Պէյրութի Նաւահանգիստի Պայթումին Մասին` Լիբանանահայ Երիտասարդուհիի Մը 5 Օգոստոս 2020-ի Օրագիրէն

ԿԱՐԻՆ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ

Երբ վատ զգայի, ցաւալի կը դառնար իսկական աշխարհին հետ ներգործուն դառնալու հոլովոյթը: Ինքզինքիս կ՛ըսէի. «Ամէնէն յատակը կը գտնուիս, հետեւաբար առկայ միակ ելքը վեր ելլելն է»: Այս բոլորը սակայն` մինչեւ երեքշաբթի, 4 օգոստոս 2020: Ահաւասիկ 5 օգոստոս 2020 է, կէսօրէ ետք ժամը 2:00. ես կամ ու կը փորձեմ հասկնալ, թէ ի՛նչ պատահեցաւ, ի՞նչ պիտի պատահի եւ` բազմաթիւ «եթէ»-ներու շարք մը: Եթէ այս գրութիւնը կը կարդաս եւ չես հասկնար, թէ ուրկէ կու գամ եւ դէպի ուր կ՛երթամ, ապա արտօնէ, որ բացատրեմ: 4 օգոստոս 2020-ին, երեկոյեան ժամը ճիշդ 6:07-ին, շուրջ 12 քիլոթոն «Թի. Էն. Թի.»-ի պայթում մը պատահեցաւ Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ:

Առ ի տեղեկութիւն, Պէյրութի նաւահանգիստը Ժեհթաուիի իմ բնակարանէս միայն 4,2 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Անկեղծ ըլլալու համար չեմ գիտեր, թէ ուրկէ պիտի սկսիմ պատմութիւնը, սակայն կրնաք երեւակայել, որ տակաւին 24 ժամ չէ անցած կեանքիս վատագոյն փորձառութենէն:

Տակաւին բաւարար ժամանակ չեմ կրցած ունենալ հասկնալու եւ ըմբռնելու պատահածը, սակայն կարիքը կը զգամ արտայայտուելու եւ գրելու զգացումներուս ու փորձառութեանս մասին: Կ՛ուզեմ հիմա գրել այդ մասին, երբ տակաւին անզգայ եմ, որովհետեւ չեմ գիտեր, թէ աւելի ուշ ուղեղս ինչպէս կրնայ հակազդել այս տեղեկութիւններուն:

Երեքշաբթի երեկոյեան ժամը 5:00-ն էր, երբ մայրս որոշեց իր ննջարանին մէջ մրափել, իսկ ես, ըստ սովորութեանս, ուղղուեցայ պատշգամ եւ շարունակեցի ընտանեկան ծառը պատրաստելու աշխատանքս:

Ժամը 5:30-ն էր, երբ մայրս դուրս գալով` ըսաւ, որ ինք մեր դրացիին պիտի այցելէ` անոր հետ սուրճ խմելու:

Ուրեմն մնացի տան մէջ, մեր շան` Փուչիին եւ օգնականին Ուետերիի հետ: Եղբայրս` Րաֆֆին տունը չէր: Այս պահուն սկսաւ ամէն բան դիւրագրգիռ դառնալ: Կ՛ենթադրեմ` ժամը 6:00 էր, երբ սկսայ հեռուէն ձայներ լսել եւ համակարգիչիս վրայէն հայեացքս յառեցի մեր տան դիմաց գտնուող ծառին, որ այդքան հեռու չէր: Լսած էի, որ թռչունները արտակարգ պատահարներու առաջին ուղեցոյցները կրնան ըլլալ: Նայեցայ ծառին, եւ երբ տակաւին ինծի համար անհասկնալի էր, թէ ինչո՛ւ թռչունները օղակաձեւ շրջանակներ կազմած կը թռչէին, բարձր ձայն մը լսեցի:

Այս ձայնը բաւարար չափով բարձր չէր, որ պայթում ըլլար, որովհետեւ ես գիտեմ` ինչպէ՛ս կ՛ըլլայ պայթումի ձայնը, նկատի ունենալով, որ ամբողջ կեանքս Լիբանան ապրած եմ, բայց եւ այնպէս անիկա բարձր էր այնքան մը, որ մէջս արթնցուց 2006-ի պատերազմին յիշատակները:

Եթէ խոկալու ըլլամ, կրնամ հաստատել, որ զգացումս կաթուածահար ըլլալու նման բան մը պէտք էր ըլլար: Լաւ կը յիշեմ, թէ ինչպէս ձեռքերս գլխուս տարի, իսկ երբ փորձեցի զանոնք ետ վար առնել, որպէսզի ապրանքներս հաւաքեմ ու տուն մտնեմ, զգացի, որ ձեռքերս անընդհատ իրարու կը մօտենան եւ իրարմէ կը հեռանան իմ կամքէս անկախ: Մարմնիս վրայ ոչինչ կը զգայի, բացի ձեռքերէս եւ ոտքերէս:

Վախի, անձկութեան, յուսահատութեան կամ ուժի զգացումներ չունէի: Պարզապէս կը զգայի ձեռքերէս, որոնք կը փորձէին հաւաքել իրերս, իսկ ոտքերս դժուարութեամբ կը փորձէին զիս վեր բարձրացնել` ոտքի կանգնելու: Այս ամբողջը երկվայրկեաններ տեւեց:

Իմ անմեղ եւ փոքր ուղեղս կարծեց, որ ամէն բան աւարտած է: Սակայն չէի գիտեր, որ քանի մը վայրկեան ետք երկրիս մէջ ապրող բոլոր քաղաքացիներուն կեանքը պիտի փոխուէր:

Յաջորդ յիշողութիւնս մեր հեռատեսիլը գրկող պահարանին ուղղած նայուածքս է: Այդ պահարանին վերեւ հայրս ոգելից ըմպելիներու փոքր շիշերու հաւաքածոյ մը ունէր: Միայն կը յիշեմ, որ նայեցայ պահարանին վերեւը եւ տեսայ, որ շիշերը կ՛իյնան:

Չեմ յիշեր, որ պայթումէն բան լսեցի, չեմ յիշեր, որ շատ բան տեսայ: Սակայն զգացումներս կենդանի կերպով կը յիշեմ: Գիտէք` կը նմանի այն ժապաւէններուն, որոնց մէջ կ՛ըլլան օդանաւեր, որոնք թռիչքներ կը գործեն քաղաքի մը վերեւ եւ ռումբեր կ՛արձակեն: Դիտա՞ծ էք այնպիսի ժապաւէններ, որոնց մէջ հետապնդուած միակ նպատակն է հիմնայատակ քանդել ամբողջ քաղաքը: Հիմա երեւակայեցէք, որ դուք այդ քաղաքին մէջ էք: Այդ էր մտածումս: Իրականութիւնը այս մասին է: Կայ մէկը, որ եկած է մեզ սպաննելու, եւ մենք զոհեր ենք: Զգացումը այն էր, որ մեր շէնքը որեւէ ատեն կրնայ ռմբակոծումի թիրախ դառնալ: Կը յիշեմ նաեւ այն մտածումը, աւելի ճիշդ` զգացումը, թէ այս է. այսօր պիտի մեռնիմ: Ապա վայրկեանի մը համար կանգ առաւ այդ զգացումը, որովհետեւ այդ պահուն չէի գիտեր, թէ Ուետերին ո՞ւր է, Փուչին ո՞ւր է, սակայն գիտէի, թէ մայրս ո՛ւր է: Անպայման կ՛ուզէի մայրս գտնել, որովհետեւ եթէ մեր ճակատագիրը մահանալ էր, ապա կ՛ուզէի վերջին անգամուան համար գրկել զայն: Շատ բան չեմ յիշեր, սակայն յիշողութեանս շարքին մէջ յաջորդը այն է, որ շէնքին բոլոր դռները բաց էին: Բոլորը իրարու կ՛օգնէին, եւ ամէնուր արիւն էր:

Կը յիշէ՞ք` ինչպէս առաջին ձայնը լսելուս ընթացքին անմիջական հակազդեցութիւնս մօրս հասնելու ճիգն էր: Ըստ երեւոյթին, մօրս առաջին բնազդը եւս զիս գտնելն էր: Ան ոտքի ելած էր, որ դուռը բանայ եւ քովս գայ, սակայն այդ պահուն պայթումը պատահած էր: Պայթումին ճնշումը մայրս նետած էր դուռէն հեռու, եւ անոր ոտքը վիրաւորուած էր կոտրուած ապակիէ մը:

Փա՛ռք Աստուծոյ, ան ծանրօրէն չէր վիրաւորուած, սակայն ապակին պատռած էր անոր ոտքին երակը եւ արիւն կը ժայթքէր անկէ: Այդքան արիւն կար, որ կը կարծէիր, թէ ոճիր մը գործուած է, բայց եւ այնպէս անոր վէրքը կարի կարիք չունէր:

Ամէնէն վերի յարկի դրացին, որ առանձին տունը կը գտնուէր, ծանրօրէն վիրաւորուած էր. անոր թեւն ու ոտքը ապակիներէն վիրաւորուած էին եւ կ՛ուղղուէր հիւանդանոց` վէրքերը կարելու համար:

Նման կացութեան մը ընթացքին ամէնէն վատը հեռաձայնային հաղորդակցութիւններով ընտանիքի անդամները գտնելու փորձն է, երբ հաղորդակցութեան լուրջ դժուարութիւն կ՛ըլլայ, եւ բաժանորդները անհասանելի կ՛ըլլան: Առաջին 5 վայրկեաններուն ընթացքին փորձեցինք եղբօրս` Րաֆֆիին կապուիլ, սակայն` ի զուր. ինքնաբերաբար մեր միտքէն ամէնէն վատ բեմագրութիւնները անցան: Քանի մը վայրկեան ետք Րաֆֆին ինք հեռաձայնեց մեզի հեկեկալով: Անոր ողջ ըլլալուն իրականութիւնը հանգստացուց մեզ:

Կը մաղթեմ, որ ոչ ոք իր կեանքին մէջ նման փորձառութիւն մը ապրի:

Ըստ երեւոյթին, Րաֆֆին բարեկամի մը բնակարանը կը գտնուէր, եւ երբ պայթումը պատահած էր, ան փորձած էր կապուիլ մեզի հետ, սակայն չէր յաջողած հեռաձայնային հաղորդակցութեան ցանցին ճնշուած ըլլալուն պատճառով:

Րաֆֆիին ալ առաջին հակազդեցութիւնը տուն գալ էր, սակայն շէնքի մը պատշգամը փուլ եկած էր անոր ինքնաշարժին վրայ, հետեւաբար ան սկսած էր վազել: Ճամբուն վրայ Րաֆֆին հանդիպած է թաղեցիի մը, որ արիւնլուայ եղած էր. ան Րաֆֆիին ըսած էր, որ՝ «Էշրեֆիէ մարդ չէ մնացած»: Կ՛երեւակայէք նման բան լսել, իմանալով հանդերձ, որ ընտանիքդ հոն է` այդ շրջանին մէջ:

Րաֆֆին ճամբուն վրայ կեցուցած էր անծանօթ մը, որ կ՛ուղղուէր Էշրեֆիէ եւ անոր ինքնաշարժին մէջ նետուելով, մարդուն գրեթէ ստիպած էր, որ զինք տուն բերէ` այդ ընթացքին անդադար փորձելով հեռաձայնել մեզի:

Ան հազիւ կրցած էր կապուիլ մեզի հետ, դարձեալ իջած էր ինքնաշարժէն եւ շարունակած էր վազել դէպի տուն: Երբ Րաֆֆին մեր մօտ հասաւ, ուղղուեցանք ստուգելու մեր տունը, ուր աներեւակայելի վիճակ մը կը պարզուէր:

Նստարանները շրջուած էին, դուռերն ու պատուհանները` կոտրուած, պահարանները բաց, անոնց մէջի իրերը` դուրս ինկած: Իրականութեան ամէնէն ծանր պահը այն էր, երբ անդրադարձանք, թէ Աստուած ուզած էր, որ մենք ողջ մնանք:

Ապա ուղղուեցանք մեր ծնողքին ննջարանը: Ճիշդ է, որ ապակեայ դուռը կոտրուած էր, սակայն սենեակին պատուհանը իր շրջանակով միասին դուրս ելած էր իր տեղէն եւ ինկած` անկողինին վրայ, ուր մայրս վայրկեաններ առաջ կը մրափէր:

Պատշգամ ելայ եւ տեսայ, որ այն աթոռը, որուն վրայ նստած էի վայրկեաններ առաջ, ապակեայ կտորներ ստացած էր, այսինքն եթէ աթոռին վրայ նստած մնայի, ապա այդ սուր ապակիները կրնային զիս սպաննած ըլլալ:

Կը փորձեմ չերեւակայել, թէ ի՛նչ կրնար պատահած ըլլալ, եւ ուրախ եմ, որ ուղեղս սառեցուցած է այդ վայրկեանները, որովհետեւ չեմ կարծեր, թէ ոեւէ մէկը պիտի փափաքի այդ վայրկեանները յիշել:

Առ ի տեղեկութիւն նշեմ, որ Պէյրութի մէջ պատահած պայթումը համազօր էր 4,5 ռիխթըր աստիճանի երկրաշարժի մը: Պէյրութի պայթումը լսուած էր Լիբանանէն 265 քմ հեռու գտնուող Կիպրոսի մէջ:

Տակաւին կարգ մը բաներ կը յիշեմ պայթումին յաջորդող վայրկեաններէն: Կը յիշեմ, որ Պէյրութէն հեռու ապրող բարեկամներէ եւ հարազատներէ հեռաձայնային հաղորդակցութիւններ ստացանք: Ոմանք թեթեւօրէն վիրաւորուած էին` ընդհանրապէս ապակիներ ստանալով իրենց մարմինին մէջ եւ կամ ճնշումէն իյնալով:

Ես չեմ յիշեր, թէ ճիշդ որոնց հետ խօսեցայ, սակայն փորձեցի գտնել նշանածս` Մանուէլը:

Չկրցայ գտնել զինք, փնտռեցի անոր ծնողքը, քոյրը, սակայն ոչ ոք կրցայ գտնել: Սարսափած էի, չէի ուզեր, որ ուղեղս այդ ուղղութեամբ սկսի մտածել, սակայն այդպէս ալ եղաւ: Յաջորդ պատկերը, սակայն, Մանուէլն էր` քրտնած վիճակի մէջ, ընկերոջ մը հետ հասած էր քովս:

Մանուէլ կ՛ապրի Պէյրութի արուարձաններէն մէկուն մէջ, եւ անոր ալ առաջին հակազդեցութիւնը մեզի հասնիլն էր: Տակաւին մտքիս ու յիշողութեանս մէջ տիրական է այն պահը, երբ պատշգամն էի, եւ մարդիկ վիրաւոր վիճակի մէջ կը վազվզէին: Այդ բոլորը տեսայ, տրուած ըլլալով, որ մեր տունը հիւանդանոցէն 3 վայրկեան անդին է:

Մտքիս մէջէն չեմ կրնար ջնջել վիրաւորներուն տեսարանը, հիւանդատար ինքնաշարժներուն ձայնը, ինքնաշարժներ` լեցուած արիւնլուայ մարդոցմով:

Վայրկեաններ վերջ տեսարանը փոխուեցաւ, իրենց վէրքերուն համար կարեր ստացած վիրաւորներ դուրս կու գային հիւանդանոցէն` սերոմը իրենց գլխուն վրայ պահած: Հիւանդանոցները չէին կրնար յաւելեալ վիրաւորներ եւ հիւանդներ ընդունիլ, որովհետեւ անոնք իրենց ամբողջական կարողութեան մակարդակին հասած էին:

Հիւանդանոցներուն մէջ պարզապէս վէրքերը կը կարուէին, եւ մարդիկ իրենց սերոմի պարկերով կ՛ուղղուէին տուն:

Յիշողութեանս մէկ այլ պատկերը կը պատկանի մեր շրջանին մէջ ապրող տասնեակ օտարականներուն, որոնք իրենց ճամբորդական պայուսակներով հանրային փոխադրութեան ինքնաշարժներուն մէջ կը տեղաւորուէին:

Եւ ահաւասիկ կը հասնինք ամէնէն տհաճ իրականութեան հետ հաշտուելու վայրկեանին. աւելի քան հարիւր զոհեր, աւելի քան հինգ հազար վիրաւոր եւ շուրջ երկու հարիւր հազար անտուն քաղաքացիներ, երբ ես այս տողերը կը շարեմ:

Մեծ թիւով անհետ կորսուածներ, որոնցմէ հաւանաբար` փլատակներուն տակ մնացած մարդիկ:

Տակաւին անզգայ վիճակի մէջ եմ եւ չեմ ըմբռնած, թէ ի՛նչ պատահեցաւ նուազ քան 24 ժամ առաջ: Չեմ գիտեր, թէ օր մը պիտի կարենա՞մ ըմբռնել այս բոլորը: Տակաւին կը լսեմ ապակիի ձայները, նկատի ունենալով, որ մարդիկ կը փորձեն մաքրել իրենց բնակարանները:

Սակայն կայ բան մը, ինչին վստահ եմ. ասիկա մեծ դաս մըն էր: Առաջին հերթին երախտապարտ եմ, որ տակաւին ողջ եմ եւ շնորհակալ եմ, որ հարազատներէս ոչ մէկը կորսնցուցի այս աղէտին պատճառով: Ես կեանքիս մէջ մահ չեմ ցանկացած, որքան ալ յուսախաբ ըլլամ, նոյնիսկ կատակելով մահուան մասին չեմ արտայայտուիր: 4 օգոստոս 2020-ին կեանքը ինծի սորվեցուց, որ քանի մը երկվայրկեանէն կրնաս գտնուիլ կեանքի ամէնէն դժուար քննութեան դիմաց:

Պէտք է քանի մը երկվայրկեան կանգ առնես, ինքզինքդ ամրացնես եւ պատրաստուիս ընդհարումի:

Կրնաս մահացած կամ ողջ դուրս գալ: Իսկ եթէ բաւարար չափով բախտաւոր ես` կենդանի դուրս գալու, ապա պիտի անցնիս անձկութեան վատագոյն փուլէն` ընտանիքիդ անդամներուն հեռաձայնելու եւ անոնց գտնուած վայրը իմանալու ամէնէն տհաճ զգացումը: Այն զգացումը, որ պէտք է հեռաձայնես բարեկամներուդ,  հարազատներուդ ու սիրելիներուդ` ստուգելու, թէ անոնք ալ քեզի չափ բախտաւո՞ր են եւ տակաւին ո՞ղջ են, ինծի համար հոգեխոցի վատագոյն տարբերակն էր:

Եթէ այս տողերը կը կարդաս եւ ապրած ես պայթումի փորձառութիւնը, կը ցաւիմ եւ քեզի կ՛ըսեմ, որ կողքիդ եմ: Իսկ եթէ այնքան բախտաւոր էիր, որ չապրեցար պայթումին փորձառութիւնը, Աստուծմէ կը խնդրեմ, որ ամբողջ կեանքիդ ընթացքին օր մը օրանց ստիպուած չըլլաս նման փորձառութիւն մը վկայելու:

 

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )