Ուաշինկթըն – Անգարա Յարաբերութիւններուն Ապագան Այնքան Ալ Փայլուն Չէ

Ա. Ա.

Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարար Էնթընի Պլինքընի կողմէ Թուրքիան «այսպէս կոչուած դաշնակից» անուանուելէ ետք, նախագահ Ճօ Պայտընի ազգային ապահովութեան հարցերով խորհրդական Ճէյք Սալիվընի եւ Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիպ Էրտողանի խորհրդական եւ բանբեր Իպրահիմ Քալընի միջեւ հեռաձայնային խօսակցութեան մասին երկու կողմերուն հրապարակած պաշտօնական հաղորդագրութիւններուն բովանդակութիւնները առաւել ապացուցեցին, որ Միացեալ Նահանգներ – Թուրքիա յարաբերութիւնները գէթ այս փուլին միայն գլխաւոր խորագիրներու շուրջ ձեւական համախոհութեամբ մը կը բնորոշուին:

Միացեալ Նահանգներու համար Թուրքիոյ կողմէ ռուսական գերարդիական Էս 400 տիպի հրթիռային համակարգերու գնումը Ուաշինկթըն – Անգարա յարաբերութիւնները վատթարացնող գլխաւոր պատճառն է, որ սակայն Թուրքիոյ պարագային այնքան ալ մեծ խնդիր մը չէ, որովհետեւ թուրքեւամերիկեան յարաբերութիւնները, Անգարայի կարծիքով, բնաւ կախեալ չեն ռուսական հրթիռներու վաճառքէն: Միացեալ Նահանգներ – Թուրքիա յարաբերութիւններուն վատթարացման ենթահողը, ըստ Անգարայի, Սուրիոյ քիւրտերուն յատկացուած ամերիկեան զինական, դրամական եւ քաղաքական օժանդակութիւններն են, որոնք, կը հակասեն թուրքեւամերիկեան ռազմավարական գործակցութեան ոգիին: Ամերիկացիք ալ լաւապէս ըմբռնած են, որ թուրքեւամերիկեան ռազմավարական գործակցութիւնը այն չէ, ինչ որ կ՛ակնկալուի, որովհետեւ խանգարիչ տարրը ռուսական հրթիռային համակարգին վաճառքի համաձայնագիրն է: Այսպիսով, նոյն խնդրին կապակցաբար երկու կողմերը մատնացոյց կ՛ընեն տարբեր պատճառներ, ինչ որ տարակարծութիւնները առաւել կը խորացնէ:

Սալիվընի եւ Քալընի միջեւ կայացած խօսակցութեան մասին ամերիկեան պաշտօնական հաղորդագրութեան մէջ ոչ մէկ բառ կայ Սուրիոյ քիւրտերուն վերաբերեալ, եւ յստակ է, որ ընդհանուր խորագիրներու նշմամբ, Պայտընի ապահովութեան հարցերով խորհրդականը առաւելաբար շեշտը կը դնէր տարակարծութիւններու պատճառ դարձած խնդիրներու լուծման ամերիկեան պատրաստակամութեան վրայ, նաեւ ընդգծելով, որ ռուսական հրթիռներու գնումը ականահարած է արեւմտեան զինակցութեան կարողականութիւնը:

Սալիվընի ակնարկութիւնը կ՛արդարացնէր նաեւ ամերիկեան պատժամիջոցները, որոնք հաստատուեցան Թուրքիոյ զէնքի արդիւնաբերութեան ճարտարարուեստի տնօրէնին եւ այդ մարզին մէջ գործող բարձրաստիճան պաշտօնատարներու դէմ` արգելակելով թրքական զէնքի ճարտարարուեստին ընդարձակումը: Պատժամիջոցները կը ջնջեն այն բոլոր լիազօրութիւնները եւ արտօնագրերը, որոնք տրուած են ամերիկեան իշխանութիւններուն կողմէ, որպէսզի թրքական զէնքի արտադրութիւնները արտածուին: Նաեւ արգիլուած է արտածումը այն զէնքերուն եւ զինական սարքերուն, որոնք ամերիկեան արտադրութիւններու տարրեր կը պարունակեն: Սահմանափակումներ հաստատուած են նաեւ Թուրքիոյ զէնքի արդիւնաբերութեան ճարտարարուեստի մարզի տնօրէն Իսմայիլ Տեմիրի եւ այլ բարձրաստիճան պաշտօնատարներու դէմ:

Մինչ ամերիկեան հաղորդագրութիւնը կ՛ընդգծէր Սալիվըն – Քալըն խօսակցութեան ընդհանուր խորագիրները, Թուրքիոյ նախագահին բանբերին կողմէ հրապարակուած հաղորդագրութիւնը բաւական լայն կը բանար կարկինը եւ կը յայտարարէր Սուրիոյ, Լիպիոյ, Աֆղանիստանի, Միջերկրական ծովու արեւելեան աւազանին եւ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ քննարկումներու կայացման մասին: Թրքական հաղորդագրութիւնը նաեւ մատնացոյց կ՛ընէր յարաբերութիւններու վատթարացման երկու գլխաւոր նիւթերը` ամերիկեան Էֆ 35 տիպի հալածիչներու ծրագիրը եւ Սուրիոյ քիւրտերուն խնդիրը, որ ըստ երեւոյթին,  դարձեալ օրակարգի վրայ դրուած է, որովհետեւ Ազգային ապահովութեան խորհուրդի Միջին Արեւելքի եւ Ափրիկէի բաժանմունքին տնօրէնի պաշտօնին նշանակուեցաւ Պրեթ Մըքկրուք, որ կը համարուի այն պաշտօնատարը, որ կազմակերպեց Սուրիոյ քիւրտերուն զինումը, որպէսզի Միացեալ Նահանգներու գլխաւորած ճակատը կարենայ Սուրիոյ մէջ ջախջախել ՏԱՀԵՇ-ը:

Արտաքին գործոց նախարար Էնթընի Պլինքընի եւ Ապահովութեան հարցերով Պայտընի խորհրդական Ճէյք Սալիվընի կեցուածքները համահունչ են ամերիկեան արտաքին քաղաքականութեան դրոյթներուն, ուր յատկապէս հաշուի առնելով Անգարայի իշխանութիւններուն շրջանային քաղաքականութիւնը` տիրական է, եթէ ոչ` թշնամական, գէթ հակաթուրք որոշ մտադրութիւններ: Դիւանագիտութիւնը, սակայն,  այն մարզն է, որ յարատեւ փոփոխութիւններու ենթակայ է շահերու ապահովման ենթահողի մը վրայ: Այս իմաստով ալ թուրքեւամերիկեան յարաբերութիւններուն կապուած յառաջիկայ զարգացումները բաւական կարեւոր են պարզելու համար Ուաշինկթըն – Անգարա դիւանագիտական բախման տարողութիւնը:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )