Հերոսները Եւ Մենք

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

Հերոսները ոգեշնչող են, կը փրկեն, կը բարելաւեն մեր կեանքերը: Հերոսները բարոյական կորով կու տան մեզի, մարդոց միջեւ հաղորդակցութիւններ, բարեկամութիւններ հաստատելու կը մղեն: Անշուշտ հերոսութիւնը նոյնպէս վարակիչ է, յատկապէս ուրիշներու օգնելու: Հերոսներու մասին պատմութիւնները, գրական ստեղծագործութիւնները բոլոր տարիքի անձեր մեծ հաճոյքով կը կարդան, եւ անպայման իրենց մէջ բան մը կը ծնի: Յատկապէս` վերջին 150-ամեակի մեր հերոսներուն նուիրուած երգերը երբ լսենք, անբացատրելի բան մը կը զգանք, կ՛ոգեւորուինք: Հերոսներու  պատմութիւններու եւ երգերու բովանդակութիւնը նոյնպէս կը նպաստէ հասարակական ինքնութեան ուժեղ զգացումին:
«VeryWell mind» կայքը անդրադարձած է այս իրողութեան:

Հերոսութեան Հոգեբանութիւնը

Հերոսները ծնա՞ծ  են, թէ՞ ստեղծուած:

Հերոսները կը դպչին մեր սիրտերուն, հիացմունքով կը լեցնեն մեզ եւ կը ստիպեն վերատեսութեան ենթարկել աշխարհի վերաբերեալ մեր տեսակէտը:

Պարզապէս նայեցէք այս օրերուն գերհերոսներու շարժապատկերներու առատութեան եւ կը տեսնէք, թէ որքանո՛վ մեր հասարակութիւնը կը գնահատէ եւ կը սիրէ հերոսները:

Ի՞նչ բան կը ստիպէ որոշ մարդոց հերոսական գործողութիւններ կատարել մեծ վտանգի առջեւ:

Հերոսութեան օրինակներ

Երբ մտածէք հերոսութեան մասին, կրնաք յիշել վերջին տասնամեակէն քանի մը օրինակներ:

2012-ի ամրան Քոլորատօ նահանգի Օրորա քաղաքին մէջ տեղի ունեցած թատերասրահի ողբերգական կրակոցներէն ետք, երեք կիներ, որոնք յայտնեցին, թէ զիրենք փրկած են իրենց ընկերները: Երեք տղամարդիկ իրենց մարմիններով պաշտպանած էին իրենց ընկերուհիները եւ` զոհուած:

Այլ հրաձգութեան մը ժամանակ սիխերու տաճարին մէջ անձ մը զոհուեցաւ` փորձելով զինաթափել զինեալը, իսկ ուրիշ մը ծանրօրէն վիրաւորուեցաւ, երբ ան կը փորձէր օգնել:

2 յունուար 2007-ին մեթրոյի բանուկ կայարանին մէջ  սպասող շուրջ 75 անձեր դիտեցին, թէ ինչպէս երիտասարդ մը կ՛անհանգստանայ եւ ապա կ՛իյնայ հարթակէն մեթրոյի երկաթուղիին վրայ:

Սարսափով նայողները ոչինչ կ՛ընէին,  բայց Վեսլի Օթրի անունով մարդ մը քայլեր ձեռնարկեց:

Իր երկու փոքր աղջիկները յանձնելով անծանօթի մը, ան վար նետուեցաւ երկաթուղիին վրայ` յոյս ունենալով, որ ժամանակ կ՛ունենայ երիտասարդը հանել մօտակայ գնացքի ուղիէն:

Երբ Օթրին անդրադարձաւ, որ զայն տեղափոխելու ժամանակ չկայ, փոխարէնը երիտասարդը պահեց գիծերուն  միջեւ, եւ գնացքը անցաւ վերեւէն:

«Չեմ զգար, որ տպաւորիչ, հոյակապ բան մը ըրած եմ, ես պարզապէս տեսայ մէկը, որ օգնութեան կարիք ունէր: Ես ըրի այն, որ ճիշդ կը նկատէի», ըսաւ  Օթրին «Նիւ Եորք Թայմզին», միջադէպէն ետք:

Հերոսութեան սահմանում

«Իսկական հերոսութիւնը զարմանալիօրէն զգաստ, համեստ, ոչ արհեստական է: Այդ ոչ թէ որեւէ գնով բոլորը գերազանցելու, այլ ամէն գնով ուրիշներուն ծառայելու մղում է», կ՛ըսէ Արթըր Աշ` թենիսի աշխարահռչակ աստղը:

Հերոսութիւնը բան մըն է, որ խորապէս կը գնահատուի զանազան մշակոյթներու մէջ, բայց մենք հերոսը ինչպէ՞ս կը սահմանենք:

Ի՞նչ բան կ՛ոգեշնչէ որոշ մարդիկ հերոսական գործողութիւններու:

Թէեւ հետազօտողները շատ բան գիտեն այն մասին, թէ ի՛նչ բան կը ստիպէ մարդոց կատարել այնպիսի գործողութիւններ, որոնք նկարագրուած են որպէս չար, մեր ըմբռնումը այն մասին, թէ ի՛նչ բան մարդիկը կը հերոսացնէ, այնքան ալ պարզ չէ, եւ հերոսութեան սահմանումները կրնան տարբերիլ անձէ անձ:

Ըստ «Heroic Imagination Project» ոչ հասութաբեր կազմակերպութեան, որ առօրեայ կեանքի մէջ մարդոց կը սորվեցնէ  հերոս դառնալ, հերոսութիւնը կը ներառէ գործողութիւն, վերաբերմունք յանուն այլ անձի մը կամ բարոյական նպատակի մը համար:

Հերոսութեան սահմանումները մասնագէտներու կողմէ

Հոգեբանները եւ հերոսութեան այլ հետազօտողները ինչպէ՞ս կը սահմանեն հերոսութիւնը:

Ահաւասիկ` զանազան մասնագէտներու կողմէ ներկայացուած բազմաթիւ առաջարկներէն քանի մը հատը.

«Պարզ խօսքով, հերոսութեան բանալին կարիքի մէջ գտնուող այլ անձերու մասին մտահոգութիւնն է` բարոյական գործը պաշտպանելու մտահոգութիւնը, գիտնալով, որ կայ  անձնական վտանգ, որ կը կատարուի առանց վարձատրութեան ակնկալութեան». Ֆիլիփ Զիմպարտօ, «Ի՞նչ բան անձ մը հերոս կը  դարձնէ»

«Մենք պարզած ենք, որ հերոսներու մասին մարդոց համոզումները հակուած են հետեւելու համակարգուած օրինակին: Շարք մը մարդոց հարցնելէ ետք մենք պարզեցինք, որ հերոսները կ՛ընկալուին որպէս բարձր բարոյական եւ կարողութիւններ ունեցող անձեր: Աւելի ճիշդ` կ՛ենթադրուի, թէ հերոսները ունին ութ յատկանիշներ, որոնք մենք կ՛անուանենք Մեծ ութեակ: Այդ անձերը կ՛ըլլան.

– խելացի
– ուժեղ
– դիմացկուն
– անձնուրաց
– հոգատար
– համակրելի, գրաւիչ
– վստահելի
– ոգեշնչող

Անսովոր է, որ հերոսը ունենայ այս բոլոր ութ յատկանիշները, բայց հերոսներուն մեծամասնութիւնը ունի անոնց մեծ մասը». Սքոթ Ալիսոն եւ Ճորճ Կէօթալս. «Հերոսի մեր սահմանումը»

«… կարծես թէ չկայ որոշիչ յատկանիշ մը, որ կը տարբերակէ հերոսները եւ հերոսական վարքագիծը: Հերոսները տարբեր կերպ կը հայեցակարգուին, եւ այս հասարակական դասակարգին մէջ չկան կոշտ սահմաններ: Փոխարէնը` հերոսի հայեցակարգը կազմուած է կազմակերպուած յատկանիշներու անորոշ խումբերէ` նախատիպային դասակարգի անդամներու շուրջը». Ֆիսք եւ Թէյլըր «Հեփըր» 2012

«Մեր հետազօութեան մէջ բացայայտուած հերոսներու ամէնէն նախատիպ յատկանիշներն են.

– քաջութիւնը
– բարոյական ամբողջականութիւնը
– խիզախութիւնը
– Պաշտպանութիւնը
– համոզումը
– ազնուութիւնը
– այլասիրութիւնը
– անձնազոհութիւնը
– անձնուրացութիւնը
– վճռակամութիւնը
– օգտակար, փրկող ըլլալը

Էլեն Քինսելա եւ Թիմոթի Ռիչի

Այլ սահմանումներ յաճախ հերոսութիւնը կը բաժնեն ըստ անձնական վտանգի եւ զոհաբերութեան տեսակներու կամ աստիճաններու:

Ոմանք կը ներառեն մեծ գործողութիւններ, ինչպիսիք են` վտանգել սեփական կեանքը` այլ անձ մը փրկելու համար, մինչ միւսները աւելի փոքր, առօրեայ գործողութիւններ են, որոնք նախատեսուած են կարիքաւոր այլ անձի մը օգնելու համար:

Հոգեբան Ֆրենք Ֆարլին կը տարբերակէ այն, որ կ՛անուանէ «մեծ Հ հերոսութիւն» եւ «փոքր հ հերոսութիւն»:

Մեծ Հ հերոսութիւնը կը ներառէ հաւանական մեծ վտանգ, ինչպիսին է վիրաւորուիլը, բանտարկուիլը կամ նոյնիսկ` մահը: Միւս կողմէ` փոքր հերոսութիւնը կը ներառէ այն, որ մեզմէ  շատերը կ՛ընեն ամէն օր. օգնել մէկու մը, ըլլալ բարի եւ պաշտպանել արդարութիւնը: Այս բաները սովորաբար անձնական վտանգ չեն պարունակեր մեր կողմէ»:

Մարդիկ ինչո՞ւ հերոսութիւն կը ցուցադրեն

Ուրեմն, երբ մենք  հիմա քիչ մը աւելի շատ գիտենք, թէ ի՛նչ է հերոսութիւնը, այլ հարցում մը կը ծագի. ինչո՞ւ մարդիկ կը հերոսանան:

Կա՞յ հերոսութեան որեւէ յատկանիշ, որ կարծես կը բաժնեկցին այս անհատները: Ֆարլին կ՛ենթադրէ, որ կան երկու հիմնական գործօններ, որոնց հիմքին մէջ ինկած են հերոսական մեծ գործողութիւնները, որոնք կը ներառեն անձնական վնասի վտանգ` վտանգի դիմելու վարքագիծ եւ առատաձեռնութիւն:

Մարդիկ, որոնք իրենց կեանքը կը վտանգեն ուրիշին ծառայութեան մէջ, բնականաբար աւելի մեծ վտանգի կը դիմեն, եւ անոնք նաեւ ունին մեծ կարեկցանք, բարութիւն եւ այլասիրութիւն:

Բայց ի՞նչ կարելի է ըսել այլասիրութեան այն տեսակներու մասին, որոնք կախուած չեն հարազատներու օգնելէ կամ փոխհատուցում մը ակնկալելէ:

Նման պարագաներու մէջ  իրավիճակային, մշակութային եւ անհատականութեան փոփոխականները կրնան առանցքային դեր խաղալ: Մարդիկ հերոսական արարքներ կատարելէ ետք յաճախ կը պնդեն, թէ  իրենք հերոս չեն, որ պարզապէս կ՛ընեն այն, ինչ որ կ՛ընէր այդ իրավիճակին մէջ յայտնուած ոեւէ մէկը:

Անմիջական կեանքի եւ մահուան իրավիճակներու պարագային իրավիճակի ուժն ու անմիջականութիւնը կրնան ոգեշնչել որոշ մարդիկ` գործի անցնելու:

Անհատականութիւնը կրնայ ազդել հերոսութեան վրայ

Այս նոյն իրավիճակային ուժերը, որոնք որոշ անհատներ կը մղեն հերոսական գործողութիւններու, իրականութեան մէջ կրնան խանգարել միւսներուն օգնելու հարցին մէջ:

Երբ շատ մարդոց ներկայութեամբ տագնապ կը յառաջանայ, մենք յաճախ անգործութեան թակարդը կ՛իյնանք` ենթադրելով, թէ ուրիշը օգնութիւն կ՛առաջարկէ: Երեւոյթ մը, որ յայտնի է որպէս կողմնակի ազդեցութիւն:

Քանի որ անձնական պատասխանատուութիւնը  կը ցրուի ուրիշներու ներկայութեամբ, մենք կը հաւատանք, որ ուրիշ մը կը ստանձնէ հերոսի դերը:

Որոշ մարդիկ կրնան նոյնպէս ունենալ բնաւորութեան գիծեր, որոնք կը նախատրամադրեն զանոնք վարուիլ այլասիրական եւ հերոսական ձեւերով:

Ըստ 2016 թուականին հրապարակուած ուսումնասիրութեան մը, հետազօտողները առաջարկած են, որ անոնք, որոնք ունին որոշ մտածելակերպ, որ կը ստիպէ իրենց վստահ եւ բարոյապէս վարուիլ դժուար իրավիճակներու մէջ, հակուած են անմիջապէս եւ անգիտակցաբար գործել, երբ արտակարգ իրավիճակ մը տեղի կ՛ունենայ:

Բնութիւն` ընդդէմ դաստիարակութեան

Հետազօտողներու առջեւ ծառացած ամէնէն մեծ հարցումներէն  մէկը կը վերաբերի բնութեան ընդդէմ դաստիարակութեան մասին դարաւոր բանավէճին:

Արդեօ՞ք հերոսութիւնը բան մըն է, որով մենք կը ծնինք, թէ՞ հերոսութիւնը կարելի է սորվիլ:

Այդ կախում ունի անկէ, թէ ո՛ր մասնագէտին կը հարցնէք, բայց` ահաւասիկ կարծիք մը, որուն մասին կ՛արժէ մտածել.

«Որոշ անձեր կը պնդեն, որ մարդիկ կը ծնին  լաւ կամ վատ: Ես կը կարծեմ, որ ասիկա անհեթեթութիւն է,- կը բացատրէ Ֆիլիփ  Զիմպարտօ: – Մենք բոլորս կը ծնինք որեւէ բան ըլլալու այս մեծ  կարողութեամբ, եւ մենք կը կազմաւորուինք մեր հանգամանքներով` ընտանիքով, մշակոյթով, ժամանակաշրջանով, որուն մէջ մենք կը մեծնանք:Անոնք պատահական են, անկախ անկէ` մենք կը մեծնանք պատերազմական գօտի ընդդէմ խաղաղութեան, թէ մենք մեծնանք աղքատութեան, այլ ոչ եթէ բարեկեցութեան մէջ… Այսպիսով, մեզմէ իւրաքանչիւրը կրնայ ունենալ սարսափելի բաներ ընելու կարողութիւն: Բայց մենք նոյնպէս ունինք ներքին հերոս: Եթէ մղուինք կամ դրդուինք գործի, այդ ներքին հերոսը կրնայ ուրիշներուն համար մեծ բարիք գործել:

Ինչո՞ւ մարդիկ կարիք ունին հերոսներու

  1. Մենք ծնած ենք հերոսներ ունենալու համար:
  2. Հերոսները կը դաստիարակեն մեզ, երբ մենք երիտասարդ ենք:
  3. Հերոսները կը բացայայտեն մեր բացակայող յատկութիւնները:
  4. Հերոսները կը փրկեն մեզ, երբ մենք դժուարութեան մէջ ենք:
  5. Հերոսները կը բարձրացնեն մեր կորովը, երբ ընկճուած ենք:
  6. Հերոսները մեզի յոյս կու տան:
  7. Հերոսները կը հաստատեն մեր նախընտրած բարոյական աշխարհահայեացքը:
  8. Հերոսները հետաքրքրական, հաճելի պատմութիւններու նիւթ կ՛ըլլան:
  9. Հերոսները կը լուծեն խնդիրները:
  10. Հերոսները արդարութիւն կ՛ապահովեն:

Այսպիսով, դուք ունիք 10 պատճառներ, թէ ինչո՛ւ մարդիկ կարիք ունին հերոսներու: Այս պատճառները կ՛ազդեն` գոյատեւման, սնուցման, աճի, կրթութեան, անվտանգութեան, ապահովութեան, բուժման, երջանկութեան, առողջութեան, յոյսի, իմաստութեան եւ արդարութեան հիմնական կարիքներու վրայ: Մեզմէ ոչ ոք կրնայ բաւարարել այս կարեւոր կարիքները` առանց ուրիշներու նշանակալի օգնութեան: Մենք անշուշտ կը յուսանք եւ շատ կը կասկածինք, որ քանի տակաւին մարդիկ ունին այս կարիքները մենք կ՛ունենանք արտասովոր մարդիկ, զորս մենք կ՛անուանենք հերոսներ, որոնք պատրաստ են մեզի օգնելու:

 

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )