Թուրքիոյ մէջ գործող տարբեր իրաւապաշտպան կազմակերպութիւններ, Թուրքիոյ Մարդու իրաւունքներու ընկերակցութեան գլխաւորութեամբ, հաւաքական եւ զանգուածային գերեզմաններու հիմնադրամ պիտի հիմնեն:
Ըստ «Ակօս»-ի, հաւաքական գերեզմաններու յայտնաբերման աշխատանքները կը տարուին երեք ուղղութեամբ` 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու գերեզմաններ, 1925-ին եւ 1930-ականներուն տեղի ունեցած քրտական ապստամբութեանց եւ հետագայ քրտական պատերազմներու ժամանակաշրջաններու գերեզմաններ: «Հայոց ցեղասպանութենէն եւ 1990-ին սաստկացած քրտական պատերազմներէն ետք իւրաքանչիւր գերեզմանափորման աշխատանքի ժամանակ կը յայտնաբերուին ոսկորներ, հետաքննութիւն կը կատարուի, կը դիմուին դատարաններ, սակայն պետութիւնը մինչ օրս այդ ուղղութեամբ յստակ քայլեր չէ կատարած: Հաւաքական գերեզմաններու իրականութիւնը տարիներ շարունակ եղած է մարդու իրաւունքներու կազմակերպութիւններու օրակարգին վրայ, յատկապէս` սոյն կազմակերպութեան Տիգրանակերտի մասնաճիւղը երկար ժամանակ կը փորձէ գտնել զանուածային գերեզմաններու վայրերը: Միութիւնը պատրաստած է նաեւ յայտնաբերուած վայրերու քարտէսը: Դեկտեմբերի 16-ին, հրապարակուած զեկոյցին համաձայն, 348 զանգուածային գերեզմաններու մէջ գտնուած է 4201 դիակ, սակայն զեկոյցին մէջ չեն ներառուած 1915-ի տուեալները», կը տեղեկացնէ «Ակօս»-ը:
«Ակօս»-ը կը տեղեկացնէ, որ Սղերդը 1915-էն առաջ եղած է հայահոծ բնակավայր, այնտեղ մինչեւ Ցեղասպանութիւն ապրած է 4032 հայ: Երեք եկեղեցի ունեցող Սղերդը ոչ միայն հայերու, այլ նաեւ ասորիների բնակութեան կեդրոն եղած է: Իսկ հայկական կոտորածը բոլորին յիշողութեան մէջ թարմ է, Սղերդի մէջ գրեթէ բոլորը գիտեն հայերու զանգուածային կոտորածի վայրերուն մասին: «1915-էն ետք քաղաքին մէջ քրտացման շարժում սկիզբ առաւ: Աւելի ուշ, քրտական քաղաքական շարժման կարեւոր կեդրոններէն մէկը համարուող Սղերդի մէջ 1989 թուականին սպաննուեցան աւելի քան 300 Քակ-ի (Քրտական աշխատաւորական կուսակցութիւն) զինեալներ եւ նետուեցան Նէուալայ անունով յայտնի գիւղաքաղաքի Դահիճներու առուն», կը գրէ «Ակօս»-ը եւ կը տեղեկացնէ, որ ըստ զեկոյցին, այնտեղ յայտնաբերուած են 48 զանգուածային գերեզմաններ: Զեկոյցին մէջ կը նշուի, որ Նէուալա գիւղաքաղաքին մօտ կան հայերու եւ քիւրտերու զանգուածային գերեզմաններ:
Մարդու իրաւունքներու Սղերդի մասնաճիւղի նախագահ Զանայ Եաւուզը «Ակօս»-ին յայտնած է. «Սղերդը հայերու եւ ասորիներու քաղաք էր: 1915-էն ետք քրտական քաղաքի վերածուեցաւ: Այդ մասին քաղաքի բնակիչները բոլորը գիտեն: Թեհթամեթերխանեն նոյնպէս հայերու կոտորածներու վայր եղած է: Թեհթամեթերխանէի բարձունքի ժայռերուն վրայ տակաւին հայերու ոսկորներ կան…»:
