ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ
Վեր. Դոկտ. Վահան Թութիկեան՝ Քեսապի լեռներէն մինչեւ հայ աւետարանական աշխարհին հոգեւոր բարձունքները
Կան կեանքեր, որոնց արժէքը կը չափուի ոչ թէ անցած տարիներու թիւով, այլ անոնցմէ իւրաքանչիւրին մէջ ցանուած հաւատքի սերմերով, մատուցուած ծառայութեամբ եւ մարդկային հոգիներու մէջ ձգած լուսաւոր հետքերով։ Կան նաեւ անհատներ, որոնց անձնական կեանքի պատմութիւնը կը միահիւսուի ամբողջ համայնքի մը հոգեւոր, կրթական եւ ազգային վերելքին հետ։ Այդպիսիներէն է Վեր. Դոկտ. Վահան Թութիկեանը՝ հայ աւետարանական կեանքի բազմավաստակ հոգեւորականը, աստուածաբանը, մանկավարժը, հեղինակն ու ազգային-եկեղեցական գործիչը։
Արդարեւ, ինչպէ՞ս չհպարտանալ մարդով մը, որ իր կեանքի 91 տարիներէն 67-ը նուիրած է Աստուծոյ փառքին, քրիստոնէական հաւատքի տարածման, հայ եկեղեցական ու ազգային կեանքի պահպանման եւ սերունդներու հոգեւոր դաստիարակութեան վեհ առաքելութեան։
Վեր. Դոկտ. Վահան Թութիկեանի կեանքի պատմութիւնը սկսած է Սուրիոյ գեղատեսիլ Քեսապի Էքիզօլուք գիւղէն, ուր ծնած է 1935-ին։ Անոր մանկութիւնն ու կազմաւորումը կապուած են քեսապեան գիւղական համեստ կեանքին, բնութեան մաքրութեան, լեռներու խստաշունչ միջավայրին եւ աշխատասէր հայ գիւղացիին պարզ, բայց արժանապատիւ կենցաղին հետ։
Քեսապը պարզապէս ծննդավայր մը չէր. իրեն համար անիկա եղաւ հոգեկան կազմաւորման առաջին դպրոցը, ուր կեանքի պարզ պայմանները, ընտանեկան դաստիարակութիւնը եւ համայնքային ամուր կապերը կը կոփէին իր նկարագիրը։ Հոն ստացաւ լեռնցի հայուն կամքը, տոկունութիւնը, աշխատասիրութիւնն ու համեստութիւնը, որոնք հետագային պիտի դառնային իր երկարատեւ ծառայութեան անբաժան ուղեկիցները։
Քեսապի Հայ Աւետարանական վարժարանին մէջ ստացած նախնական կրթութենէն ետք, ուսումը շարունակեց Հալէպ եւ Պէյրութ։ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն եւ Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Ճեմարանէն ստացաւ իր բարձրագոյն կրթութեան առաջին վկայականները՝ գերազանց արդիւնքներով։ Ապա իր աստուածաբանական եւ ակադեմական պատրաստութիւնը հարստացուց Միացեալ Նահանգներու Hartford, Harvard եւ Andover Newton աստուածաբանական հաստատութիւններուն մէջ՝ տիրանալով մագիստրոսի երկու աստիճաններու եւ աստուածաբանութեան դոկտորի կոչումի։
Այս կրթական ուղին պարզապէս գիտելիքներու ամբարում մը չէր. անոր մէջ կը տեսնուէր երիտասարդ քեսապցիին վճռակամութիւնը՝ իր ստացած շնորհները վերածելու ծառայութեան եւ իր ժողովուրդին հոգեւոր ու մտաւոր զարգացման նուիրելու։
1959 թուականը դարձաւ իր ծառայական կեանքին նշանակալից մեկնակէտը։ Այդ թուականէն սկսեալ ան իր ամբողջ էութեամբ նուիրուեցաւ Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութեան եւ քրիստոնէական պատգամի տարածման սրբազան առաքելութեան։
Իր առաջին հովուական ծառայութիւնը մատուցեց Դամասկոսի Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ մէջ՝ միաժամանակ ստանձնելով տեղւոյն դպրոցին տնօրէնութիւնը։ Ապա հինգ տարի ծառայեց Գահիրէի Հայ Աւետարանական համայնքին, տասը տարի՝ Ուոթըրթաունի Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ մէջ, իսկ 1975-էն մինչեւ 2005 թուականը՝ Տիթրոյթի Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ մէջ։
Տասնամեակներու ընթացքին իր հովուական առաքելութիւնը երբեք չսահմանափակուեցաւ եկեղեցւոյ բեմով։ Անոր ծառայութիւնը ընդգրկեց կրթական, աստուածաբանական, ընկերային եւ համայնքային բազմաբնոյթ գործունէութիւններ։ Եղաւ նաեւ համալսարանական դասախօս՝ Lawrence Technological University-ի եւ University of Michigan-ի մէջ, դասաւանդելով աստուածաշնչական գրականութիւն, քրիստոնէական միտքի պատմութիւն, համաշխարհային կրօններ, բարոյագիտութիւն եւ արեւմտահայերէն։
Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Աւետարանական Միութեան հիմնադիր անդամներէն եղաւ, իսկ Հայ Աւետարանական Համաշխարհային Խորհուրդի հիմնադրութեան տարիներուն իր մասնակցութիւնը բերաւ նաեւ այդ համաշխարհային կառոյցի կազմաւորման։ Երկու տարբեր շրջաններ՝ 1989–1991 եւ 2000–2002 թուականներուն, ընտրուեցաւ Խորհուրդի նախագահ։ 2003-էն սկսեալ ստանձնեց անոր գործադիր տնօրէնի պատասխանատու պաշտօնը շուրջ քառորդ դար՝ իր փորձառութեամբ, առաջնորդութեամբ ու կազմակերպչական կարողութիւններով նպաստելով համաշխարհային հայ աւետարանական կեանքի ամրապնդման։
Իր երկարամեայ ծառայութեան ընթացքին նաեւ բազմիցս ընտրուեցաւ Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Աւետարանական Միութեան վարիչ-պատասխանատու պաշտօններուն եւ տարիներ շարունակ մասնակցեցաւ Ամերիկայի Հայ Աւետարանչական Ընկերակցութեան վարչական աշխատանքներուն։
Այս ամբողջ գործունէութիւնը կը վկայէ, որ Վեր. Թութիկեանի համար հոգեւոր հովուութիւնը պաշտօն մը չէր, այլ կոչում, ծառայութիւնը պարտականութիւն մը չէր, այլ կեանքի համոզում եւ անխախտ ուխտ։
Վեր. Դոկտ. Թութիկեանի բազմակողմանի գործունէութեան մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ նաեւ իր գրական եւ մտաւոր ժառանգութիւնը։
Ան աւելի քան յիսուն գիրքերու հեղինակ է՝ աստուածաբանական, հոգեւոր, բարոյախօսական, պատմական եւ կրթական նիւթերով։ Իր աշխատութիւններուն մէջ կը միահիւսուին քրիստոնէական հաւատքի սկզբունքները, Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ պատմութիւնն ու աւանդութիւնները, մարդկային արժէքներու պաշտպանութիւնը եւ բարոյական դաստիարակութեան կարեւորութիւնը։
Իր գրական վաստակը պարզապէս հատորներու թիւով չափելի չէ։ Անիկա սերունդներուն փոխանցուած գիտելիքի, հոգեւոր մտածողութեան եւ բարոյական պատգամներու հարստութիւն մըն է։ Յատկանշական է, որ իր գիրքերէն վեցը գործածուած են իբրեւ համալսարանական դասագիրքեր Հիւսիսային Ամերիկայի եւ այլ երկիրներու մէջ։ Այս առումով, Վեր. Թութիկեան եղած է ոչ միայն քարոզիչ ու հովիւ, այլեւ գրիչի ծառայութեամբ հայ հոգեւոր միտքը հարստացնող եւ հայ քրիստոնէական գրականութեան զարգացման նպաստող անխոնջ գործիչ ու մշակ։
Մեծ ծառայութիւններու ետին միշտ կան նաեւ մարդկային պատմութիւններ՝ սիրոյ, զոհողութեան, ընտանեկան նուիրումի եւ երբեմն ալ խոր կսկիծի։
1959 թուականին Վեր. Վահան Թութիկեան ամուսնացած է իր կեանքի առաջին սիրոյն՝ հեզահամբոյր Ժիւլիէթ Նազարեանի հետ։ Անոնք բախտաւորուած են երեք դուստրերով՝ կազմելով սիրոյ, հաւատքի եւ ընտանեկան ջերմութեան վրայ խարսխուած օճախ մը։
Սակայն կեանքը երբեմն կը փորձէ մարդ արարածը բաժնել իր ամենաթանկագին պարգեւներէն։ 1985-ին, քաղցկեղի դէմ պայքարէ ետք, Ժիւլիէթ իր երիտասարդ տարիքին ընդմիշտ փակեց աչքերը՝ երեք զաւակներուն եւ սիրելի ամուսնոյն սրտին մէջ ձգելով անջնջելի կարօտ ու յիշատակ։
Այդ կորուստը Վեր. Թութիկեանի անձնական կեանքին ցաւալի էջերէն մէկը եղաւ։ Սակայն հայրական պատասխանատւութեան, հաւատքի եւ կեանքի շարունակականութեան գիտակցութեամբ ան կրցաւ իր ընտանիքին հոգեւոր ու մարդկային ամրութիւնը պահպանել։
1991 թուականին ան նոր կեանք մը սկսաւ Ռոզէթ Փամպաքեանի հետ, որ իր կողքին կանգնեցաւ հետագայ տարիներուն՝ դառնալով իր կեանքի, ընտանեկան հանգստութեան եւ առօրեայ ընկերութեան թանկագին լծակիցն ու բաժնեկիցը։ Այսօր անոնք կը վայելեն իրենց երեք դուստրերուն, վեց թոռներուն եւ երեք ծոռներուն ընտանեկան երջանկութիւնը։
Արդարեւ, եթէ 67 տարիներու հոգեւոր ծառայութիւնը կը ներկայացնէ Վեր. Թութիկեանի հանրային առաքելութիւնը, ապա իր ընտանիքը կը բացայայտէ անոր կեանքի մարդկային, հայրական եւ զգացական աշխարհը։
Մարդուն մեծութիւնը միայն իր հասած դիրքով, ստացած պատիւներով կամ հեղինակած գիրքերով չի չափուիր։ Անոր իրական արժէքը յաճախ կը բացայայտուի այն պահուն, երբ կը դիտենք, թէ որքան հաւատարիմ մնացած է իր ակունքներուն։
Վեր. Դոկտ. Վահան Թութիկեանի պարագային Քեսապը երբեք չմնաց անցեալի յուշ մը։ Անոր մէջ շարունակեցին ապրիլ ծննդավայրին շունչը, հայ գիւղացիին համեստութիւնը, ազգային աւանդներու նկատմամբ յարգանքն ու հայեցի ինքնութեան գիտակցութիւնը։
Աշխարհի զանազան անկիւններու մէջ ծառայելով, համալսարանական ամպիոններու վրայ դասախօսելով, միջազգային հոգեւոր կառոյցներու մէջ պատասխանատւութիւններ ստանձնելով եւ հարիւրաւոր դասախօսութիւններով ու գիրքերով իր մտաւոր վաստակը փոխանցելով՝ ան չկորսնցուց իր ինքնութեան այն ամուր թելը, որ զինք կը կապէր Քեսապի լեռներուն եւ իր ժողովուրդի արմատներուն։
Եւ թերեւս հոս է իր կեանքի ամենագեղեցիկ դասերէն մէկը. կարելի է հասնիլ աշխարհի հեռաւոր բարձունքները՝ առանց մոռնալու այն հողը, ուրկէ սկսած է ճանապարհը։
Ամերիկայի Հայ Աւետարանչական Ընկերակցութեան վարչական պատասխանատուներու խորիմաց նախաձեռնութեամբ, հեռատես ծրագրումով եւ պատշաճ կազմակերպութեամբ, 2026 թուականի Հոկտեմբեր 17-ին, Նիւ Ճըրզիի Թինէք քաղաքին մէջ հանդիսաւոր կերպով նշուեցաւ Ընկերակցութեան 107-րդ տարեկան համագումար-ժողովին առիթով կազմակերպուած մեծարման ճաշկերոյթը։
Այս նշանակալից համախմբումը վերարժեւորեց հայ աւետարանական կեանքին մէջ արմատացած հոգեւոր, կրթական եւ բարեսիրական այն երախտարժան առաքելութիւնը, որ տասնամեակներ շարունակ ծառայած է մեր ժողովուրդին՝ հաւատքի, գիտութեան, մարդասիրութեան եւ ազգային ինքնութեան պահպանման վեհ նպատակներուն։
Գիտութեան ընձեռած կարելիութիւններէն օգտուելով՝ խորաթափանց հետաքրքրութեամբ եւ մեծ ուրախութեամբ հետեւեցայ այդ նշանակալից իրադարձութեան։ Այդ գեղեցիկ երեկոյին, յատկապէս մեծարման ճաշկերոյթի ընթացքին, Վեր. Դոկտ. Վահան Թութիկեանի աստուածապարգեւ 91-ամեայ հասակի վսեմաշուք ներկայութիւնը եւ 67 տարիներու վրայ երկարող անոր ծառայական ուղին ամփոփող գեղեցկօրէն պատրաստուած տեսերիզի ցուցադրութիւնը նորովի բարձրացուցին ակնդիրներու հոգեկան ներաշխարհը, յոյսերն ու հոգեւոր հպարտութիւնը։
Առաւել եւս՝ Թութիկեան ընդարձակուած ընտանիքին հետ միասին Վերապատուելին պատուելու եւ անոր վաստակը արժեւորելու այդ խորհրդանշական պահը մեզի համար եւս եղաւ մեծ ուրախութիւն, պատիւ ու պարծանք։
Վստահաբար այդ պանծալի տօնախմբութիւնը խոր հպարտութեան առիթ մըն է նաեւ անդենականին մէջ յաւիտենական հանգիստը գտած Վեր. Թութիկեանի սիրեցեալ ծնողներուն, հարազատներուն, առյաւէտ ննջող հոգեւորականներուն եւ ի մասնաւորի մեր հանգուցեալ եղբօր՝ Վեր. Դոկտ. Մովսէս Ճանպազեանին, ինչպէս նաեւ անոր աշխարհասփիւռ հոգեւոր անդաստանին մէջ իր հետ ծառայած եւ տակաւին ծառայող հոգեւորական գործընկերներուն համար։
Հայ Աւետարանական Համաշխարհային Խորհուրդի նախագահ Վեր. Դոկտ. Գրիգոր Եումուշաքեանի եւ Ամերիկայի Հայ Աւետարանչական Ընկերակցութեան նախագահ Կէրի Ֆիլիփսի կողմէ Վերապատուելի Թութիկեանին շնորհուած գնահատագիր-պատուագիրը՝ իբրեւ մեծարանքի եւ երախտագիտութեան արտայայտութիւն, 67-ամեայ անխոնջ ու անձնուէր հոգեւոր ծառայութեան համար, արժանի գնահատական մը եղաւ անոր կեանքի առաքելութեան։
Կը հաւատամ, որ Վերապատուելիին այդ պատուագիրը իր մէջ կը խտացնէ Հայ Աւետարանական համայնքին մատուցած բազմաբեղուն ծառայութեան ամբողջ խորհուրդը՝ անոր հոգեւոր եւ բարոյական սկզբունքներով թրծուած աննկուն կեցուածքը, անսակարկ ծառայասիրութիւնը, քրիստոնէական հաւատարմութիւնն ու լոյս սփռող մտաւոր պայծառութիւնը, որով այս գնահատագիրը պսակեցին իւրայատուկ ճաճանչով։
Արդարեւ, նման պատիւները պարզապէս չեն շնորհուիր. անոնք կը վաստակուին կեանքի ամբողջ ընթացքին ցուցաբերուած հաւատարմութեամբ, զոհողութեամբ եւ նուիրումով։
Այս բարեբաստիկ առիթով սրտագինս կը շնորհաւորենք Վերապատուելի Թութիկեանը բերկրառիթ եւ պատուաբեր պատիւին համար։
Մեր երախտագիտական զգացումները կը բարձրացնենք առ բարձրեալն Աստուած՝ հայցելով, որ Իր առատ օրհնութիւններով ու հայրական խնամքով շարունակէ առաջնորդել անոր հոգեւոր, գրական, մշակութային եւ հասարակական նուիրական գործունէութեան բոլոր ճանապարհները։
Ի խորոց սրտի մեր մաղթանքն է, որ նոյն անանձնական, անսահման եւ անմնացորդ նուիրումով շարունակէ իր ծառայութիւնը հոգեւոր, ազգանուէր, մշակութային ու մտաւոր անդաստաններուն մէջ՝ նորանոր լուսապայծառ արգասիքով։
Վերապատուելիին վաստակը վաղուց անցած է անձնական յաջողութեան սահմանները. ան դարձած է ոգեւորիչ օրինակ, բարոյական չափանիշ եւ պատասխանատւութեան պատգամ բոլոր անոնց, որոնք կը հաւատան հոգեւոր ծառայութեան սրբազան առաքելութեան եւ հայ ժողովուրդի պայծառ ապագային։
Այս առիթով սրտագին ու անմնացորդ յարգանքը մեր, նաեւ ազնուաշուք Բամբիշին՝ Վերապատուելի Թութիկեանի տիկնոջ՝ Ռոզէթին, որ իր սիրով, նեցուկով եւ ընտանեկան նուիրումով եղած է անոր կեանքի հետագայ հանգրուաններու թանկագին ուղեկիցն ու լծակիցը։ Խոր յարգանք ու գնահատանք նաեւ իրեն։
Խոնարհումս անգին Վերապատուելի Թութիկեանին։
Պատի՛ւ ձեզի, պատի՛ւ ձեր վաստակին եւ պատի՛ւ այն լուսաւոր ճանապարհին, որ 67 տարի շարունակ հաւատքով ու նուիրումով կերտեցիք՝ ի փառս Աստուծոյ եւ ի ծառայութիւն հայ ժողովուրդին։
