Յօդուածներ

ՍԻՒԶԱՆ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆ 1./ Անդունդի եզրին` իմաստի փնտռտուքը. Ինչո՞ւ մեր հասարակութիւնը վերադարձի կարիք ունի Ժամանակակից աշխարհը կը թեւակոխէ աննախադէպ փոխակերպում մը, ուր հոգեւոր հիմքերը կը սասանին, իսկ անոնց տեղը կը յայտնուի անորոշութիւն մը: Ֆրանսացի նշանաւոր ընկերաբան եւ մարդաբան Էմանուէլ Թոտ (Emmanuel Todd) իր ուսումնասիրութիւններով կը փորձէ բացատրել, թէ ինչպէ՛ս կրօնի նահանջը ոչ թէ կը հասցնէ մեզ «լուսաւորեալ» բանականութեան, այլ կը ստեղծէ...

ՆԱՐԵԿ ԱՐՔ. ԱԼԵԷՄԷԶԵԱՆ 15 ապրիլ 2026-ին «ԹԱՅՄ» վեց խմբաւորումով` դիմանկարներ, արուեստագէտներ, ռահվիրաներ, տիտաններ, ղեկավարներ եւ նորարարներ, կը ներկայացնէր 2026 թուականի աշխարհի 100 ամէնէն ազդեցիկ մարդիկը: Հոս, ամփոփելով, կ՛առանձնացնեմ ղեկավարները: Լեւոն ԺԴ. քահանայապետ Ֆրանչեսքոս քահանայապետի ընտրութիւնը դարձակէտ մը հանդիսացաւ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ: Միջին դարերէն ի վեր ան առաջին պապն էր, որ Եւրոպայէն չէր գար եւ յիսուսեան միաբանութեան անդամ էր: Լեւոն...

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ-ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ Կտաւս կը հանգչեցնեմ եռոտանիին վրայ, բայց մտքիս մէջ արդէն իսկ սկսած է գունագեղ իրարանցում մը: Գարուն է, ու որպէս ծաղիկներու անուղղայ սիրահարի` ներաշխարհս ողողուած է միմոզաներով: Այդ փոքրիկ, թաւշեայ գնդիկները անդադար կը զնգան ու կը պարեն: Չեմ ուզեր դասական ու պարզ միմոզա մը գծել. այդ մէկը պիտի սպաննէ անոր շունչը: Իմ ուզածը mixed media-ի լեզուով ստեղծուած յուշերու հիւսուածք...

ԳԱՌՆԻԿ ԱՒ. Ք. Գ. Գաղափարաբանութիւն… Տեսանք, որ Քիւրքճեան Որբաշխարհի գիրին (ոչ ամբողջական, նոյնիսկ` շատ մասնակի, որովհետեւ այլապէս պէտք էր հատոր մը լեցնէր, գրած է - անկասկած` նուազագոյնը) եւ Ֆրանսահայ գրականութեան երեւելի դէմքերու գրական վաստակին համառօտ ընթերցումներով` «գաղափարաբանութիւններ» վերլուծած է, նպատակ ունենալով անոնց ախտաբանական կառոյցները կամ հոգեկազմերը սեւեռել, եւ անոնց մահահոտ գաղափարներէն դուրս գալու կամ ելքի ստիպողականութիւնը շեշտել` վասն նորոգումի: Գրած...

Քննական Նախաբան Արեւմտեան Հայաշխարհի Հազարամեայ Պատմութեան Թագաւորութիւններէ մինչեւ Զարթօնք Քաղաքականութիւն եւ Մշակոյթ Առաջին Հանգրուանը Տասներորդէն Տասնհինգերորդ Դարեր Prolegomenon to the Millennial History of the Western Armenian World – From 'Kingdoms' to an Awakening Politics and Culture The First Phase Tenth to Fifteenth Centuries Հեղինակ` ՓՐՈՖ. ՍԵԴԱ Պ. ՏԱՏՈՅԵԱՆ Փրոֆ. Սեդա Պ. Տատոյեանի հեղինակութեամբ` «Քննական նախաբան արեւմտեան հայաշխարհի հազարամեայ պատմութեան -...

ՅԱԿՈԲ ՀԱՒԱԹԵԱՆ ՀՅ Դաշնակցութեան հերոսապատումին մէջ «Անձինք նուիրեալք» ըմբռնողութիւնը, իր խորիմաստ արտայայտութեամբ, միշտ ալ դարձած է նորահաս սերունդներու դաստիարակութեան անփոխարինելի կռուան ու գաղափարական սնուցման յորդարար աղբիւր: ՀՅ Դաշնակցութեան ազգային գաղափարական ու յեղափոխական այլապէս հարուստ ժառանգութիւնը Մուսա Լերան շառաւիղ Այնճար հայաւանին մէջ հարստացած է անոր հողի երկունքով ժայթքած նոր դիւցազուններու կատարած գործով ու սխրագործութիւններով: Այո՛, պատմութիւնը մեծագոյն վկան է, որ Այնճարի...

Յառաջ-Գալուստ Կիւլպէնկեան ազգային վարժարանի աշակերտ Անժելինա Աշգարեան 2025-ին, երբ մէկ տարուան համար Միացեալ Նահանգներ կը գտնուէր, հետեւեալ գրութեամբ իր մասնակցութիւնը բերաւ «Բացայայտէ ընտանիքիդ պատմութիւնը» համահայկական շարադրական մրցումին, որուն համար ան արժանացաւ յատուկ մրցանակի: Ան այս մրցումին մասնակցեցաւ Տիթրոյթի ՀԲԸՄ Ալեք եւ Մարի Մանուկեան վարժարանին կողմէ: Ստորեւ կը ներկայացնենք այս հետաքրքրական շարադրութիւնը` նուազագոյն միջամտութիւններով, աշակերտական ոճը պահելու համար:  ԱՆԺԵԼԻՆԱ ԱՇԳԱՐԵԱՆ Արմատները...

ԱԼՊԵՐ ՊԱԼԱՊԱՆԵԱՆ ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի կողմէ հայկական վարժարաններու ուսուցիչներու գնահատման այս նախաձեռնութիւնը բնականաբար ունի առանձնայատուկ նշանակութիւն: Հայ ժողովուրդի ընկալումով, ուսուցիչը երկրորդ ծնողք է: Իսկ ծնողք հասկացողութիւնը յատուկ բնորոշում ունի մեր արժէքային համակարգին մէջ: Ուսուցիչը պատասխանատու է ոչ միայն հայ ընտանիքի զաւակներուն կրթութեան ու դաստիարակութեան, այլ նաեւ ազգային-հաւաքական իմաստով ամբողջ սերունդի կազմաւորման, եւ հետեւաբար` մեր...

ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ Մօրս աչքերն յաճախ խոնաւ են եղած, երկինքներու արեւամերձ տարածքն այդ` չարտաբերուած բառի մը ջերմութեամբ` հայեացքիս մէջ պահելու: Տարագրութեան անչափելի տարիներուն, թաշկինակի կարիքն ան կորսնցուցած էր ի սպառ, արտասուքն իր գոգնոցով կը ցամքեցնէր: Կը թուէր, թէ ան իր դէմքը երկու անգամ կը ցօղուէր. իր օրուան մէջ, կարծես երկու առաւօտներ ըլլային: Մէկը` նօսր մեր աչքերուն մէջ կայթող` միւսը` - անցեալ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Ժամանակակից արհեստագիտութեան յաճախ սխալ օգտագործումով ծնողք-զաւակ յարաբերութիւնները յաճախ դիւրաւ կը խզուին: Երբ ամուսնացած զոյգեր իրարմէ կը բաժնուին անհանդուրժողականութեան կամ նոյնիսկ պարզ թիւրիմացութեան մը պատճառով, զարմանալի չէ ընտանիքի բոլոր անդամներուն իրարմէ օտարացումը: Բրիտանական «Ինտիփենտընթ» թերթին կայքը այս բնաբանով հրապարակած է յօդուած մը եւ ընթերցողներու կարծիքներ: Կը ներկայացնենք հատուածներ: Ն. «Ես պարզապէս կտրուած էի աղջկաս  աշխարհէն». Տեպի Ռիչենս  «սրտաբեկ ...

«Պլումզպըրի աքատիմիք» հրատարակչատունը պաշտօնապէս յայտարարեց հանգուցեալ դոկտ. Կարապետ Կ. Մոմճեանի «Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը եւ սահմանադրականութիւնը Օսմանեան կայսրութեան մէջ, 1895-1908» (The Armenian Revolutionary Federation and Constitutionalism in the Ottoman Empire, 1895-1908) հատորին լոյս ընծայումը: Գիրքը մաս կը կազմէ «Հայերը արդի եւ վաղ արդի աշխարհին մէջ» (Armenians in the Modern and Early Modern World) մատենաշարին, որուն գլխաւոր խմբագիրն է դոկտ. Պետրոս Տէր...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Հայաստանի Ազգային ժողովի ընտրութիւնները կայացան յունիս 7-ին` լայնածաւալ, համակարգային եւ փաստաթուղթերով հաստատուած կեղծիքներով: Այս ընտրութիւններուն նպատակը պարզապէս ժողովուրդի ներկայացուցիչները կամ երկրին ապագայ կողմնորոշումը ճշդելը չէր: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան լիովին կը գիտակցէր, որ որոշուած արդիւնքէն կախեալ է` ինք պիտի շարունակէ՞ յաւելեալ հինգ տարիներ միանձնեայ երկիրը ղեկավարել, թէ՞ պիտի ենթարկուի քրէական պատասխանատուութեան` սահմանադրութիւնն ու հարիւրաւոր օրէնքներ խախտելուն համար: Գիտակցելով, որ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Սուրիա Համազգայինի Քեսապի «Կիլիկիա» Երգչախումբը Ընտիր Երգերու Փունջ Մը Հրամցուց Քեսապահայութեան Հովանաւորութեամբ Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ  Մակար  արք. Աշգարեանի, կազմակերպութեամբ Համազգայինի «Համօ Օհանջանեան» մասնաճիւղի վարչութեան, 3 յունիսին «Սարդարապատ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Կիլիկիա» երգչախումբին ելոյթը: Բացման խօսքով հանդէս եկաւ Լիլի Գազազեան: Ան նկատել տուաւ, որ սոյն գեղեցիկ պահը պարզապէս երաժշտական հանդիպում մը չէ, այլեւ` հոգիներու հաղորդակցութիւն, սրտերու միութիւն...

ԳԷՈՐԳ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մայիսի 26-ին Միացեալ Նահանգների արտաքին գործերի նախարար Մարքօ Ռուպիոյի` Հայաստան կատարած կարճատեւ այցի ընթացքում Հայաստանն ու ԱՄՆ-ն նախաստորագրեցին ԹՐԻՓՓ-ի վերաբերեալ ռազմավարական համագործակցութեան մասին շրջանակային համաձայնագիրը, ստորագրեցին կարեւորագոյն հանքանիւթերի եւ հազուագիւտ հանածոների արդիւնահանման եւ մշակման ոլորտում մատակարարման ապահովման շրջանակային յուշագիրը եւ երկու երկրների միջեւ համապարփակ ռազմավարական գործընկերութեան կանոնադրութիւնը: ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի կեդրոնական գրասենեակը համակարգային վերլուծութեան է ենթարկել ԹՐԻՓՓ-ի...

ՍՈՒՍԱՆՆԱ ԱԴԱՄԵԱՆ ԱՂՈՒԱՆ ՊԱՊԵԱՆ Թանգարանները իւրաքանչիւր ժողովրդի յիշողութեան, ազգային ինքնութեան եւ մշակութային ժառանգութեան պահպանման կարեւորագոյն օճախներից են: Դրանց հիմքում ընկած ֆոնտերն իրենցից ներկայացնում են հսկայական հաւաքածուներ, որտեղ պահւում են գիտական, պատմական, գեղարուեստական, ազգագրական արժէք ունեցող նմուշներ: Թանգարանների ֆոնտերի ուսումնասիրութիւնն անգնահատելի է, դրանցում առկայ նմուշները կարեւոր փաստեր են հաղորդում պատուիրատուի, սեփականատիրոջ, պատրաստողի մասին` դառնալով տուեալ ժողովրդի անցեալի նիւթական վկայութիւնը: Ցուցադրութիւնների եւ...

ԾԱՒԻ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Վա՜յ, բան մը յիշեցուցիր: Ի՜նչ: Հաճիս պատմէ, պա՛պ: Միշտ կ՛ըսեմ տէտէին մասին ինչ որ միտքդ գայ, գրէ՛ կամ ինծի պատմէ՛: Հա՛: Դուն մեր տունը կը յիշե՞ս: Չէ, չես տեսած դուն հին ձեւը: Ուրեմն տէտէն` պապաս, ամէն առտու կ՛արթննար, տանիք կ՛ելլէր, երկինք կը նայէր եւ «ղուրպան օլտում Ալլահը» կ՛ըսէր: Հահա: Կարծեմ ղուրպան եղեր եմ Աստուծոյ ըսել է: Նորէն ալ...

Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութեան Հալէպի վարչութիւնը ուրախութեամբ կը տեղեկացնէ, որ արդէն իսկ տպագրուած ու հրապարակ հանուած է իր կողմէ հովանաւորուած նոր հատոր մը, որ կը կոչուի «Հայ գիրի եւ մշակոյթի ՏԱՐՕՆՑԻ սպասաւորներ»: Պատմագիտական ու բանասիրական բնոյթի այս նորատիպ գիրքին հեղինակը հալէպաբնակ կրթական մշակ ու գրականագէտ Լեւոն Շառոյեանն է: Հատորը 320 էջ է ու պատկերազարդ: Ինչպէս խորագրէն ալ կարելի է ենթադրել,  երկասիրութիւնը...

ԽՈՐԷՆ ՓԻԼԱՒՃԵԱՆ Ինչպէ՞ս կարելի է կողմնորոշուիլ, որ տուեալ անձը իսկապէս օժտուած է վեցերորդ զգայարանով: Պարզ ընկալմամբ, եթէ նկատենք, ապա կը տեսնենք, որ այդ անձը անընդհատ կը գուշակէ որեւէ բան, եւ այդ գուշակութիւններուն մեծ տոկոսը կ՛իրականանայ: Ուստի, ամէնէն միամիտ բացատրութեամբ, ան գուշակելու հետ կապուած է, կ՛ըսուի: Ուրիշ կարգ մը զգացումներ եւս կը վերագրուին վեցերորդ զգայարանի, օրինակ` անձ մը կը զգայ, թէ...

Հայկազեան համալսարանը խոր վիշտով գուժեց անժամանակ մահը համալսարանական մեծ ընտանիքի արժանաւոր անդամ, վաստակաշատ կրթական մշակ եւ գիտնական` դոկտ. Սոնա Մ. Ճէրէճեանին: Դոկտ. Ճէրէճեան շուրջ երեք տասնամեակ իր նուիրեալ ծառայութիւնը բերաւ Հայկազեան համալսարանին` նախ իբրեւ դասախօս, ապա` տեսչութեան օգնական դասախօս: Ան իր ժրաջան գործունէութեան ճամբով գիտութիւն ջամբեց ուսանողներու ամբողջ սերունդներու` առաջնորդութեան, կազմակերպչական վարքագիծի, ռազմավարական կառավարման, մարդկային ուժերու կառավարման եւ կազմակերպչական փոփոխութիւններու...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Դժբախտաբար, յունիս 7-ին Հայաստանի մէջ տեղի ունեցան հերթական կեղծուած Ազգային ժողովի ընտրութիւնները: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի գլխաւորած Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցութիւնը ի գործ դրաւ օրինական եւ անօրինական ամէն միջոց` բաւարար քուէներ ստանալու եւ Փաշինեանը հինգ տարի եւս վարչապետի պաշտօնին համար վերընտրելու նպատակով: Փաշինեան խախտած է Հայաստանի ընտրական օրէնսդրութեան բազմաթիւ դրոյթներ: Ան իր քարոզարշաւին համար օգտագործած է պետութեան հսկայական միջոցները` այդպիսով...