«Երբ կը նայինք մեր ժողովուրդի պատմութեան, կարելի է ըսել, որ անիկա յաղթանակներու ու պարտութիւններու շղթայ մըն է. ցաւօք սրտի, արցախեան ազգային ազատագրական պայքարը եւս այդպիսի ընթացք ունեցաւ»: Այս մասին երէկ` 20 փետրուարին Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ Արցախի ներկայացուցչութեան մօտ լրագրողներու հետ զրոյցի ընթացքին ըսաւ Արցախի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի պատգամաւոր Վահրամ Բալայեան:
«Բազմաթիւ գործօններու ազդեցութեան տակ մենք չկրցանք մեր ունեցածը պահել, պաշտպանել: Ընդհանուր առմամբ, պատմութիւնը ոչ միայն դաս է, այլեւ պատիժ բոլոր անոնց համար, որոնք պատմութեան դասերը հաշուի չեն առներ: Ցաւօք սրտի, մենք մեր անցած դասերը հաշուի չառինք, չկրցանք պահպանել մեր պետականութիւնը:
Արցախի, մեր պատմութեան էջը դեռ փակուած չէ, ամէն սերունդ իր ներդրումը պէտք է ունենայ երկրի, պետականութեան պահպանման համար: Ճիշդ է` այսօր մենք յուսախաբուած, կոտրուած վիճակի մէջ ենք, բայց պէտք է եղած կարելիութիւնները օգտագործել եւ հզօրացնել Հայաստանը, այդ բոլորի պարունակին մէջ ալ փորձել հետագայ մեր պայքարը շարունակել, մեր պատմական հայրենիքի մէկ հատուածը ազատագրել», ըսաւ ան:
Ըստ Վահրամ Բալայեանի, Արցախի հարցը որեւէ կապ չունի Ազրպէյճանի տարածքային ամբողջականութեան հետ. «Մենք ինքնորոշուեցանք մեր տարածքին վրայ: Այստեղ կարեւոր է նկատենք, որ մենք որեւէ երկրի, ժողովուրդներու տարածքներուն նկատմամբ յաւակնութիւններ չենք ունեցած: Մենք խորհրդային ժամանակաշրջանին ունեցած ենք Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ, եւ անիկա որոշակի կարգավիճակ ունեցած է Խորհրդային Միութեան կազմին մէջ, ինչպէս Խորհրդային Ազրպէյճանը ունեցած է: Աւելին ըսեմ, որ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը ունեցած է նաեւ Սահմանադրութիւն, ուր գրուած է, որ պաշտօնական, պետական լեզուն հայերէնն է: Իրաւական տեսանկիւնէն որեւէ խնդիր չկայ, այսօր խօսիլ, որ պէտք է Ազրպէյճանի տարածքին մէջ ըլլայ ինքնորոշում, այդպիսի բան չկայ, ատիկա անընդունելի է», նշեց Բալայեան:
Այս կամ այն որոշումով կարելի չէ փակել ազգային հարցերը. ըսաւ Վահրամ Բալայեան` անդրադառնալով այն դիտարկումին, որ Հայաստանի Սահմանադրութիւնը փոխելով փորձ կը կատարուի ամբողջութեամբ օրակարգէն հանել Արցախի հարցը:
«Թուղթի վրայ գրուածը տակաւին հիմք չէ, այսինքն` ատիկա չի նշանակեր, որ մեր պայքարը պէտք չէ շարունակուի, մեր ժողովուրդը պէտք չէ պահանջատէր ըլլայ: Արցախը միայն արցախահայերունը չէ, անիկա համայն հայութեան կը պատկանի:
Ես կը կարծեմ` ժողովուրդը ատիկա պիտի չընդունի: Ատիկա ժողովրդական հանրաքուէի միջոցով պէտք է ըլլայ, եւ ժողովուրդը արդէն մէկ անգամ որոշում տուած է եւ հետամուտ պիտի ըլլայ իր իրաւունքները պաշտպանելու հարցին մէջ», ըսաւ ան:
«Մենք պէտք է այդ յուզական դաշտէն դուրս գանք եւ ճիշդ գնահատական տանք», ասաց Վահրամ Բալայեան` անդրադառնալով այն դիտարկման, որ Ռուսիան նոր փաստեր, ապացոյցներ կ՛ուզէ, որ 2023-ի սեպտեմբերին Արցախէն բռնի տեղահանում տեղի ունեցած է, արդեօք ատիկա ազրպէյճանամէտ դիրքորոշում չէ՞ մեր դաշնակից Ռուսիոյ կողմէ:
«Բնականաբար, այդպէս պէտք է ըսուի: Այսօր ռուս խաղաղապահները կը շարունակեն մնալ Արցախի մէջ, անոնք որոշակի առաքելութիւն պէտք է իրականացնէին, եւ պէտք է ըսել, որ ատիկա ձախողած է: Այդպէս պէտք է ներկայացուի:
Ճշդող հարցին` Ռուսիոյ այս դիրքորոշումը ինչպէ՞ս կը գնահատէ, Վահրամ Բալայեանը ըսաւ. «Ես չեմ գիտեր` իրենց ցանկութիւնը ո՛րն է, բայց մենք պէտք է այդ փաստերը ներկայացնենք ամբողջ աշխարհին: Այդ փաստերը պէտք է հաւաքուին, իրաւասու մարմիններուն պէտք է ներկայացուին, հարցով շահագրգիռ երկիրներուն` ցոյց տալով, որ այս ժողովուրդին նկատմամբ կատարուած է ցեղասպանական գործողութիւն եւ ամբողջ ժողովուրդ մը հայրենազրկուած է»:
Նշենք, որ Արցախի Ազգային ժողովը երէկ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ Արցախի ներկայացուցչութեան մէջ նիստ գումարեց:
