Օսմանեան Բռնագրաւումի Տակ Չմնացած Յունական Շրջանը

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Կարգ մը երկիրներու կամ շրջաններու աշխարհագրական դիրքերը այնպէս եղած են, որ բռնագրաւող ուժերը չեն յաջողած իրենց հակակշիռին տակ առնել այդ վայրերը, որոնք անկախ կամ կիսանկախ մնացած են` հակառակ ամբողջ երկրին բռնագրաւումին: Երբեմն բնակիչները մարտունակ եղած են, լաւ պաշտպանութիւն կազմակերպած են, եւ տարածքը անառիկ մնացած է: Մեր պատմութեան մէջ անշուշտ ունինք այդպիսի օրինակներ: Այս պարագային Յունաստանի Ակրաֆա շրջանին մասին է Ալեքս Սաքալիսի յօդուածը, որ հրապարակուած է Թրեւըլ կայքին մէջ:

Ն.

Յունական Շրջանը Չափազանց
Հեռու Է Քարտէսներու Համար

Միջնադարուն այս շրջանը այնքան անհասանելի էր, որ բառացիօրէն «ակրաֆա» (չգրուած) էր` իր բնակիչները պատելով վայրի ու անկախ շղթայով, որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր:

Յունաստանի մէջ կայ տարածք մը, որ քիչ յայտնի է եւ նոյնիսկ` աւելի քիչ այցելուած:

Երկրի խորքին մէջ, լեռներով անջատուած մնացեալ աշխարհէն, կը գտնուի Ակրաֆա շրջանը:

Անոր անունը յունարէնի մէջ բառացի կը նշանակէ «չգրուած», որովհետեւ երբ բիւզանդացի գրագիրները առաջին անգամ հանդիպեցան այդ շրջանին, անոնք գտան, որ անիկա չափազանց հեռու է իրենց քարտէսներուն վրայ արձանագրելու համար, նշելով որպէս ակրաֆա` չբացայայտուած տարածք:

Օսմանցիները նոյնպէս այդ տարածքը չափազանց անհասանելի նկատեցին իրենց հսկողութեան տակ առնելու համար, եւ այդպիսով, Ակրաֆան դարձաւ Յունաստանի այն սակաւաթիւ շրջաններէն մէկը, որ երբեք չյայտնուեցաւ օսմանեան բռնագրաւումի տակ:

Ակրաֆացիերը` այս շրջանի տոկուն, անկախ մտածողութեամբ ապրող բնակիչները, օգտագործեցին այս անկախութիւնը իրենց հողը մշակելու համար` վերածելով յեղափոխական գործունէութեան կեդրոնի:

Այստեղ ծնած է անկախութեան առասպելանման մարտիկ Անթոնիս Կացանթոնիսը:

Յեղափոխական առաջնորդ Եորղոս Քարայսքաքիսի համար Ակրաֆան եղած է խարիսխ մը` ահաբեկելու համար օսմանեան ուժերը հարթավայրերու մէջ: 1823 թուականին օսմանեան կայազօրը, նահանջելով ծովեզերեայ Միսոլոնքի քաղաքէն, ճակատագրական սխալ մը ըրաւ` անցնելով Ակրաֆա շրջանէն:

Լեռներու, անտառներու եւ ձորերու անողոք բնավայրէն,  ապակողմնորոշուած, անոնք դարանակալուեցան 800 յոյն մարտիկներէ բաղկացած խումբի մը կողմէ, որոնք բոլոր թուրքերը ոչնչացուցին Ագիոս Վլասիոս գիւղին մօտ, յունական յեղափոխութեան ամէնէն յայտնի մարտերէն մէկուն մէջ: Օսմանցիները ատկէ ետք այլեւս երբեք չմօտեցան շրջանին:

Քանի մը տարի ետք Ակրաֆան դարձաւ նորանկախ Յունաստանի թագաւորութեան մէկ մասը:

Այդ անկախութիւնը շատ մեծ օգուտ չբերաւ Ակրաֆային: Շրջանը մնաց աղքատ եւ մեկուսացած:

19-րդ դարու վերջաւորութեան բազմաթիւ ակրաֆացիներ սկսան աւելի բարեկեցիկ կեանք փնտռել այլուր:

Ոմանք գացին հարթավայրեր, ուրիշներ` Աթէնք: Շատեր հասան մինչեւ Ամերիկա, մասնաւորապէս` Հիւսիսային Քարոլինայի Շարլոթ քաղաք:

Շրջանը յաճախ կը համեմատուի Զուիցերիոյ հետ` լիճերու եւ լեռներու իր հովուերգական տեսարաններու պատճառով

«Առաջին գաղթող ակրաֆացին ձեւով մը հասաւ Ամերիկա: Ան գրեց գիւղի իր ընկերներուն, որ Ամերիկան լաւ տեղ է, աշխատանքի բազմաթիւ առիթներ կան, եւ շատերը հետեւեցան անոր», բացատրեց Էլիսաւետ Փափատոփուլոն, որ Ակրաֆայի Ֆրակիսթա գիւղէն է:

«Այժմ Շարլոթ քաղաքը Յունաստանէն դուրս ակրաֆացիներու ամէնէն մեծ  համայնքը ունի», աւելցուց ան:

Երկար ու ոլորապտոյտ ճամբաներ

Ես Ֆրակիստա հասած էի Կարպենիսի լեռնադահուկային քաղաքէն, երկար ու ոլորապտոյտ ճամբորդելէ ետք:

Ակրաֆայի մէջ շատ քիչ տափարակ հող կայ: Բնակավայրերը սփռուած են լեռներու լանջերուն: Ֆրակիստան երկու գիւղ է, բաժնուած` մեծ կիրճով:

Ես Անատոլիքի (Արեւելեան) Ֆրակիստանի մէջ էի, իսկ Դիտիքի (Արեւմտեան) Ֆրակիստանը կը փայլէր հեռուն: Այդ երեկոյ տեղւոյն ճաշարանին մէջ մտիկ ըրի քովի սեղանին շուրջը նստած տարեց տղամարդիկը, որոնք կը խօսէին  յունարէն եւ ամերիկեան առոգանութեամբ անգլերէն:

Անոնք իրենք զիրենք ներկայացուցին որպէս Կոնստանդինոս «Տինօ» Փանուրկիաս եւ եղբայրը` Եւանկելոս «Վան»:

Երկուքէն աւելի տարեցը` Տինոն, վերջերս նշած էր իր 91-ամեակը:

«Երբ ես փոքր էի, այստեղի դպրոցը ունէր 70 աշակերտ: Բոլորը մէկ սենեակի մէջ էին,- ըսաւ Տինոն: – Ձմեռները ծանր էին, իւրաքանչիւր աշակերտ դասարան կը բերեր փայտի կտոր մը, որպէսզի տաքնայ: Հիմա աշակերտներ չկան: Դպրոցը փակուած է 20 տարի առաջ»:

Բ. Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շրջանը ինկաւ նացիներու ձեռքը, թերեւս` Ակրաֆան առաջին բռնագրաւողները:

«Անոնք, հաւանաբար, լեռներու վրայէն գացած են հովիւներու  հին արահետներով,- ըսաւ Տինոն: Երբ զանոնք տեսանք, բոլորս վազեցինք քարանձաւներու մէջ պահուըտելու, երկու օր մնացին, յետոյ գիւղը այրեցին»:

16-րդ դարու Փանակիա Փելեքիտի վանքը կառուցուած է Ակրաֆայի լեռներու ժայռի վրայ

Բայց տեղական դիմադրութեան շարժումը հզօր էր, եւ Ակրաֆան դարձաւ Յունաստանի առաջին վայրը, որ ազատագրուեցաւ նացիական իշխանութենէն` 1943 թուականի օգոստոսին հռչակելով «Ազատ Յունաստանը»-ը լեռներէն:

Բայց վատագոյնը չէր աւարտած:

Պատերազմի նոյնիսկ աւարտէն առաջ Յունաստան մխրճուեցաւ դաժան քաղաքացիական պատերազմի մէջ` ազգայնականներու եւ համայնավարներու միջեւ:

Իրադարձութիւնները, որոնք պառակտեցին երկիրը, աւելի փոքր չափով հարուածեցին Ակրաֆան:

Ֆրակիստան ոչինչով կը տարբերէր: Այստեղ ընտանիքները իրարու դեմ ելան, եւ գիւղի մեկուսացումը կը նշանակէր, որ բռնութենէն փրկութիւն չկայ:

«Ես երբեք չեմ հանդիպած հօրս,- հանդիսաւոր ըսաւ Վանը: – Զայն սպաննած են իմ ծնելէս առաջ»:

1951 թուականին 21-ամեայ Տինոն մեկնեցաւ Աթէնք, ուր ան բարձրացաւ Նիւ Եորք ուղղուող նաւը, իսկ յետոյ անմիջապէս գնացք նստաւ դէպի Շարլոթ:

Ան քանի մը տարի աշխատեցաւ այնտեղ` նախքան տեղափոխուիլը Շիքակօ, ապա Նիւ Եորք, ուր բացաւ իր ճաշարանը: 1963 թուականին Վանը եւ իրենց մայրը միացան անոր:

Եղբայրները դեռ կը բնակին Նիւ Եորք, բայց կը վերադառնան` ամառները անցընելու իրենց հին գիւղին մէջ: Այստեղ դրախտ  մըն է, ըսին:

Դէպի Ակրաֆա

Յաջորդ օրը ես ինքնաշարժով գացի աւելի դէպի Ակրաֆայի սիրտը:

Ես անցայ Դիտիկի Ֆրակիստայէն, որ նկատելիօրէն աւելի մեծ եւ աշխուժ էր, քան` իր արեւելեան եղբայրը, լեցուն` սրճարաններով, աշխատասէր մարդոցմով եւ նոյնիսկ փոքրաթիւ աշակերտ ունեցող դպրոցով:

Աւելի ետք բնավայրը դարձաւ սքանչելի, գրաւիչ:

Ակրաֆայի լեռներէն վար ես տեսայ երեք մեծ գետերը` Աչելոսը, Ակրաֆիոտիսը եւ Մեկտովասը, որոնք կ՛անցնին շրջանէն սառոյցէ կապոյտ ճիւղերու պէս:

Անծայրածիր եղեւիններու անտառները կը տարածուին հեռաւորութեան վրայ, ուր կ՛ապրին արջերն ու գայլերը: Գահավէժ գիւղերը խեցիի նման կառչած են լեռներու կողերէն, անոնց կարմիր տանիքները պարուրուած են կանաչ անտառով:

«Դուք կը զգաք, որ այլ աշխարհ մը կը մտնէք, – նկարագրած է լրագրող Նաթաշա Պլացիու: Ակրաֆայի աշխարհը»:

Հակառակ դժուար մատչելիութեան` ուխտաւորները ամբողջ Յունաստանէն տակաւին կ՛ուղղուին այստեղ

Երբեմն շրջանը գրեթէ ալպիական կը թուի, եւ Ակրաֆան յաճախ տեղացիներու կողմէ ստացած է «Յունաստանի Զուիցերիա» որակումը:

Քանի մը լեռնադահուկային հանգստավայրերու կը հանդիպիք  Ակրաֆայի շուրջը, թէեւ շրջանին մէջ այդպիսիք չկան:

Ի վերջոյ, այս Ակրաֆան է` չգրուած երկիր:

Մինչեւ 1950-ական թուականները այստեղ պաշտօնական մարդահամար չէ իրականացուած (այսօր բնակչութիւնը միայն 11000 է), ելեկտրականութեան հոսանքը եկած է 1980-ական թուականներուն, իսկ  բազմաթիւ գիւղեր տակաւին կը սպասեն կուպրապատ ճամբաներուն:

«Այս մեկուսացումը եղած է ե՛ւ օրհնութիւն ե՛ւ անէծք Ակրաֆայի համար», կ՛ըսէ տեղւոյն բնակիչ Թոմաս Նտաւարինոս: «Ան պահպանած է աւանդական կենսակերպը` բուսական եւ  կենդանական աշխարհի եդեմը, բայց այս նոյնպէս դժուար վայր է ապրելու համար: Ձմեռները երկար են ու դաժան, եւ մեկուսացումը անխուսափելի է»:

Հպարտ ակրաֆացի Նտաւարինոս մեծցած է 11 քոյր-եղբայր ունեցող տան մը մէջ եւ` առանց ելեկտրականութեան: Անոր ծնողները հովիւներ էին, այս չգրուած շրջանին մէջ` ապրուստի քանի մը միջոցներէն մէկը:

Ան պերճախօս է Ակրաֆայի եւ անոր աշխարհագրական հակասութիւններու մասին` գեղեցիկ եւ թշնամական:

Թէեւ ան շահաւէտ տարիներ անցուցած է` աշխատելով Աթէնքի եւ յունական կղզիներու մէջ, սակայն անոր սիրտը միշտ մնացած է այստեղ` Ակրաֆայի մէջ:

Տասը տարի առաջ ան վերադարձաւ` հիմնելու «Ակրաֆա» լեռնագնացներու միութիւնը:

«Այստեղ ոչինչ կար: Ոչի՛նչ: Ակրաֆա: Միայն լեռներ, անտառներ եւ գետեր,- ժպտաց ան: – Ուրեմն ես ստիպուած էի սկսիլ զերոյէն»:

Հիմնականին մէջ առանձին աշխատելով` ան սկսաւ մաքրել իր գիւղի շրջակայքը` Թոփոլիանա, Ակրաֆայի արեւմտեան կողմը: Ան սկսաւ կառուցել արահետներ` ամրացնելով ժայռ մագլցելու  պտուտակներ եւ կազմակերպել գործունէութիւններ:

Սկիզբը տեղացիները կը կարծէին, որ ան խելագար է: Բայց յետոյ զբօսաշրջիկները, հիմնականին մէջ` լաւ կրունկներով աթէնացիներ, որոնք բան մը կը փնտռէին, սկսան ժամանել մաշած ճամբէն:

«Ակրաֆա» լեռնագնացներու միութիւնը այժմ ունի 200 անդամ, ներառեալ` քանի մը փորձառու ուղեցոյց:

«Ես կ՛ուզէի ցոյց տալ, որ այստեղ զբօսաշրջութեան ներուժ կայ: Ես կ՛ուզէի Ակրաֆան դնել քարտէսի վրայ», ըսաւ ան:

Անասնաբուծութիւնը հեռաւոր Ակրաֆայի մէջ ապրուստի քանի մը միջոցներէն մէկն է

Ֆրակիստայի մէջ Տինոն անպայման կ՛ուզէր ինծի ցոյց տալ իր ընտանիքին տունը, գիւղի հրապարակին մօտ գտնուող տպաւորիչ քարաշէն  տունը:

Ես կը զգայի, որ ան բաւական յաջողութիւն ունեցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ, բայց ես չէի գիտակցեր, թէ որքան:

Անոր տունը լեցուն է Նիւ Եորքի իր ճաշարանը այցելած յաճախորդներու հետ նկարներով. յոյն-ամերիկացի թագաւորական ընտանիքի անդամները` Մայքլ Տուքաքիս, Թելի Սաւալաս, Արիսթոթել Օնասիս, նոյնպէս Նիւ Եորքի այլ յայտնի դէմքեր` Ռուտոլֆ Նուրէեւ, Լիպերաչի, Ժա Ժա Կապոր:

«Մենք Պրոտուէի կենացն էինք,- ժպտաց Տինոն: Բոլորը եկան իմ ճաշարանս»:

Հակառակ իրենց յաջողութեան, ամէն տարի, առնուազն երեք ամիս, կը վերադառնան իրենց ծննդավայրը:

Ինծի կը թուի` նոյն գիւղն է, ուր ես մեծցած եմ,- ժպտաց Տինոն: Ան աւելի փոքր է, ճամբաները աւելի լաւ են, բայց ուրիշ ոչինչ փոխուած է: Ես տակաւին կրնամ այստեղ տեսնել դպրոցի իմ հին ընկերներս»:

Ան ընտանիքն ալ կը բերէ, թէեւ ո՛չ եղբայրը ամուսնացած է, ո՛չ ալ երեխաներ ունին, սակայն անոնց քոյրերը ունին զաւակներ, թոռնիկներ:

«Կարեւոր է չկորսնցնել կապը ձեր արմատներուն հետ: Արդէն 70 տարի է Միացեալ Նահանգներու մէջ եմ, բայց միշտ Ակրաֆայի տղայ պիտի մնամ», ըսաւ ան:

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )