Թուրքիոյ եւ Ռուսիոյ դաշնութեան նախագահներուն Սոչիի մէջ կայացած հանդիպումէն բխած հաղորդագրութիւնը ոչինչ կ՛ըսէ արցախեան հակամարտութեան մասին: Պարզ է սակայն, որ քննարկումներ եղած են Ուքրանիոյ պատերազմին հետ առնչուած եւ յատկապէս թրքական միջնորդութեան` ո՛չ միայն հրադադարի, այլ նաեւ հացահատկիկի համաշխարհային տագնապի լուծման, Լիպիոյ մէջ թրքական գործօնի հետ կապուած խնդիրներուն եւ արցախեան վերջին իրադարձութիւններուն վերաբերեալ:
Մեծ օրակարգը երկու երկիրներուն միջեւ առեւտրատնտեսական համագործակցութեան նոր թափ հաղորդելն է: Թուրքիան տնտեսական տագնապի եւ աննախընթաց սղաճի պայմաններուն մէջ, իսկ Ռուսիան` մեկուսացման եւ տնտեսական պատժամիջոցներու ենթակայ. շահերու բուն համընկնումը այս գիծին վրայ է, որմէ կը բխին նաեւ անվտանգային հարցեր:
Պէտք չէ բացառել սակայն այն վարկածը, որ այս համագործակցութեան խորացումը ամերիկեան թոյլտուութիւն ունի. այսինքն` կը վերահսկուի Ուաշինկթընի կողմէ, եւ Անգարան ինքնուրոյն չի կրնար ստանձնել միջնորդի դեր Ուքրանիոյ պատերազմին, աշխարհը հարուածած տնտեսական տագնապի լուծման, կամ` Մոսկուայի դէմ տնտեսական պատժամիջոցներու քաղաքականութիւնը հակակշռողի դեր: Այլ խօսքով` Թուրքիան ստանձնած է Տրովադայի ձիու կարգավիճակ ռուսական դաշտին մէջ ` համագործակցութեան խորացման տեսքով: Ի վերջոյ Անգարան ՕԹԱՆ-ի երկրորդ ուժը համարուող պետութիւն է եւ ռազմավարական գիծերը հատելու եւ չհատելու կանոնները ստիպուած է յարգել:
Մեկուսացուող Ռուսիոյ Թուրքիայէն յաւելեալ կախեալութիւն գրանցող Սոչին կարելի է ուրեմն դիտարկել նաեւ այս տրամաբանութեան մէջ: Այս տրամաբանութիւնը կրնայ ուրուագծել Ռուսիոյ` ՕԹԱՆ-ի անդամ պետութենէ տնտեսապէս կախեալ ըլլալու իրականութեան հաւանականութեան մասին: Փաստօրէն, ամէնէն ուշագրաւ համաձայնութիւնը տնտեսական համագործակցութեան ճանապարհային քարտէսն է, որ նախատեսած է յատկապէս ռուսական ուժանիւթի արտահանման համար թրքական շուկայի տրամադրումը, տարանցիկութիւնն ու դրամատնային համապատասխան հաշիւներու բացումը. այլ խօսքով` Ռուսիոյ տնտեսական ապաշրջափակման համար կարեւոր ելքեր տրամադրելը:
Այս բոլոր առաջնահերթութիւններէն ետք նոյն տրամաբանութեամբ փորձենք դիտարկել մեր տարածաշրջանին հետ կապուած երկու պետութիւններու յաւելեալ մերձեցման հաւանական հետեւանքները:
Այս խորացող համագործակցութիւնը միայն տնտեսական բնոյթ չի կրեր անշուշտ. անվտանգութեան խնդիրներ` Հարաւային Կովկասէն մինչեւ Միջին Արեւելք եւ Ափրիկէ, օրակարգային կէտեր եղած են Սոչիի մէջ ամենայն հաւանականութեամբ:
Պահենք վերը նշուած քաղաքական տրամաբանութիւնը եւ շարունակենք Անգարան ընկալել Ուաշիկնթընի կողմէ ուղարկուած Տրովադայի ձիու կարգավիճակով: Պարզ է, որ Անգարան այս բոլորին դիմաց կ՛ակնկալէ Հարաւային Կովկաս զինուորական յաւելեալ թափանցումը: Աղտամի մէջ թրքական դիտորդական-խաղաղապահական ստորաբաժանումը շատ սահմանափակ է Անգարայի ախորժակներուն համեմատ:
Ուրեմն. պէտք է աւելի դիւրաբեկել արցախեան շփման գիծերուն վրայ հաստատուած հրադադարը, դիմել ռազմական գործողութիւններու եւ փաստել, որ ռուսական խաղաղապահութիւնը առանձինը ի զօրու չէ յարգելու հրադադարը: Անհրաժեշտ է ձեւաչափի փոփոխութիւն: Այս անհրաժեշտութիւնը դուռ կը բանայ ՕԹԱՆ-ի երկրորդ ուժին հարաւային Կովկաս զինուորապէս թափանցելու: Մոսկուան մեծ գործարքներու հաշուոյն կրնայ զիջիլ այս պահանջին դիմաց իր ռազմավարական գործընկերոջ, որուն հետ Սոչիի մէջ գծած է համատեղ ճանապարհային քարտէս:
Այս հանգամանքները նկատի պէտք է ունենար Հայաստանի վարչապետը, նախքան խաղաղապահ առաքելութեան ձեւաչափի միջազգային փոփոխութեան կամ յաւելեալ լիազօրութիւններու մասին ակնարկ կատարելը: Աւելի ակնկալելի էր, որ այդ ակնարկը կատարուէր Պաքուէն` Անգարան ներգրաւելու առաջադրանքով:
Ներկայ իրադարձութիւնները կը յուշեն, որ Տրովադայի ձին թրքական զօրախումբերու տեսքով կրնայ մտնել Հարաւային Կովկաս, թէկուզ` խաղաղապահ միացեալ առաքելութիւն իրականացնելու առաջադրանքով:
«Ա.»
