսկոսի այն արտայայտութեամբ, որով կոտորածները որակում է «ընդհանրապէս անցեալ դարաշրջանի առաջին ցեղասպանութիւն»: Վատիկանը Հռոմի պապի խօսքը մեկնաբանեց որպէս մէջբերում, սակայն անգամ այս պարզաբանումը չխանգարեց, որպէսզի Հռոմի պապը չդառնայ Թուրքիայի որոշ քաղաքական գործիչների թիրախը:...

Դեկտեմբերի 18-ին Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի ժամանակաւոր ցուցադրութիւնների սրահում տեղի ունեցաւ «Մաքառելով կեանքի ու արժանապատուութեան համար. ինքնապաշտպանական մարտերը Մեծ եղեռնի տարիներին» խորագրով ժամանակաւոր ցուցադրութեան բացման արարողութիւնն ու համանուն ալպոմի շնորհահանդէսը: Տասնվեց խորագրերի բաղկացած երկլեզու (հայերէն, անգլերէն) ժամանակաւոր ցուցադրութիւնը եւ համանուն ալպոմն ընդգծում են Հայոց ցեղասպանութեան պատմութեան հերոսական դրուագները` բազմաթիւ տպաւորիչ ինքնապաշտպանական մարտերը, ինչպէս նաեւ` Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան ծնունդն ազդարարած յաղթանակները: Հայոց...

ԼՈՒՍԻՆԷ ԹԵՒՈՍԵԱՆ Այս անգամ ինձ հնարաւորութիւն է ընձեռնուել գրելու եւս մէկ մոռացուած հերոսի` արցախեան շարժման եւ պատերազմի առաջամարտիկ, Աստղաշէնի ինքնապաշտպանական ջոկատի հիմնադիր եւ հրամանատար Վլատիմիր Ղազարեանի մասին: Վլատիմիր Ղազարեանը ծնուել է 1958 թուականին, Ասկերանի շրջանի Աստղաշէն գիւղում: Նախնական կրթութիւնը ստացել է հայրենի գիւղի ութամեայ դպրոցում, ուսումը շարունակել Պատարա գիւղի միջնակարգ դպրոցում: Այնուհետեւ ընդունուել է Ստեփանակերտի գիւղատնտեսական արհեստից վարժարանում: Բարձրագոյն կրթութիւնը...

Էրքամ Էմրէ Էրքամ «Թուտէյզ Զաման»-ի մէջ լոյս տեսած վերոնշեալ խորագիրով իր յօդուածին մէջ կը գրէ. «Համաշխարհային Ա. պատերազմին օսմանեան բանակին մէջ հայ սպայի մը օրագրութիւնը մեզի պատերազմին վերաբերեալ տարբեր տեսանկիւն մը կը ներկայացնէ եւ կը բացայայտէ այն արժէքները, որոնք կորսնցուցած ենք ուրիշներու նկատմամբ հանդուրժողականութեան պակասին պատճառով»: Ան կը գրէ, որ «Չանաքալէի (Կալիփոլի) եւ Արեւելեան Ճակատին վրայ հայ բանակային սպայի մը...

«ԱԿՈՒՆՔ» Երեւանում հայերէնով լոյս է տեսել թուրքագէտ, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու Ռուբեն Մելքոնեանի եւ թուրքագէտ, պատմական գիտութիւնների թեկնածու Մհեր Աբրահամեանի «Օսմանեան կայսրութեան եւ Թուրքիայի Հանրապետութեան բռնի իսլամացման քաղաքականութիւնը հայերի նկատմամբ որպէս ցեղասպանական արարք» գիրքը (Երեւան, ՎՄՎ-պրինտ հրատարակչութիւն, 2015, 238 էջ), որը հրատարակութեան է երաշխաւորել Երեւանի պետական համալսարանի արեւելագիտութեան բաժանմունքի գիտական խորհուրդը: Աշխատութեան մէջ ներկայացւում է թուրքական պետական քաղաքականութեան կարեւոր բաղադրիչներից մէկը`...

Թուրքիայում «Իլեթիշիմ» հրատարակչութիւնը Քազըմ Կիւնտողանի հեղինակութեամբ լոյս է ընծայել «Քահանայի թոռները. տէրսիմահայեր-1» գիրքը: Այդ մասին, ըստ «Ակունք» կայքէջին, տեղեկանում ենք պոլսահայերի «Հայ Թերթ» կայքէջից: Աղբիւրի համաձայն, սոյն գիրքը կազմուած է 1937-38 թթ. Տէրսիմի կոտորածներից ողջ մնացած վանքցի եւ զըմեքցի քրիստոնեայ հայերի պատմութիւններից: Այդ տարիներին ռմբակոծւում եւ աւիրւում է 1915 թ. Հայոց ցեղասպանութիւնից յետոյ Տէրսիմում կանգուն մնացած Հալվորիի Սուրբ Կարապետ վանքը:...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Օրերէ ի վեր Թուրքիան կը փորձէ իր բանակով եւ ոստիկանական յատուկ ուժերով յարձակիլ Թուրքիոյ հարաւարեւելեան շրջաններու Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ) ուժերուն վրայ: Ֆրանսական մամլոյ գործակալութիւնը (Ա. Էֆ. Փէ.) թիւեր կը հաղորդէ. կ’ենթադրուի, որ սպաննուած են ՔԱԿ-ի 102 անդամներ: Թրքական բանակը, 10 հազար  զինուորներ, հրասայլերով, Իրաք ներխուժած եւ ջարդած է քիւրտերը: Թուրքիա մտադրած է քաղաքներու մէջ ապաստանած քիւրտ կռուողները...

Կէօքհան Պաճըք թրքական «Թուտէյզ Զաման» թերթին մէջ լոյս տեսած իր յօդուածին մէջ կը գրէ, որ թրքական կառավարութեան եւ Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ) միջեւ շուրջ երկու տարուան թրքավարի բանակցութիւններէն ետք հարաւ-արեւելեան Թուրքիոյ մէջ դարձել որոշ ձեւի պատերազմ մը գոյութիւն ունի: Բանակցութիւնները թրքավարի էին, որովհետեւ ռազմավարութիւն կամ մանրամասն ծրագիր մը գոյութիւն չունէր: Այսօր Թուրքիոյ մէջ քրտական հարցը թեւակոխած է նոր հանգրուան` թաղային...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ 2015 թուականը Թուրքիայում բաւական յագեցած էր տարատիպ իրադարձութիւններով ու զարգացումներով, ինչը, յիրաւի, թոյլ է տալիս տարին համարել վճռորոշ թուրքական նորագոյն պատմութեան համար: Պատմական տարին կարեւոր էր ինչպէս ներքաղաքական զարգացումների, այնպէս էլ միջազգային իրադարձութիւնների պարունակում: Երկար տարիներ ի վեր առաջին անգամ Թուրքիայում խորհրդարանական ընտրութիւններին յաջորդեց քաղաքական ճգնաժամը եւ կրկնակի ընտրութիւններ անցկացնելու անհրաժեշտութիւնը, ինչը մեր արեւմտեան հարեւանի համար առաջինն էր...

Գրեց` ՃԵՆԿԻԶ ԱՔԹԱՐ* 2014-ի դեկտեմբեր 31-ին յօդուած մը գրեցի «Մուտք 1915-ի» խորագրով: Գրեցի կանխագուշակելու համար, թէ Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակը ինչպէս պիտի նշուի, եւ` իրականութիւնը դիմագրաւելու մեր ձախողութեան պատճառով , հարիւր տարիէ ի վեր մեր անիծուած ըլլալը ինչպէ՜ս պիտի շարունակուի: Յօդուածիս վերջաւորութեան, որմէ մէջբերում պիտի կատարեմ այս գրութեան մէջ, յայտնած էի, որ կը յուսամ հարիւրամեակը պատմական առիթ մը պիտի ստեղծէ զանց...