50 Տարի Առաջ (14 Դեկտեմբեր 1969)

Նոթեր Ու Նետեր

Աղջիկ Զաւակով
Բախտաւորուածներուն Ուշադրութեան

Բարեկամ մը եկած էր հիւանդանոց. ի միջի այլոց ըսաւ.

– Բախտաւորուեցայ աղջիկ զաւակով մը:

Շնորհաւորեցի ու ըրի մաղթանքներ:

Բարեկամս աւելցուց.

– Աղջկանս համար աղուոր, յաղթական անուն մը ըսէիր:

Պատասխանեցի.

– Դուն գրասէր ու գեղարուեստասէր ես ու անշուշտ կը փափաքիս, որ օր մը աղջիկդ ըլլայ համբաւեալ արուեստագիտուհի:

– Օ՜, այո՛, բախտաւոր կը զգամ ինքզինքս, եթէ արժանանամ ատանկ տաղանդաւոր աղջիկ մը ունենալու:

– Ուրեմն աղջկանդ անունը դնելու ես Ալիս կամ Ալիսիա, Ռոզ կամ Ռոզա եւ կամ Վարդ:

– Մոգական ո՞ւժ մը ունին այդ անունները…

– Բացարձակապէ՛ս: Այդ անուններուն փառքի շրջանն է հիմա: Յաղթաբեր ու բախտաբեր անուններ են: Խօսիմ օրինակներով, որպէսզի ըսածս ըլլայ համոզիչ: Ահա քեզի փաստեր` Հայաստանէն, Պոլիսէն, Փարիզէն ու Պուէնոս Այրեսէն: Հայերս Հայաստանի մէջ ունինք քերթողուհի մը, որ սասունազարմ ըլլալով` ռազմաշունչ է, եւ վերջերս յաճախ կը հրամցուին իր տաղերը թերթերուն մէջ արտասահմանի: Եւ քերթողուհին կը կոչուի Ռոզա Պետրոսեան:

Երկրորդ, Ալիս Մանուկեան Թուրքիոյ մէջ հանրածանօթ ու գնահատուած երգչուհի մըն է, որ վերջերս Ռումանիոյ մէջ շահեցաւ յաղթանակներ:

Երրորդ, հայերս Փարիզի մէջ ունինք տաղանդաւոր, իրապէս արժէքաւոր դերասանուհի մը, որ կը կոչուի Ալիս Սափրիչ:

Չորրորդ, ունինք ուրիշ տաղանդաւոր դերասանուհի մըն ալ, որ կը կոչուի Ռոզի Վարդ: Նաեւ` Սիլվի Վարդան մը կայ արտաքինով միայն շնորհալի, որովհետեւ չ՛ուզեր խոստովանիլ իր հայութիւնը: Այս երեքն ալ կը փայլին ֆրանսական թատրոններու, շարժանկարներու եւ պատկերասփիւռի մէջ:

Կայ տակաւին համբաւուած երգչուհի մը` Ռոզի Արմէն անունով:

Ֆրանսայի մէջ վարդը առաջին զարդն է նորաձեւութեան: Այդպէս ըլլալէն շատ առաջ, սակայն, հայուհիները վարդը ընտրած էին իբրեւ զարդանուն:

Արժանթինի մէջ ալ ունինք հանրածանօթ յօրինող մը, որուն անունն է Ալիսիա Թերզեան:

Կայ տակաւին Ալիսիա Կիրակոսեանը, նոյնպէս արժանթինցի, որ նշանաւոր է իբրեւ բանաստեղծուհի: Հիմա, ըսէ՛, կրցա՞յ ըլլալ համոզիչ:

– Ուրեմն աղջկանս անունը պէտք է ըլլայ թէ՛ Ալիս, թէ՛ Ռոզ, այսինքն Ռոզալիսիա կամ Ալիսիա ռոզա: Եւ այսպէս կ՛ունենայ երկու բախտաւորութիւն եւ կը դառնայ, ըստ նոր պահանջի, ամբողջական արուեստագիտուհի: Թէ՛ յօրինող, թէ՛ բանաստեղծ, թէ՛ նուագող, թէ՛ երգող ու միաժամանակ` պարող եւ ճամպազ: Երկու-երեք արուեստ միայն ունենալը հիմա հասարակ բան դարձած է:

– Կրնաս աղջկանդ արուեստները աւելցնել:

– Ատ է միտքս: Ինչե՞ր կը թելադրես…

– Նկարչուհի, վիպագրուհի, քննադատուհի` թէ՛ գրական, թէ՛ նկարչական:

– Աղջկանդ անունին ծայրը, իբրեւ պոչ, կրնաս «վարդ» մը փակցնել ու կախարդական կարողութիւնը աւելցնել: Կրնաս զայն անուանել Ալիսռոզվարդ:

– Իմ աղջիկս պոչի պէտք չունի: Պոչ խաղցնող պիտի չըլլայ: Իմ աղջիկս տասը արուեստի տէր կրնայ ըլլալ, բայց պիտի մնայ միշտ սրբուհի:

– Բայց դուն դեռ լուր չունի՞ս, որ մերօրեայ արուեստները տիրապետութեան տակ են Սադայէլին:

– Ճիշդ ատոր համար հրաշագործ սրբուհիի մը պէտք կայ, արուեստները ազատագրելու համար Սադայէլին տիրապետութենէն: Եւ ազատարարը պիտի ըլլայ ի՛մ աղջիկս` Ալիսռոզվարդա:

– Սադայէլը եթէ այդ անունը լսէ, լեղապատառ կ՛ըլլայ:

– Անանկ չէ՞: Մինչդեռ զոքանչս կ՛ուզէ, որ աղջկանս անունը ըլլայ Ովսաննա…

***

Բայց հայոց համար Ալիսներու եւ Ալիսիաներու, Ռոզիներու եւ Ռոզաներու կատարած ու կատարելիք գործերէն աւելի կարեւոր է, որ ծնին նոր Վարդաններ, նոր Հմայեակներ, նոր Վահաններ` վարելու համար մեր օրերուն անհուն Աւարայրը:

ՆՇԱՆ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Գրական Ակնարկութիւններ

Լափալիսեան Ճշմարտութիւն

Լա Փալիս ֆրանսացի զօրապետ մըն էր, որ պատերազմի մէջ սպաննուեցաւ 1525-ին: Իր զինուորները ի պատիւ իրեն երգ մը յօրինեցին, ուր հետեւեալ տողերը կային.

«Իր մահուընէ քառորդ մ՛առաջ,
Կենդանի էր ինք տակաւին»:

Այս տողերը կը նշանակէին, որ Լա Փալիս մինչեւ վերջին ժամը քաջութեամբ կռուած էր: Բայց հետզհետէ այս իմաստը կորսուեցաւ, եւ այդ տողերուն արտայայտած միամիտ գաղափարը միայն մնաց ժողովուրդի մտքին մէջ: Ասկէ առաջ եկած է լափալիսեան ճշմարտութիւն խօսքը, որ կը գործածուի նշանակելու համար ակներեւ ճշմարտութիւն մը:

Ոսկեղէն Հորթը

Փիւնիկեան Մողոք չաստուածն է: Երբ Մովսէս Սինա լեռը ելած էր տասնաբանեայ պատուիրանները ընդունելու համար Աստուծմէ, եբրայեցիները, տեսնելով Մովսէսի ուշանալը, կարծեցին, թէ ճշմարիտ Աստուածը լքած է զիրենք, ու վերսկսան կուռքեր պաշտել: Շինեցին ոսկեղէն հորթ մը ու սկսան պաշտել զայն: Այստեղ ոսկեղէն հորթ փոխաբերաբար կը նշանակէ հարստութիւն, որուն ամէն բան կը զոհենք:

Քոլոմպոսի Հաւկիթը

Քրիստափոր Քոլոմպոսի գիւտին կարեւորութիւնը շատեր կ՛ուրանային: Օր մը, սպանացի ազնուականի մը տան մէջ, ճաշի միջոցին, մէկը կը պնդէր, թէ Ամերիկան գտնելը դժուար գործ մը չէր եւ թէ` բաւական էր, որ մարդ մտածէր այս բանին վրայ:

Քոլոմպոս հաւկիթ մը առաւ եւ կոչականներուն ուղղելով խօսքը` ըսաւ.

– Ձեզմէ ո՞վ, պարոննե՛ր, կրնայ այս հաւկիթը ծայրերէն մէկուն վրայ կեցնել:

Ամէնքը կը փորձեն, բայց ոչ ոք կը յաջողի: Այն ատեն Քոլոմպոս կ՛առնէ հաւկիթը եւ պնակին կը զարմէ մեղմօրէն. կեղեւը կոտրելով` հաւկիթը կը կենայ հաւասարակշռութեամբ: Բոլոր ներկաները կը գոչեն.

– Դժուար չէր…

– Անշուշտ,- կը պատասխանէ մեծ նաւորդը,- բայց մտածել պէտք էր:

Գորդեան Հանգոյցը

Գորդիու փռիւգիացի երկրագործ մըն էր: Երբ բարձր աստիճանի հասաւ, Արամազդի տաճարին նուիրեց իր կառքը, որուն լուծքը քեղիին կապուած էր այնքան ճարտարութեամբ, որ կարելի չէր հանգոյցին երկու ծայրերը գտնել եւ քակել զայն:

Հին պատգամ մը մեծ յաղթանակներ ու պատիւներ կը խոստանար անոր, որ յաջողէր քակել հանգոյցը: Մեծն Աղեքսանդր, բազմաթիւ ապարդիւն փորձերէ ետք չկարենալով յաջողիլ` իր սուրով կտրեց խորհրդաւոր կապը:

«Գորդեան հանգոյց» կը գործածուի հիմա անլուծելի եւ կնճռոտ խնդիր իմաստով:

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus (0 )