ԲԱՐՍԵՂ ՎՐԴ. ՊԱՂՏԱՍԱՐԵԱՆ
Տեսուչ` Զմմառեան Միաբանութեան
Ս. Միքայէլ Ընծայարանի
եւ Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան Դպրեվանքի
Այս տարի ողջ հայութիւնը համազգային մակարդակով նշեց Հայաստանի վերանկախացման 25-ամեակը:
1920-ին Հայաստանը այլընտրանք չունենալով` ընդելուզուեցաւ խորհրդային երկիրներու համակարգին մէջ, իրեն պարտադրուեցաւ դաւանիլ անաստուածութիւնը: Եւ որովհետեւ սոյն սկզբունքը խորթ էր հայուն էութեանը եւ որպէս գաղափարախօսութիւն խախուտ հիմերու վրայ դրուած էր ու կ՛երերար, շուտով խորտակեցաւ այդ նաւը` իրեն հետ փուլ բերելով ամբողջ Համայնավար կուսակցութեան հիմքերը: Իսկ քրիստոնէութիւնը, որովհետեւ աշխարհի ամենավսեմ վարդապետութիւնն է, կը գոյատեւէ եւ պիտի շարունակէ իր ծիլերը արձակել, մինչեւ այն ատեն որ մարդ արարածին սիրտը կը բաբախէ:
Ահա թէ ինչո՛ւ մեզի` հայերուս համար այդքան մեծ դեր եւ նշանակութիւն ունի հայոց վերանկախացած հանրապետութիւնը, քանզի 21 սեպտեմբեր 1991-ին, հայը «Ոչ» անաստուածութեան, «Այո» քրիստոնէական լոյսին ի նպաստ քուէարկեց:
Լուսաւորչեան տոհմը չէր կրնար աւելի երկար հանդուրժել` պոկուելու իր էութեանը բաղկացուցիչ եւ իր նկարագրային խառնուածքին համահունչ քրիստոնէական կրօնէն: Այսպէս, 25 տարի առաջ, նախախնամութեան միջամտութեամբ, հայը գտաւ ինքզինք ու իր երբեմնի պապենական հաւատքին վերամիաւորուեցաւ:
Գումարած` 1920-ին հայ ժողովուրդին պարտադրուեցաւ ապազգայնացման քաղաքականութիւնը որդեգրել, այնուամենայնիւ այս մէկը ոչինչ փոխեց իրավիճակէն, հայը մնաց իր ազգային արժէքներուն կառչած ժողովուրդ, եւ ոչ մէկ ուժ կարողացաւ մեզ մեր աւանդութենէն եւ սովորութենէն հրաժարեցնել` դարձնելով ապազգային:
Անհերքելի ճշմարտութիւն է, որ այլասերման ուղղութեամբ տարուած աշխատանքները Լենինին ու իր համախոհներուն կողմէ հասան այն ծաւալի, որ անոնք նոյնիսկ փորձեցին հայոց ազգային ժառանգութեան ամենաէական յենասիւներէն մին համարուող հայոց լեզուն վերացնել` փոխարինելով զայն ռուսատառ հայերէնով, բայց օրուան մեր խոհեմ ղեկավարութիւնը շուտով զգալով հայուն սպառնացող կանխահաս աղէտը` արտակարգ նիստ մը գումարեց, որու օրակարգին թեման` փրկել հայոց լեզուն նուազագոյն վնասը հասցնելով անոր: Առ այդ, Քրեմլինը համոզեցին` ըսելով, որ մենք կը հրաժարինք մեսրոպեան ուղղագրութենէն, որ ազգային է, զայն աղաւաղելով` կը փոխարինենք ապազգային ուղղագրութեամբ: Եւ այսպէս, երկընտրանքի առաջ գտնուող մեր շրջահայեաց ղեկավարները նախընտրեցին երկու չարեաց փոքրագոյնը` զիջիլ մեսրոպեան ուղղագրութենէն, քան` մեսրոպեան լեզուէն:
1920-էն մինչեւ 1988-ը Հայաստանի տարածքին անհատնում բրտութիւններ կը կիրարկուէին ընդդէմ հայ ազգայնականներու, որ իր գագաթնակէտին հասաւ 1937-ի ստալինեան հալածանքներուն եւ բռնութիւններուն օրօք: Ան կալանաւորելով ի Սիպիր աքսորեց հայ ազգին խղճի ձայնը հանդիսացող մտաւորականութիւնը, ինչպէս` Եղիշէ Չարենցը, Ակսել Բակունցը, Գուրգէն Մահարին եւ այլք, որոնցմէ շատերու ճակատագիրը առ այսօր անյայտ կը մնայ: Այսպիսով, անոնք մէկ անգամ ընդ միշտ խեղդեցին ժողովրդական ընդվզումէն գալիք սպառնալիքը:
Հայաստանի համար անկիւնադարձային նշանակութիւն ունեցող տարեթիւ եղաւ Հայոց ցեղասպանութեան 50-ամեակը` 1965-ը, երբ Հայաստանի բնակչութիւնը զարթօնքի շրջան մը ապրեցաւ: Այդ օրը` ապրիլ 24-ին, հայեր ի լուր աշխարհին եւ ի տես Քրեմլինի, որ ապազգային քաղաքականութիւն կը պարտադրէր իր բռնատիրութեան տակ գտնուող բոլոր ժողովուրդներուն, այդ շարքին` հայերուն: Ականատեսը եղան հայուն համազգային ցասումին:
70 ձիգ տարիներ երկաթեայ վանդակի ճաղերուն ետին արգելափակուած հայուն համար կորպաչովեան փերեսթրոյքային ընձեռած ազատութիւնը պատեհ առիթ էր ազգիս վերընձիւղուելու իր իսկ հողին վրայ: Յայնժամ հայը փշրելով զինք կաշկանդող բոլոր կապանքներն ու ճեղքելով ճաղերը` գոչեց Աւետիք Իսահակեանի մարգարէաշունչ խօսքերը` «Թռիր ու ասա՛ ստրուկ աշխարհին, թէ ի՛նչն է թանկը կեանքից աւելի…». Ազատութիւնը, ազատութիւնը եւ ազատութիւնը:
Շնորհաւոր բոլորիս Հայաստանի վերանկախացումն ու Արցախի վերամիաւորումը մայր հայրենիքին: Սակայն ես կ՛ուզէի աւելցնել` ըսելով հայ Մեծանուն բանաստեղծներէն մէկուն խօսքը Արցախին` «Մենակ դու չես, որ դիմանամ, եօթը դրախտ ունիմ խլուած` Վանը, Մուշը, Կարսը, Անին, Արտահանը, Կարինը, Սասունն ու Ալաշկերտը»:
Մեր աղօթքը բարձրացնենք առ Աստուած, որ Հայաստանին բաբախող սիրտը հանդիսացող Արցախը չմնայ միամօրիկ եւ իրեն միանան հայկական բռնագրաւեալ բոլոր գաւառները. ա՛յն ատեն լիակատար կ՛ըլլայ հայուն իտէալական երազը` ազատ, անկախ եւ միացեալ` ծովից ծով Հայաստանի տեսլականը:
