Արցախի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութիւնը տարածած է յայտարարութիւն մը` Ազրպէյճանի` հայկական մշակութային ժառանգութիւնը իւրացնելու մտադրութեան վերաբերեալ: Յայտարարութեան մէջ նշուած է.
«Խստագոյնս դատապարտում ենք ազրպէյճանական իշխանութիւնների` յատուկ յանձնաժողով ստեղծելու որոշումը, որի աշխատանքը, համաձայն պաշտօնատար անձանց յաջորդող յայտարարութիւնների, ուղղուած կը լինի Ազրպէյճանի կողմից Արցախի բռնագրաւուած տարածքներում գտնուող մշակութային եւ կրօնական կոթողներից հայկականութեան հետքերի ջնջմանը: Տուեալ քայլը եւս մէկ անգամ համոզիչ կերպով հաստատում է այն ակնյայտ փաստը, որ ազրպէյճանական իշխանութիւնների վերահսկողութեան տակ յայտնուած հայկական մշակութային ժառանգութեանը լիակատար ոչնչացման կամ պատմական արմատներից անջատուելու իրական վտանգ է սպառնում:
Բազմիցս նշել ենք, որ Ազրպէյճանի կողմից պատմութեան կեղծումն ու մշակութային ցեղասպանութիւնը տասնամեակներ շարունակ կանոնաւոր կերպով իրականացուող աւելի լայն հակահայկական քաղաքականութեան մաս են կազմում: Եթէ ազրպէյճանական-ղարաբաղեան հակամարտութեան սկզբնական փուլում պատմութեան եւ մշակոյթի հետ մեքենայութիւնները ծառայում էին որպէս արդարացում նախկին Ազրպէյճանական Խորհրդային Հանրապետութիւնից հայկական բնակչութեան բռնի տեղահանման համար, ապա հիմա դրանք միտուած են Ազրպէյճանի կողմից Արցախի դէմ ռազմական ուժի ապօրինի կիրառման արդիւնքների օրինականացմանը:
Ինչպէս բռնագրաւուած տարածքներում, այնպէս էլ Ազրպէյճանում հայկական ներկայութեան ոչնչացումը պատմութեան կեղծման, հայկական մշակութային կոթողների ոչնչացման եւ բնիկ տեղանունների անուանափոխման միջոցով, ըստ էութեան, Ազրպէյճանի յարձակողապաշտութեան շարունակումն է այլ մեթոտներով:
Միջազգային հանրութիւնում եւ փորձագիտական շրջանակներում յստակ համոզմունք կայ, որ մշակութային կոթողների ոչնչացումը ոտնձգութիւն է ժողովուրդների արժանապատուութեան, արժէքների եւ կատարելատիպերի նկատմամբ, որի նպատակն է քայքայել ազգի` պատմական փորձութիւններին դիմակայելու եւ զարգանալու ունակութիւնը: Հայկական պատմութեանը եւ մշակոյթին պատերազմ յայտարարելով` Ազրպէյճանը հէնց այդ նպատակն է հետապնդում:
Հայկական մշակութային ժառանգութեան ոչնչացումը ո՛չ միայն Արցախի ժողովրդին իր իրաւունքներից, այդ թւում` մշակոյթի իրաւունքից զրկելու փորձ է, այլեւ` մարտահրաւէր միջազգային հանրութեան համար եւ սպառնալիք խաղաղութեանը եւ անվտանգութեանը: Վերջին տասնամեակների ընթացքում միջազգային հանրութիւնը` ի դէմս ՄԱԿ-ի, արձագանգելով հակամարտութիւնների ընթացքում մշակութային կոթողների դիտաւորեալ ոչնչացման յաճախակի դարձած դէպքերին, մշակել է դիրքորոշում, ըստ որի` մշակութային կառոյցների ոչնչացումը պատերազմական յանցագործութիւն է եւ հաւասարեցւում է ահաբեկչական գործողութիւններին:
Ազրպէյճանում յատուկ յանձնաժողովի ստեղծումը, որը կը փոխակերպի հայկական մշակութային եւ կրօնական կոթողները` դրանց հետագայ իւրացմամբ, ՄԱԿ-ի Արդարադատութեան միջազգային դատարանի միջանկեալ միջոցների կիրառման մասին որոշման կոպիտ խախտում է: Դրանք պաշտօնական Պաքուից պահանջում են ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները` կանխելու եւ պատժելու բարբարոսութեան եւ պղծման գործողութիւնները, որոնք վերաբերում են հայկական մշակութային ժառանգութեանը, ներառեալ, բայց չսահմանափակուելով եկեղեցիներով եւ պաշտամունքի այլ վայրերով, տեսարժան վայրերով, գերեզմանատներով եւ հնութիւններով: Որոշումը պարտադիր ուժ ունի Ազրպէյճանի համար: Պաքուի հրաժարումը կատարել այն ցուցադրում է Պաքուի մտադրութիւնը խափանել, թէկուզեւ տեղային մակարդակով, միջազգային յարաբերութիւնների համակարգը, որն ապահովում է միջազգային խաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն:
Եւս մէկ անգամ կոչ ենք անում միջազգային հանրութեանը եւ մասնագիտացուած միջազգային կազմակերպութիւններին անյապաղ անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկել` պարտադրելու Պաքուին կատարել իր միջազգային պարտաւորութիւնները` պահպանելով եւ յարգելով հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգութիւնը, եւ լիարժէք կերպով կատարել ՄԱԿ-ի Արդարադատութեան միջազգային դատարանի միջանկեալ միջոցների կիրառման մասին որոշումը»:
Սուրբ Էջմիածին Կը Դատապարտէ Ազրպէյճանի Կողմէ Իրականացուող Մշակութային Եղեռնագործութիւնը
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը, դատապարտելով այս քայլը, դիմեց ղարաբաղեան տագնապի լուծման մէջ ներգրաւուած բոլոր երկիրներուն, նախ եւ առաջ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահող պետութիւններուն, քոյր եկեղեցիներուն եւ կրօնական կառոյցներուն, միջազգային մասնագիտական կազմակերպութիւններուն` «խստագոյնս արձագանգելու Ազրպէյճանի կողմէ իրականացուող մշակութային եղեռնագործութեան անթաքոյց այս փաստին` կասեցնելու եւ կանխելու համար բարբարոսութեան այս ու նմանօրինակ դրսեւորումները»:
Ազրպէյճանական տիրապետութեան տակ անցած հայկական տարածքներուն մէջ «հայացուած աղուանական յուշարձաններ»-ը եւ հայկական հետքերը վերացնելու Ազրպէյճանի որոշումը դատապարտեցին նաեւ պաշտօնական Երեւանը եւ շարք մը օտար կազմակերպութիւններ եւ միջազգային կառոյցներ:
