ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ
Այսօր 30 տարի անցած է արդէն արցախեան ազգային-ազատագրական պայքարի սկզբնաւորութենէն: Պայքար մը, որ պսակուեցաւ համաժողովրդային դիմադրութեամբ` բխած ազգերու ինքնորոշման իրաւունքի սկզբունքէն: Սակայն այդ պայքարը այսօր տակաւին չէ աւարտած, այլ ընթացքի մէջ կը մնայ մինչեւ արցախեան հիմնահարցի արդար լուծում:
Յաճախ միջազգային գետնի վրայ կը տեսնենք, որ սկսած են ազգային ինքնորոշման նոր շարժումներ, ինչպէս` Քաթալոնիոյ, Սկովտիոյ եւ քրտական ազատագրական շարժումները, որոնց նպատակը նոյն արցախեան շարժումին նման անկախութիւն ձեռք բերելն է այլ պետութիւններէ: Մենք` հայերս, եւ յատկապէս արցախցիները, իբրեւ ազգային ինքնորոշման պայքարի ջահակիրներ, պէտք է ուշի-ուշով հետեւինք, համագործակցինք, դաշնակցինք ու զօրակցինք աշխարհի մէջ գտնուող բոլոր ազգային-ազատագրական շարժումներուն, որոնք կը համապատասխանեն մեր սկզբունքներուն, որոնք հիմնուած են ազգային ինքնորոշման եւ գերիշխանութեան գաղափարներուն վրայ:
Ցեղապաշտութիւնը, խուլիկանութիւնը եւ ռազմապաշտութիւնը բոլորն ալ հեռու են մեր պայքարի ասպարէզներէն, մեր նպատակն է անկախութիւնը եւ յաւիտենական խաղաղութիւնը: Այսօր մենք մէկ փուլ անցած ենք մեր պայքարէն: Ունինք պետութիւն մը, որ անկախ է, բայց չէ ճանչցուած միջազգային ընտանիքին կողմէ: Այդ պատճառով ալ իւրաքանչիւր ժողովուրդի ազգային ինքնորոշման շարժման յաղթանակ առիթ կ՛ընծայէ մեզի եւս բարձրացնելու մեր հարցը եւ միջազգային օրակարգի վրայ դնելու զայն:
Այստեղ պէտք է արդի դիտանկիւնէ նայիլ արցախեան շարժումին եւ կեանք տալ անոր` զայն վերանորոգելով եւ առաջնորդելով դէպի նոր հորիզոններ ու փուլեր, որոնք կը համապատասխանեն իրաւազուրկ ժողովուրդներու պահանջներուն: Արցախեան շարժումը բնաւ պէտք չէ ներկայացնել իբրեւ կրօնական եւ ազգայնական բնոյթի հակամարտութիւն, այլ միայն իբրեւ ազգային ինքնորոշման շարժում: Անկախութիւնը պէտք է ամուր պահուի` վերաբնակեցնելով Արցախը, դասեր քաղելով այլ ազգային-ազատագրական շարժումներու յետանկախութեան քաղաքականութիւններէն: Զարկ պէտք է տալ ընկերային եւ տնտեսական արդարութեան, կազմակերպել գիւղացիական միութիւններ, քաջալերել համագործակցական սեփականատիրութիւնները եւ հողի ու բնակարանի տիրացումը դարձնել իրաւունք բոլորին համար:
Եթէ այսօր Մհերները, Վիգէնները եւ իրենց գաղափարակից ընկերները ողջ ըլլային, պիտի աշխատէին հայկականացնել Սուրիոյ քրտական շրջանի ընկերային-տնտեսական համակարգը, որ հիմնուած է արմատական ժողովրդավարական վարչակարգի (ուղիղ ժողովրդավարութիւն), հողերու համագործակցական սեփականատիրութեան, գործարաններու բանուորական խորհուրդներու կազմակերպումի եւ սեռային հաւասարութեան վրայ:
Պայքարի ոճի արդիականացումով, ժամանակակից ազգային ինքնորոշման շարժումներու ճամբով քալելով եւ հետապնդման միջոցներուն մէջ նորութիւն բերելով է, որ արցախեան շարժումը յաջողութեամբ պիտի հասնի իր նպատակին` միջազգային ընտանիքին կողմէ ճանչցուելով իբրեւ անկախ պետութիւն եւ ի տարբերութիւն Ազրպէյճանին` գործելով ժողովրդավարութեան եւ մարդ անհատի լիիրաւ ազատագրութեան այլընտրանքի հիման վրայ:
