ԿԱԼԻ ԹԱԳՒՈՐԵԱՆ
ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Հայաստան» մասնաճիւղ
Շուշիի ազատագրումը պարզապէս մէկ օրուան յաղթանակ մը չէր: Ան արդիւնքն էր օրերու, շաբաթներու, տարիներու ճնշուած արդարութեան, որ պայթեցաւ բոց մը ըլլալու համար: Մայիս 1992-ին հայ զինուորը ոտքի ելաւ ոչ միայն քաղաք մը գրաւելու, այլ նաեւ արժանապատուութիւն մը վերականգնելու համար: Հայ զինուորը կռուեցաւ ոչ միայն դիրքի, այլ նաեւ յիշողութեան, պատուի եւ գոյութեան համար: Երբ Շուշիի բարձունքներուն վրայ կռիւը հասաւ գագաթնակէտին, հայը վերջին շունչով իր զէնքը բռնած էր ոչ թէ հերոսանալու, այլ ապրելու իր հողին վրայ` արժանապատիւ, ազատ եւ ուղիղ:
Մենք ազատագրեցինք Շուշին ոչ միայն զէնքով, այլ նաեւ` սրտով: Մենք չգացինք գերազանցելու թշնամին, մենք գացինք հաստատելու` մեր եսը, մեր պատմութիւնը, մեր տունը: Եւ այդ տունը` բերդը, պատուած էր մեր նահատակներուն արեամբ: Շուշիի մէջ ամէն քարի տակ պատմութիւն մը կար, ամէն պատին վրայ` աղօթք մը, եւ ամէն սիւնի մէջ` հայրենիքի հեւք: Մարդիկ չհրաժարեցան, նոյնիսկ երբ մարմինը թուլցաւ, որովհետեւ ոգին տակաւին ողջ էր: Շուշին ազատագրուեցաւ այդ ոգիով, որ չբեկուեցաւ կրակէն, ցուրտէն, մահէն:
Շուշիի կարեւորութիւնը, սակայն միայն ռազմավարական դիրք մը չէր: Ան նաեւ խորհրդանիշ մըն էր` մեր մշակոյթի, մեր պատմութեան եւ մեր ազգային դիմադրութեան համար: Շուշիի մէջ հայ ժողովուրդը ոչ միայն կռուեցաւ, այլ նաեւ ստեղծագործեց: Ան եղաւ կեդրոն մը, ուր հայ բառը լսուեցաւ ամէն անկիւնի մէջ, ուր մեր երգերը արձագանգեցին դարերու միջով, ուր մեր գիրն ու գրականութիւնը ծաղկեցան: Բայց այդ բոլորը դարձան թիրախ, որովհետեւ Շուշին ներկայացուց հայրենիք մը, որուն համար հայը պատրաստ էր ամէն բան զիջիլ` բացի իր ինքնութենէն:
Այսօր, երբ մենք կը նայինք Շուշիին, կը տեսնենք ոչ միայն բերդ մը, այլ` անարդարութեան, մոռացութեան եւ քաղաքական խաղերու զոհ մը: Շուշին դարձաւ օրինակ մը, թէ ինչպէ՛ս կարելի է հերոսաբար ազատագրել հող մը, բայց չկարենալ ամրապնդել յաղթանակը: Շուշին այսօր կը կանգնի որպէս հարցում. ի՞նչ կ՛արժէ յաղթանակ մը, որուն յիշողութիւնը վերածուած է լոկ պատմութեան էջի, այլ ոչ թէ` ապրող պարտաւորութեան:
Շուշիի կորուստը պէտք է ըլլայ արթնացումի ահազանգ, ոչ թէ` ողբերգական աւարտ: Ան կը յիշեցնէ, որ յաղթանակը պահելը նոյնքան դժուար է, որքան` զայն ձեռք բերելը: Երբ մենք կորսնցուցինք Շուշին, կորսնցուցինք ոչ միայն բարձունք մը, այլ` ինքնութիւն մը, պայքարի ոգի մը: Եւ այդ յիշողութիւնը պէտք չէ մնայ միայն խօսքերու մէջ: Ան պէտք է դառնայ նոր տեսլական, նոր արշաւ` մեր արժէքներուն, մեր հողի, մեր պատմութեան համար:
Շուշին պիտի մնայ` մեր վէրքը, մեր պարտաւորութիւնը, մեր փնտռած յոյսը: Ան պիտի շարունակէ մեզի յիշեցնել, թէ ինչպէ՛ս կարելի է կռուիլ ու յաղթել, բայց նաեւ` թէ ինչպէ՛ս կարելի է լռել ու կորսնցնել: Իսկ հիմա, երբ կը յիշենք այն օրը, երբ հայ զինուորը կռուեցաւ մինչեւ վերջին շունչը, մենք պէտք է հարցնենք մեզի` իսկ հիմա մենք ինչպէ՞ս կ՛ապրինք:
Շուշին պիտի մնայ մեր յիշողութեան մէջ` մինչեւ այն օրը, երբ մենք կրկին պիտի վերականգնենք մեր արժանապատուութիւնը` զէնքով կամ առանց զէնքի: Եւ մինչեւ այդ օրուան հասնինք, մեր պարտաւորութիւնն է պահել Շուշին մեր յիշողութեան մէջ` որպէս հող մը, որ մեզմէ կը պահանջէ ոչ միայն յիշել, այլ` արժանի ըլլալ:
