Պէյրութի Ցաւով Տառապող Պէյրութցիները` Կողք Կողքի

ԱՐՓԻ ՄԻՆԱՍԵԱՆ-ԿՈՍՏԱՆԵԱՆ

Որքան ալ մարդ արարածը ամէն տեսակ անակնկալի պատրաստուած ըլլայ, որքան ալ լիբանանեան պատերազմի տարիներու մեծ փորձառութիւնը ունենայ, որքան ալ իբրեւ ակումբներ եւ միութիւններ նախատեսած ըլլան ամէն տեսակ աննախընթաց վիճակ, տարի մը առաջ` այսօր, 4 օգոստոս 2020-ին տեղի ունեցած ահաւոր պայթումը, որ վնաս հասցուց յատկապէս պէյրութաբնակ կամ այդ պահուն հոն գտնուող իւրաքանչիւր անհատի` տարբեր ձեւերով ու տարողութեամբ, որ քանդեց ամէն ինչ, աւերակը դարձուց տիրական, եկաւ հաստատելու, որ ասոր անկարելի էր նախապատրաստուիլ:

Բայց եւ այնպէս, առաջին գէթ կէս ժամուան անորոշութենէն, շփոթէն, խարխափումէն, եղածին իսկութիւնն ու իրականութիւնը ճշդելու հետքէն ետք միշտ լիբանանահայուն կողքին կանգնած մեր հայկական կառոյցները լծուեցան աշխատանքի` իւրաքանչիւրը այդ պահուն իր ունեցած կարելիութիւններուն եւ կարողութեան սահմաններուն մէջ հասնելով շրջանի հայորդիներուն:

Կատարուած եւ ցարդ կատարուող աշխատանքներուն մօտէն իրազեկ դառնալու նպատակով «Ազդակ» դիմեց ՀՅԴ «Քրիստափոր» կոմիտէի ներկայացուցիչ Վազգէն Պեքերէճեանին եւ ԼՕԽ-ի «Աստղիկ» մասնաճիւղի ատենապետ Արփի Մինասեան-Կոստանեանին, որ իր անձնական գրիչին պատկանող յօդուածով մը անդրադարձաւ պայթումի ահաւորութեան եւ տարուած գործին, իսկ Վ. Պեքերէճեան` զրոյցի ընդմէջէն:

Պայթումի յաջորդող վայրկեաններուն պէյրութաբնակ հայութեան իրավիճակին մասին խօսելով` Վազգէն Պեքերէճեան նշեց, որ բնականաբար, պայթումէն անմիջապէս ետք, ի մասնաւորի Քարանթինա, Մար Մըխայէլ, Էշրեֆիէ եւ Ժըմմէյզէ շրջանի բնակիչները մտահոգուեցան իրենց ընտանիքի անդամներով, թէ ո՛ւր էին անոնք, ի՞նչ վիճակի մէջ, ապա քիչ-քիչ ուշքի գալով` սկսան վիրաւորներու փոխադրութեան աշխատանքին:

«Ամէնէն առաջ ընտանիքները հասան իրենց վիրաւոր ազգականներուն, հարազատներուն:  Շատեր մահացան տեղւոյն վրայ, ուրիշներ` շտապ օգնութեան սպասելով, ոմանք ալ` հիւանդանոցի ճամբուն վրայ: Վիճակը ահաւոր էր, կացութիւնը` անբացատրելի, սակայն իւրաքանչիւրը փորձեց ընել այն, ինչ որ կրնայ, որպէսզի օգնութեան ձեռք մեկնէ իր ծանօթներուն եւ պարագաներուն:

«Առաջին օրէն, եթէ չըսենք` ժամերէն, շրջանին մէջ ներկայ էին մեր կառոյցները` հասնելու այդ շրջանի հայ բնակիչներու անմիջական կարիքներուն: Շրջանի կոմիտէն եւս հոն էր,  ժողովուրդին կողքին», յայտնեց ան: Սկզբնական փուլէն մինչեւ այսօր տարուած աշխատանքին մասին խօսելով` Վազգէն Պեքերէճեան նշեց, որ առաջին օրը բոլորը հաւաքուեցան Ս. Յակոբ եկեղեցի, որուն դուռը արդէն իսկ տեղէն ելած էր պայթումէն:

«Ժամը 21:30 էր. խումբ-խումբ մօտակայ շրջաններու իրավիճակը սկսանք ստուգել` ո՞ւր, որո՞ւ ի՛նչ եղած էր եւ պէտք եղած օգնութիւնը ցուցաբերել: Ընտանիքներ, իրենց տունը առանց դուռի ձգելով, հեռացած էին շրջանէն ու ապաստանած` ազգականներու տուներ: Գիշերը ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէին առաջարկեցինք երիտասարդ տղաք ղրկել` շրջանին մէջ հսկողութիւն կատարելու, եւ տղաքը շուտով հասան ու սկսան պահակութեան, որ տեւեց չորս օր: Երկրորդ օրը, ցերեկը, բոլորս հաւաքուեցանք մարդոց օգտակար դառնալու ձեւերուն մասին խօսելու համար: Կոմիտէութեան առաջարկն էր անմիջական նիւթական օժանդակութեան տրամադրումը, նուազագոյնը` տան դռներ ապահովելու համար, որպէսզի ժողովուրդը կարենայ իր տան մէջ ապահով ըլլալ: Այս եղաւ մեր առաջին մտահոգութիւնը: ԿԿ-ը ընդառաջեց մեր առաջարկին: Մինչ մէկ կողմէ կը շարունակուէր պահակութեան աշխատանքը,  կը տարուէր նաեւ վիրաւորներու առողջական վիճակի հետապնդումը, թէ անոնք ի՛նչ վիճակի էին եւ ի՛նչ բանի կարիք ունէին: Սկսած էինք նաեւ անհետացած հայորդիներու հետքը կամ դիակները փնտռել, եւ այդ մէկը տեւեց 3-4 օր, որովհետեւ երբ լուր կը հասնէր, որ անհատը տակաւին չէ գտնուած, կը ստիպուէինք երթալ տունը ու փնտռել զայն փլատակներու տակ:

«Երրորդ օրը սկսաւ օժանդակութեան աշխատանքը: Այցելեցինք մօտաւորապէս 100 տուն ու յատկացուցինք նիւթական գումարներ: Կոմիտէն օժանդակութիւններու համար նկատի առաւ եւ առաջնահերթութիւն նկատեց ծերունիները, մինակ ապրողները եւ բազմազաւակ ընտանիքները:

«Նոյն օրը մեզի միացան ՀՄԸՄ-ի, ԼԵՄ-ի եւ ԶՈՄ-ի տղաքն ու աղջիկները: Անոնք կը հաւաքուէին «Ազատամարտ», ուրկէ կ՛ուղղուէին իրենց ճշդուած տեղը` ապակիներու եւ քարակոյտերու մաքրութեան աշխատանքի համար: Ունեցանք նաեւ հայ տղաք, որոնք դիմեցին ակումբ եւ իսկոյն լծուեցան այս աշխատանքին:

«Հետագայ օրերուն (8-րդ օրը) սկսանք կերպընկալ տեղադրելու աշխատանքին: Ընտանիքներ, պատուհաններու ապակիներու փոխարէն,  կերպընկալներ կը տեղադրէին, եւ երիտասարդները կ՛օգնէին իրենց այդ աշխատանքին մէջ, մինչեւ որ կարելի եղաւ զանոնք փոխարինել ապակիով:

«Հարկ է նշել, որ տարբեր առիթներով Պէյրութի տարբեր շրջաններ այցելեցին եւ հայորդիներուն հետ տեսակցեցան ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի, երեսփոխան Յակոբ Թերզեան եւ այլ անձնաւորութիւններ: ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Յակոբ Տէր Խաչատուրեան եւս այցելեց զոհուած լիբանանահայերու ընտանիքներուն` ՀՅԴ Բիւրոյի զօրակցական եւ ցաւակցական խօսքը ուղղելու անոնց: Ան նաեւ ծանօթացաւ Մար Մըխայէլի եւ ընդհանրապէս Պէյրութի մէջ տեղի ունեցող վերաշինութեան աշխատանքներուն, այցելեց կարգ մը հայկական բնակարաններ: Այցելուներուն կարգին էին նաեւ ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինի ներկայացուցիչ Իշխան Սաղաթէլեան եւ Գերագոյն մարմինի անդամ Աշոտ Սիմոնեան, որոնք շրջագայեցան Պէյրութի հայկական թաղամասերուն մէջ եւ մօտէն իրազեկ դարձան հայ բնակչութեան կրած վնասներուն»:

Պատասխանելով այն հարցումին, թէ մեր կառոյցները` եկեղեցի, ակումբ, միութենական կեդրոններ, ծանր վնասներ կրեցի՞ն, ինչպէ՞ս վերականգնեցան` Վ. Պեքերէճեան նշեց. «Եկեղեցիներու պարագային համայնքները իրենց նուիրատուներու միջոցով իրե՛նք ստանձնեցին անոնց վերականգման աշխատանքը, մեր դերը պարզապէս աջակցութիւն եղաւ այդ բոլորի իրականացման, ըլլայ այդ մէկը մաքրութեամբ կամ պէտքերու հոգածութեամբ:

«Ինչ կը վերաբերի ակումբին, կոմիտէն առաջնահերթութիւն նկատեց տուներու նորոգութիւնը, անկէ ետք` ակումբներունը: Երկու ամիս ետք, երբ աշունը հասաւ եւ սկսաւ անձրեւել, ստիպուեցանք քիչ-քիչ վերականգնել ապակիները եւ պատուհանները, ու տակաւին, մինչ օրս ակումբը ամբողջովին չենք նորոգած ու հաստատ կը մնանք մեր որոշումին վրայ»:

Խօսելով այն մասին, որ այսօր` տարի մը ետք, որքանո՞վ վերականգնած է շրջանը, հայ բնակիչները վերադարձա՞ծ են, տակաւին կարիքներ կա՞ն, ակումբը կը շարունակէ՞ օժանդակութեան գործը` ան ըսաւ. «Շրջանի բնակչութեան մեծամասնութիւնը այսօր վերադարձած է: Ունինք բաւական մեծ թիւով հայորդիներ, որոնք հարցեր ունեցած են տանտէրերու հետ եւ չեն վերադարձած, ոմանք մնայուն կերպով հեռացած են իրենց տուներէն, եւ շատեր անհամաձայնութեան մէջ են: Ունինք բնակարաններ, որոնք լիովին քանդուած են, իսկ անոնց շէնքը պէտք է փլել:

«Օրին կոմիտէն տուներ տրամադրեց կարիքաւոր ընտանիքներուն: Շատեր մինչեւ 8 ամիս մնացին այնտեղ ու շատեր պարզապէս քանի մը ամիս ապաստանեցան հոն, մինչեւ իրենց տան վերանորոգումը: Այս մէկ տարուան ընթացքին կոմիտէն միշտ փորձեց հասնիլ բոլորին, աջակցեցաւ նաեւ անոնց Վերականգնումի մարմինէն օժանդակութիւն ստանալու համար դիմումնագիրները ամբողջացնելու  եւ յատկացում ստանալու»:

Ծով կարիքներուն հասնելու համար կոմիտէին կողքին կանգնող հիմնական կառոյցներուն, ոչ կառավարական բարեսիրական կազմակերպութիւններուն հետ գործակցութեան եւս անդրադարձաւ Վ. Պեքերէճեան, որ դիտել տուաւ, թէ մեծ թիւով ոչ կառավարական բարեսիրական կազմակերպութիւններ օժանդակեցին աշխատանքներուն: «Հայկական առումով, կոմիտէն միջնորդի դեր կատարեց անոնց եւ կարօտեալ ընտանիքներու միջեւ: Մօտ 22 բնակարան վերանորոգուեցաւ, եւ բազմաթիւ ընտանիքներու նիւթական օժանդակութիւն տրամադրուեցաւ այս ձեւով: Շատեր ակումբ գալով` ստացան այդ գումարները, իսկ ծերունիներու պարագային, կողմերը անձամբ այցելեցին տուները եւ յանձնեցին գումարները:

«Արտերկրի օժանդակութիւններու պարագային, զանազան միութիւններ եւ անհատներ յանձնախումբեր կազմեցին եւ դրամահաւաքի սկսան: Անոնք կը փնտռէին կողմ մը, կառոյց մը, որուն կարելի էր վստահիլ հաւաքուած գումարները կարօտեալներուն հասցնելու: Կոմիտէն խումբ մը երիտասարդներու հետ այս աշխատանքը իրականացուց: Հաւաքուած գումարը կը հասնէր 40 հազար տոլարի: Այդ գումարը յատկացուեցաւ թէ՛ որպէս նիւթական օժանդակութիւն եւ թէ՛ շինարարական աշխատանքներու:

Այս բոլորը տեղի ունեցան փոխադարձ հասկացողութեամբ. նուիրատուներուն ղրկուեցան նկարներ, փաստաթուղթեր, ստացագիրներ:

«Պէտք է յիշել նաեւ ԼՕԽ-ի աշխատանքը: Պայթումի յաջորդող շաբաթներուն աւելի աշխուժ գործունէութիւն տարին: Չորս ամսուան ընթացքին, շաբաթը երեք օր միութիւնը տաք ճաշ տրամադրեց 75 հոգիի (50 ընտանիք), ընդհանրապէս ծերունիներ էին, որոնք կարողութիւն չունէին այդ դժուար օրերուն ճաշ եփելու կամ գնելու: Կոմիտէն ուղղակի տուները կը հասցնէր այդ տաք ճաշերը: Այս աշխատանքին նեցուկ կանգնած էին նաեւ նուիրատուներ:

«Այս պայթումէն ետք հասանք քանի մը եզրայանգումներու. նախ` հայերս եթէ համագործակցէինք, շատ աւելի դիւրին ձեւով դուրս կու գայինք այս տագնապէն. խնդիրը այն է, որ երբ միջազգային կազմակերպութիւններ օժանդակութիւններ կը տրամադրուէին, մենք` հայերս, չկրցանք ճիշդ ձեւով օգտուիլ ատկէ: Այդ կազմակերպութիւններէն օգնութիւն ձեռք ձգող իւրաքանչիւր ընտանիք եթէ տեղեակ պահէր ստացած իր օժանդակութեան մասին, այս աշխատանքին տարողութիւնը մենք կրնայինք աւելի ընդլայնել:

«Ես օգտուիմ, ուրիշը` ոչ» մտածելակերպը ունէին կարգ մը հայեր, որուն համար իսկապէս կը ցաւիմ: Կան նաեւ այս առիթը շահագործողներ. մարդիկ ամէն գնով կ՛ուզեն օժանդակութիւն ստանալ եւ բազմիցս նոյն «դուռ»-ը կը զարնեն` պահանջելով օգնութիւն, եւ կը դրժեն իրենց օժանդակութիւն ստացած ըլլալու իրականութիւնը, մինչ մեր քով անուններով ցանկագրուած են տրամադրուած բոլոր օժանդակութիւնները:

«Տարի մը անցաւ, դժուար օրեր ապրեցանք, միասին փորձեցինք կարելին ընել` թեթեւցնելու կացութեան ահաւորութիւնը, բնականաբար դասեր ալ քաղեցինք այս բոլորէն», եզրափակեց ՀՅԴ «Քրիստափոր» կոմիտէի ներկայացուցիչը:

Ապրուած Օրեր Պայթումէն Ետք

Աշխարհի երրորդ զօրաւոր պայթումն էր, որ պատճառեց նիւթական ծանր վնասներ, մարդկային կորուստներ եւ անկարներ…

Երեքշաբթի, 4 օգոստոս 2020` ժամը 18.7…

Չորեքշաբթի, 4 օգոստոս 2021` ժամը 18.7… Նաւահանգիստի ահաւոր պայթումէն ողջ մնացողները մէկ տարեկան են այսօր: Աստուած իրենց նոր կեանք պարգեւած է:

Աներեւակայելի մէկ վայրկեան էր, որուն ընթացքին աշխարհը օդը ելաւ: Շէնքերը շարժեցան, պատեր փլան, դուռեր, պատուհաններ, փեղկեր թռան: Պոռչտուքի ձայներ, ամէն մարդ վիրաւորուած է ապակիներէն եւ տախտակներէն: Դուռեր ինկած են մարդոց վրայ: Ցնցումին օգոստոսին ուժգնութիւնը գետին փռած է անձեր: Ամէն կողմէ օգնութեան կանչ կը լսուէր: Շատ ժամանակ չանցած, արդէն իմացայ, որ թաղէն 7 հոգի մահացած է` 4-ը հայեր: Ետեւի թաղէն երկու ուրիշ հայերու անուններ ալ եկան: Շրջանը անճանաչելի էր, երթեւեկը լրիւ կեցած, քանի անկարելի էր ինքնաշարժով հասնիլ: Ամէն ինչ քար ու քանդ եղած էր: Թաղեցի երիտասարդ տղաքը, որոնք ոտքի էին, փորձեցին օգտակար դառնալ շրջանի վիրաւորներուն:

Հակառակ վիրաւորուած ըլլալուս, անմիջապէս մտածեցի ԼՕԽ-ի մեր ընկերուհիներուն մասին: Իմ տունս նաւահանգիստէն 200 մ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Տան հեռաձայնին չէի կրնար հասնիլ, սենեակը լրիւ տակնուվրայ էր: Ձեռքի հեռաձայնս չէր աշխատեր ելեկտրական հոսանքի եւ համացանցի չգոյութեան պատճառով: Երբ ուշ ժամանակին քիչ մը սենեակը դասաւորեցինք, կրցայ հեռաձայնով կապուիլ եւ լուրերը ստանալ:

Բոլոր ընկերուհիներուն տուները քանդուած են, իրենք վիրաւորուած են եւ շրջանը ձգելով մեկնած են ապահով վայրեր:

Յաջորդ օրն իսկ ՀՄԸՄ-ի սկաուտները, զաւարեանական եւ ԼԵՄ-ական տղաքն ու աղջիկները արդէն հասած էին շրջանը եւ անմիջապէս սկսած տուներու մաքրութեան: Այս աշխատանքը երկու շաբաթով շարունակուեցաւ, ես զիրենք ուղղեցի մեր այն հայորդիներուն տուները, որոնք տակաւին իրենց բնակարանին մէջ մնացած էին: Մրջիւնի նման աշխատեցան մեր տղաքը: Անշուշտ օտար խումբեր ալ կային շրջանին մէջ:

Պայթումին երկրորդ օրը արդէն «Վանայ ձայն» կայանը եկաւ շրջան եւ նկարեց ահաւոր տեսարանը: Տուներու մաքրութիւնը շարունակեցին մեր տղաքը, որոնց հետ կային նաեւ Այնճարէն եկող ԼԵՄ-ականներ, որոնք հասած էին հայրենակիցներու օգնելու:

Ժըմմէյզիէ, Մար Մըխայել, Քարանթինա եւ մինչեւ երկաթէ կամուրջ 280 հայ ընտանիք կ՛ապրի, առաւելագոյնը` Մար Մըխայէլի շրջանը: Կատարուեցան բոլորին ցանկագրումները, որպէսզի որեւէ պարագային օժանդակութեան հասնի:

«Միասնաբար Լիբանանի համար» խմբակը շատ լաւ աշխատանք տարաւ քանդուած այս շրջաններուն մէջ: Իւրաքանչիւրին տան բացատրութիւնը ստանալով, գացին պէտք եղած դասաւորումը կատարեցին. բժիշկի պէտք ունեցողը առաջնորդեցին ԼՕԽ-ի «Արաքսի Պուլղուրճեան» ընկերաբժշկական կեդրոն, տան մէջ նորոգութեան կարիք եթէ կար, իրենց կարելիութեան սահմաններուն մէջ կատարեցին: Անխտիր բոլորին այցելեցին: Այս խմբակը կազմուած է տարբեր երկիրներէ երիտասարդներէ, որոնք նիւթական կ՛ապահովեն ազգայիններու կարիքները հոգալու համար: Գետնի վրայ իրենց զաւարեանական, ԼԵՄ-ական եւ ՀՄԸՄ-ական ընկերներ գործը առաջ տարին:

Ամիսներով բացօթեայ ապրելէ ետք ամէն ինչ վերանորոգուեցաւ, շրջանը բնականոն եւ աւելի գեղեցիկ տեսք ունեցաւ սակայն ժողովուրդը տակաւին ներկայութիւն չէ: Կան շէնքեր, որոնք անբնակելի են: Մարդիկ տակաւին վախի զգացում ունին, եւ իրնեց տուները ապրանք մնացած չէ: Իւրաքանչիւր պարագայի շրջանէն հեռու գտնուողներուն  ալ հասանք, յատկապէս` ԼՕԽ-ի մեր անդամներուն: ԼՕԽ-ի Շրջանային վարչութենէն դոյլեր եւ մաքրութեան դեղեր բաժնուեցան բոլորին, ինչպէս նաեւ ՀՕՄ-ի կողմէ ծածկոցներ, որոնք պիտի տաքցնեն մեր տարեց ընկերուհիները:

Մանրակրկիտ եւ հետեւողական աշխատանքով կարողացանք տէր կանգնիլ շրջանի հայութեան: Վարձքը կատա՛ր բոլորին:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )