Հայկազեան Հայագիտական Հանդէսի ԽԱ. (41-րդ) Հատորին Շնորհահանդէսը Պէյրութի Մէջ*

«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ի ԽԱ. հատորին շնորհանդէսը տեղի ունեցաւ ուրբաթ, 22 հոկտեմբեր 2021-ի երեկոյեան, Հայկազեան Համալսարանի սրահին մէջ, ներկայութեամբ` ՄԱՀԱԵՄ-ի նախագահ վեր. Մկրտիչ Գարակէօզեանի, Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեանի, Լիբանանի մէջ Հայաստանի դեսպանատան մշակութային կցորդ Դաւիթ Ալավերդեանի, հայագիտութեամբ շահագրգռուած մշակութասէր հիւրերու եւ«Հանդէս»-ի խմբագրակազմին:

Ըստ սովորութեան, սրահին կեդրոնը զետեղուած էին «Հանդէս»-ի 40-րդ, 41-րդ եւ յիսնամեակի յոբելենական հատորները, ինչպէս նաեւ համալսարանի «Տէրեան» հայագիտական գրադարանի անցնող տարի ձեռք բերած հայագիտական հրատարակութիւններու փունջ մը:

Բացման խօսքին մէջ խմբագրակազմի անդամ դոկտ. Արմէն Իւրնէշլեան ողջունելով ներկաները` ի միջի այլոց ըսաւ. «Տեսլապաշտութեան միւս երեսը անցելապաշտութիւնն է, հաստատակամ չըլլալը բախտախնդիր ըլլալ է, յանձնառութեան հակառակն ալ պարտուողականութիւնն է: … Ասոնք չենք կրնար ըլլալ, որովհետեւ հայագիտութեան, գիրին ու մշակոյթին, պատմութեան ու արուեստին կը ծառայենք, կ՛օժանդակենք, նուիրուած ենք բոլորս, որ հոս ենք, եւ անոնք, որոնք սիրտով մեզի հետ են»: Ան մատնանշեց, որ «Հանդէս»-ի հանրային վերջին շնորհահանդէսը կայացած էր 2018-ին, եւ «2019-2021 մեզի հարուածած բազմապիսի աղէտներուն մէջ լոյս ընծայեցինք 3 հատոր «Հանդէս», հրատարակեցինք 2164 էջ հայագիտական նիւթեր, ի մի բերինք 77 աշխատակից` Հայաստանէն, Արցախէն, սփիւռք-արտասահմանէն: Որակական փոփոխութեան ենթարկուեցաւ «Հանդէս»-ին ձեւաչափը, գրութիւնները բաժնուեցան ըստ տեսակի եւ նիւթերու: Զգալիօրէն աւելցաւ սփիւռքահայ աշխատակիցներուն թիւը, նուազեցաւ աշխատակիցներու միջին տարիքը… այստեղ պիտի գտնէք յօդուածներ` համավարակին, տեղեկատուական պատերազմի, տնտեսական տատանումներու, ներառական կրթութեան, ներգաղթող հայերու խնդիրներուն մասին. թերեւս առանց որոշիչ խօսքի, բայց գէթ իբրեւ գիտական սկզբունքներով դրուած հիմնաքար` հետագայ ուսումնասիրութիւններու»: Դոկտ. Իւրնէշլեան ընդգծեց յոբելենական հատորին արժանիքը, թէ ան խտացուցած է «համալսարանի հայկական եւ հայագիտական երեսակը` ամբիոնով, «Հանդէս»-ով, «Տէրեան» գրադարանով, սփիւռքի ուսումնասիրական կեդրոնով, հրատարակչատունով, հրապարակային գործունէութիւններով եւ ցուցահանդէսներով», եւ թէ` ան կ՛ընդգրկէ նաեւ «Հանդէս»-ի 40 հատորներու մատենագիտութիւնը: Անդրադառնալով հայագիտութեան շարունակման` Իւրնէշլեան մատնանշեց, որ` «Կան քիչ, բայց հաւատաւոր մարդիկ, որոնց համար «մարդ ոչ միայն հացիւ…»-ը համոզում, աշխարհահայեացք, կենսակերպ ու նպատակ է: Անոնք կը ստեղծեն գիտութիւն ու գրականութիւն, կը յօրինեն արուեստ, որպէսզի պատերազմի ու սղաճի, պայթումներու ու տագնապներու մէջ հոգին ու միտքը մնան անաղճատ: Հայագիտութիւնը փոր չի կշտացներ, բայց միտք կը լուսաւորէ, անցեալը փորփրելով` ներկայի հարցումներուն պատասխան կը գտնէ ապագային համար: Իսկ մեր ներկան որքա՜ն հարցումներ ունի…»: Իւրնէշլեան իր խօսքը աւարտեց` ըսելով. «Սիրով կ՛ընծայենք ձեզի մեր աշխատանքին հունձքը` «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ի երկրորդ յիսնամեակի առաջին հատորը»:

Իր խօսքին մէջ «Հանդէս»-ի պատասխանատու խմբագիր դոկտ. Անդրանիկ Տագէսեան անդրադառնալէ ետք Հանդէսի բարոյահոգեբանական ներուժին, յուշեց, որ` «1990-էն ի վեր «Հանդէս»-ը ամէն տարի ոգեւորիչ ղօղանջ կը հաղորդէ, որով շատեր կը ներշնչուին ու կ՛ամրապնդուին «Հանդէս»-ի հայագիտական բարի գործի շարունակման լրատուութենէն»: Ան առանձնացուց «Հանդէս»-ին բերած նպաստը գիտական հայերէնի մշակման, հայագիտութեան սահմանումին գործնական ընդարձակումին` շեշտելով, որ` «41-րդ այս հատորին յօդուածներուն շուրջ 30 տոկոսը կը վերաբերի 1995-էն ետքի նիւթերու. ընթերցողը հոս կը հանդիպի իր կենսագործունէութեան շրջանին վերաբերող ուսումնասիրութիւններու: Ասոնք նոր ընթերցողներ կը ներգրաւեն, հայագիտութիւնը կը թարմացնեն, կը դարձնեն աւելի ընդգրկուն եւ ժամանակակից` ապահովելով նաեւ շարունակման նոր գործօններ»: Ան հաւաստեց, որ` «Այսօր հայագիտութեամբ զբաղող արտասահմանցի  հայագէտներու շուրջ մէկ երրորդ աշխատակցած է «Հանդէս»-ին…», անդրադարձաւ «Հանդէս»-ին հաստատութենականացման գործընթացին, լեզուական, բովանդակային թէ այլ գիտական ազատականութեան, ընդգծեց «Հանդէս»-ին ունեցած դերը` իբրեւ գիտական յօդուածագրութեան դարբնոց, հայագէտներու միջեւ հաղորդակցական ցանց յառաջացնող միջոց, եւ բնութագրեց «Հանդէս»-ին աւանդ դարձած խմբագրականները` իբրեւ «վերջին շուրջ քսանհինգ տարիներու հայագիտութեան տրամախօսութեան համագումար»: Դոկտ. Տագէսեան փակեց իր խօսքը` ըսելով. «Հայ իրականութիւնը կ՛ապրի անկիւնադարձային վճռական փուլ. կացութիւնը առաւել վտանգալից կը դառնայ համաշխարհային առողջապահական, տնտեսական, քաղաքական եւ ընկերային այլ տագնապներու շեշտաւորումով, նոր աշխարհակարգի գործընթացով: Հետեւաբար հայուն կը մնայ աւելի քան երբեւէ սրատես խորաթափանցութեամբ եւ առարկայական ազգային առաւելագոյն նախանձախնդրութեամբ վերատեսութեան ենթարկել, վերաքննարկել, ծանր ու թեթեւ ընել իր օրակարգերը, գործելաոճը, մանաւանդ վարուելակերպային մօտեցումներն ու վերաբերումը` իր ձեռք զարկած եւ իրեն առնչուող հարցերուն: Այսօր արտակարգ դրութեան մէջ ենք, եւ այդ արտակարգ դրութիւնը արտակարգ միջոցներ ու միջոցառումներ կը հրամայէ: «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ի այս խմբագրականը սրտցաւօրէն եւ խրամատաւորուածի հանգամանքով ատիկա կ՛ահազանգէ»:

Պարագաներու բերմամբ բացակայ հիւր բանախօսին` Հայաստանի Ազգային արխիւի տնօրէն դոկտ. Գրիգոր Արշակեանի խօսքը կարդաց ՀՀ դեսպանատան մշակութային կցորդ Ալավերդեանը:

Իր գիրին մէջ դոկտ. Արշակեան կ՛ըսէր. «Համաշխարհայնացման եւ աշխարհաքաղաքական սրընթաց վերափոխումների ժամանակաշրջանում առաւել է կարեւորւում ազգային արժէքների պահպանումն ու փոխանցումը հետագայ սերունդներին: Այդ առումով, վիթխարի դեր են կատարում հայագիտական կենտրոններն ու հանդէսները, որոնց շարքում առանձնանում են Հայկազեան համալսարանն ու իր հայագիտական հանդէսը, զոր ան նկատեց, մեր պատմութեան արժէքաւոր տարեգրքերից, [որոնք] ոչ միայն ունեն գիտական մեծ նշանակութիւն, այլեւ` հայապահպան կարեւոր առաքելութիւն… նաեւ «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ի միջոցով է զարգանում եւ ամրապնդւում համագործակցութիւնը սփիւռքի եւ Հայաստանի, ինչպէս նաեւ օտարազգի գիտնականների միջեւ հայագիտութեան բնագաւառում»:

Դոկտ. Արշակեան անդրադարձաւ հայագիտութեան մարտահրաւէրներուն. «Սփիւռքի համար շարունակում են առաջնային մնալ բազում մարտահրաւէրներ, որոնցից կարեւոր տեղ են զբաղեցնում նաեւ հայագիտութեանը վերաբերող հիմնախնդիրները: Առկայ է ֆինանսական խնդիրների պատճառով հայագիտական կենտրոնների փակման, նոր հայագէտների պատրաստման, հայագիտական կենտրոնների միջեւ համագործակցութեան հաստատման, զարգացման, այդ ոլորտում միասնական ծրագրերի մշակման եւ իրագործման խնդիրը, եւ աւելցուց, որ ներկայումս անչափ կարեւոր է` հայագիտական հետազօտութիւնների օգտագործումը քարոզչական նպատակներով, հայոց պատմութիւնը, մշակոյթը միջազգային հանրութեանը գիտականօրէն ներկայացնելը, հայոց պատմութեան խեղաթիւրումների կանխումը, երիտասարդ սերնդին կրթելու անհրաժեշտութիւնը…»: Հուսկ, ան հայագիտութեան դիմաց ծառացած մարտահրաւէրներուն համար առաջարկեց մշակել  հայագիտութեան զարգացման նպաստող գործիքակազմեր, մասնաւորապէս`

  1. «ՀՀ կառավարութեան կողմից մշակել եւ իրագործել հայագիտութեան արդի եւ հեռանկարային հիմնահարցերին նուիրուած գիտական ծրագրեր,
  2. Խորացնել համագործակցութիւնը հայաստանեան եւ արտերկրի հայագիտական կենտրոնների միջեւ, համակարգել հայագիտական կենտրոնների աշխատանքը,
  3. Պարբերաբար կազմակերպել եւ անցկացնել հայագիտութեանը նուիրուած միջազգային գիտաժողովներ, կլոր սեղան-քննարկումներ,
  4. Աշխատանքներ տանել հայագիտութեան ոլորտում համապատասխան մասնագէտների պատրաստման, հայագիտական ժամանակակից դպրոցի ստեղծման, հայագիտական հաստատութիւնների արդիականացման ուղղութեամբ,
  5. Հայոց պատմութիւնը կեղծարարութիւնից զերծ պահելու նպատակով կատարել համատեղ հետազօտութիւններ` հայոց պատմութեան, մշակոյթի, լեզուաքաղաքականութեան վերաբերեալ եւ հրատարակել նաեւ օտար լեզուներով»:

Վստահութիւն յայտնելով, որ «Հանդէս»-ը եւ Հայաստանի Ազգային արխիւը կը ձեռնարկեն համագործակցութեան, դոկտ. Արշակեան անգամ մը եւս ողջունեց «Հանդէս»-ը եւ անոր սատար հանդիսացող անձերն ու հաստատութիւնը:

Փակման իր խօսքին մէջ համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Հայտոսթեան ընդգծեց, որ «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ը «Հսկայական եւ շնորհաւորելի աշխատանք մըն է, որ կը նորոգուի իր տեսիլքով եւ ուսումնասիրութիւններու ծիրով տարուէ տարի», գնահատեց խմբագրակազմն ու անոր «կանոնաւոր աշխատանքը եւ այն առողջ ու լուրջ ակադեմական մթնոլորտը, որ անոնք ստեղծած են միասին»: Ան յատուկ շնորհակալութիւն յայտնեց հիւր բանախօս դոկտ. Արշակեանին եւ Հայաստանի Ազգային արխիւին մաղթեց շարունակական զարգացում:

Վեր. Հայտոսթեան ընդգծեց. «21-րդ դարը, որ քիչ ժամանակ առաջ կը նկատուէր յետարդիական շրջանի էջը դարձնողը, արդէն կու տայ ծերացումի նշանները: Այսօր կը խօսուի digimodernism-ի կամ թուային արդիականութեան մասին, նոյնիսկ new materialism-ի` նոր նիւթապաշտութեան դարու մը մասին: Ուրեմն գիտութիւններն ու ուսման մարզերը նաեւ արագասլաց փոփոխութեան մէջ կը գտնուին:

Վերջին տասնամեակներուն գետին կորսնցուցած կարգ մը գիտութիւններ փոխարինուած են ուրիշներով: Գետին կորսնցուցած էին` պատմագիտութիւնը, դասական լեզուներու ուսուցումը, ընկերաբանութիւնը եւ ասոնց նմանները:Համալսարանական մասնագիտութիւններու ցուցակին առաջին 25-ին մէջ երկու ընկերային գիտութիւններ կը նկատուին միայն հոգեբանութիւնն ու մանկավարժութիւնը, բայց ոչ` ընկերային գիտութիւնները:  Cybersecurity, software engineering եւ նմանները տեղ գտած են հոն:

Այս փաստը յիշելով` պարզապէս կը ներկայացնեմ այն մաղթանքը, որ հայագիտութիւնը եւ մեր «Հանդէս»-ը շարունակեն ներգրաւել նոր գիտութիւնները, յատուկ ջանք թափեն պեղելու այն լուրջ լեզուագիտական եւ պատմագիտական աշխատանքները, բայց մանաւանդ քաջալերեն multidisciplinary` բազմաուսմունքային կամ interdisciplinary` միջուսմունքային ուսումնասիրութիւնները, մանաւանդ` հայատառ եւ արեւմտահայերէն օգտագործող աշխատասիրութիւնները»: Հուսկ, ան աւարտեց իր խօսքը` նշելով, որ «Ինչպէս ամէն տարի, այս տարի եւս «Հանդէս»-ի շնորհումը հանրութեան կը սեպենք տօնական եւ կը շնորհաւորենք բոլորը»:

Ձեռնարկի աւարտին ներկաները ունեցան «Հանդէս»-ի նորագոյն երեք հատորներէն օրինակներ, ապա բարեկամական զրոյց ծաւալեցին բակը, հիւրասիրութեան սեղանի շուրջ:

Ձեռնարկը կարելի է դիտել Եու Թիուպի վրայ, հետեւեալ հասցէով.-https://youtu.be/VIHCEWUBHc4 .

 

 

Like on Facebook
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )