«Արուեստագէտները Ենթագիտակցաբար Կը Ստեղծագործեն Գեղանկարներ, Որոնք Ապագան Կը Կանխատեսեն» «Ազդակ»-ին Կ՛ըսէ Արա Ազատ

Հարցազրոյցը վարեց` Ա. Պ.

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին ընթացքին գեղանկարիչ Արա Ազատ կը գտնուէր Տոհա, սակայն ծրագրած էր 5 օգոստոսին իսկ վերադառնալ Պէյրութ:

Ճիշդ է, որ ան պայթումին վայրկեանը չէր կրցած ապրիլ, սակայն երբ տեսած էր պայթումին սնկաձեւ լուսանկարը, իր աչքերուն առջեւ անմիջապէս ուրուագծուած էր քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն Տորայի կազի շտեմարանին պայթումին պատկերը, եւ իր մէջ արթնցած էին տհաճ յիշողութիւններ:

«Պայթումին լուսանկարը տեսնելով, ինծի համար յստակ էր, թէ պայթումը ի՛նչ հետեւանքներ պիտի ունենայ:

Պայթումին շրջակայքը նկատի ունենալով, կը մտածէի, թէ անիկա քարուքանդ պիտի ընէ ամէն բան: Կը մտածէի հարազատներուս եւ բարեկամներուս մասին, որովհետեւ մեր շրջանը նաւահանգիստէն գրեթէ մէկ քմ հեռու է միայն, եւ քանդումը համատարած կրնար ըլլալ: Անմիջապէս փորձեցի հարազատներուս եւ բարեկամներուն կապուիլ, սակայն անկարելի եղաւ: Աւելի ուշ բարեկամներու հետ կրցայ կապուիլ եւ խնդրեցի, որ անցնին իմ աշխատանոցիս մօտէն եւ ստուգեն, եթէ դռները բացուած են եւ ի՛նչ վիճակ կը պարզէ անիկա: Յաջորդ առաւօտ իմացայ, որ եղբայրս` Մոսիկը, ուշ գիշերին անցած է սթիւտիոյին մօտէն եւ փակած դռները», ըսաւ ան:

Գեղանկարիչ Արա Ազատ յայտնեց, որ սթիւտիոն մեծ վնասներ կրած էր` քանդուած, իսկ շաբաթներ ետք անդրադարձած է, որ հոն գտնուող իր աշխատանքներէն 60 գեղանկար փճացած է, ուստի ամբողջութեամբ նետած է զանոնք:

«Մնացի աշխատանոցիս մէջ` նկատի ունենալով, որ ճամբորդութենէն նոր հասած էի եւ պէտք էր որոշ ժամանակ մը մեկուսանայի, սակայն մարդիկ կ՛անցնէին սթիւտիոյիս դիմացէն եւ կը հարցնէին, եթէ որեւէ բանի կարիք ունիմ, տղաք ու աղջիկներ ուտելիք կը բաժնէին եւ մնայուն անցորդներ կային այդ շրջաններէն», ըսաւ ան:

Ապա ան անդրադարձաւ «Պէյրութ» կոչուող իր գործին` հաստատելով, որ տասը տարի առաջ ինք ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պալատին մէջ կազմակերպած է ցուցահանդէս մը` նուիրուած լիբանանցի ականաւոր արձակագիր եւ արուեստագէտ Մայ Ղուսուպի 2-րդ տարելիցին:

«Այդ ցուցահանդէսին ընթացքին օգտուած էի Ղուսուպի գիրքերուն մէջ նշուած հետեւեալ տողէն. «Հա անա աժիտու նաֆսի ֆի Պէյրութ մըն ժատիտ»: Այս նախադասութիւնը ներկայացուցի` իւրաքանչիւր բառ վերածելով silk screen տիպի հսկայ պաստառներու: Այդ նախադասութենէն Պէյրութ բառը` silk screen տիպի իր նախնական ձեւին մէջ, կախած էի սթիւտիոյիս մուտքի դրան վերեւ: Ուրեմն պայթումէն ետք առաջին գործս եղաւ գտնել այդ գործը: Գտայ զայն սթիւտիոյին մէջ, ճնշումէն անիկա պայթած էր ճիշդ մէջտեղէն: Պէյրութի պայթումին ամբողջ յղացքը այդ գործին մէջ էր, եւ ինծի համար ծանր էր ու դժուար, որ մարդկային ու նիւթական կորուստին կողքին մարդոց բնակարաններուն մէջ գտնուող արուեստի գործերը, որոնք մշակոյթին մաս կը կազմեն, վիրաւորուեցան ու քանդուեցան: Աւելի ուշ ցուցասրահէ մը դիմեցին ինծի` հարց տալով, եթէ պայթումին վերաբերող գործ մը ունիմ: Հաստատեցի, որ ունիմ` աւելցնելով, թէ անիկա միայն իմ գործս չէ, նաեւ պայթումը իր «ներդրում»-ը ունեցած է անոր մէջ: Այս գեղանկարը ներկայիս կը պատկանի «Ժանին Ռուպէյզ ցուցասրահ»-ի հաւաքածոյին:

«Երկրորդ գեղանկարը, որ Պէյրութի պայթումը կը խորհրդանշէ, ասոմպլաժ ժանրի գործ է, որ ստեղծագործուած է 2018-ին, երբ Պէյրութի մէջ «Ուաքար» անունով ցուցահանդէս մը կազմակերպեցի:

«Այդ տարուան բոլոր գեղանկարները` թիւով 11, կտորով ներկայացուեցան, որովհետեւ տարբեր կրօններու, քաղաքակրթութիւններու եւ մշակոյթներու մէջ կտորը կ՛օգտագործուի ամէնէն խորհրդաւոր պահերուն` մանուկ մը երբ ծնի խանձարուրով կը փաթթեն, մարդը երբ մահանայ պատանքով կը փաթթեն, խաչը եւ Աստուածաշունչը շղարշով կը փաթթեն, սուրբ մասունքները կտորով կը պահեն, յուշարձանի մը բացումը կատարելու համար կտորը կ՛օգտագործեն, ծրարները կտորով կը փակեն եւ շատ մը հոգեւոր արարողութիւններու համար կտորը կ՛օգտագործեն, ինծի համար արուեստն ալ նոյն մակարդակի վրայ է, սուրբ է եւ այդ պատճառով ալ 2018-ի գեղանկարներու հաւաքածոս կտորով ներկայացուցած եմ:

Այս գեղանկարը հաւաքածոյիս թիւ 1 գեղանկարն է եւ բոլորովին սուգ կը խորհրդանշէ:

«Արուեստագէտները ենթագիտակցաբար կը ստեղծագործեն աշխատանքներ կամ գեղանկարներ, որոնք կը կանխատեսեն ապագան: Ամէն տարի 24 ապրիլին ես ստեղծագործական աշխատանք մը կը կատարեմ, օրին` ինծի մղում տուողը Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակն էր եւ ներշնչումս ամբողջ սուգի ու վիշտի վրայ հիմնուած էր, երբ «Ուաքար»-ի թիւ 1 անունը կրող այս գեղանկարը ստեղծագործեցի:

Հետաքրքրական է, որ նոյն գործը ժամանակուան մը համար կ՛ըլլայ վաւերական` որոշ յղացքի մը սահմաններուն մէջ, իսկ այլ ժամանակաշրջանի մը համար դարձեալ կ՛ըլլայ վաւերական` այլ յղացքի մը պրիսմակէն ներս:

«Պէյրութի պայթումէն ետք «Ուաքար»-ի «Թիւ 1» անունը կրող այս գեղանկարը դուրս եկաւ իբրեւ ամէնէն արտայայտիչ գործը», ըսաւ ան:

«Թիւ 1» գեղանկարին մասին խօսակցելէ ետք, գեղանկարիչը ներկայացուց նաեւ իր ստեղծագործած մէկ այլ գեղանկարը, որմէ սեւ ուժգնութիւն մը կը բխէր: Այդ գեղանկարին անունն էր «12»: Ան կը խորհրդանշէր Պէյրութի նաւահանգիստի թիւ 12 պահեստանոցը, որուն մէջ պահուած ամոնիում նայթրէյթը պատճառ դարձաւ օգոստոսի ահաւոր պայթումին:

«12» կոչուող գեղանկարին մասին հարցումներս սահմանափակ էին, որովհետեւ Արա Ազատ անոր հետ ունեցած էր երկխօսութիւն մը, որուն կ՛անդրադառնանք նկարին կցուած շրջանակով:

Սակայն 12 թիւը կը մղէր զիս դարձեալ հարց տալու Արա Ազատին, որ ինչո՞ւ ան «Ուաքար»-ի ցուցահանդէսը կազմակերպելու ընթացքին միայն 11 գեղանկարով բաւարարուած էր:

Յստակ էր եզրակացութիւնը, եթէ արուեստագէտները ենթագիտակցաբար կը ստեղծագործեն գեղանկարներ, որոնք ապագան կը կանխատեսեն, ապա, թէկուզ երեք տարի ետք, «12»-ն բնական շարունակութիւնը պիտի ըլլար 2018-ին ծրագրուած ու ստեղծագործուած այդ աշխատանքին, որ զուգադիպաբար չէ, որ 11-րդ ստեղծագործութեամբ բաւարարուած էր:

Պայթումէն ետք սկսած այլ ծրագիրներու մասին հարցումի մը պատասխանելով` Արա Ազատ շեշտեց, որ պայթումէն ետք ինք անմիջապէս աշխատանքի սկսած է: «Աշխատանքը սկսաւ, որովհետեւ սթիւտիոս չլքեցի. անիկա պայքարը սկսելու համազօր էր: Հասած վայրկեանիս սկսայ գործի` պայքարը սկսաւ, իսկ անմիջականութիւնը իմ մղումս է: Աշխատանոցս ամբողջութեամբ նորոգեցի: Մաքրութեան աշխատանքը կատարեցի` օգտագործելով գեղանկարչութեան վրձինս: Աւելի փոխարէն երբ վրձին կ՛օգտագործես` պայթումին պատճառած քանդումը հատիկ հատիկ կը տեսնես, քանդումին կողքին նաեւ կը վկայես տարիներու վրայ երկարող աշխատանքիդ հետքը, պատմութիւնը, ապրումները, ընթացքը: Այդ ամբողջը մտքիս մէջ տեսնելով կատարեցի այդ աշխատանքը` ամիսներով:

Կ՛ուզեմ շեշտը դնել մէկ գաղափարի վրայ, որ արուեստագէտին սթիւտիոն խրճիթ չէ, այլ` անոր դղեակը, ի՛նչ վիճակի մէջ որ ալ ըլլայ ան:

Արա Ազատ Պէյրութի պայթումին նուիրուած այլ աշխատանք մը եւս կատարած է. անիկա արուեստի գիրք մըն է:

Անոր ստեղծագործութիւններէն է նաեւ այլ գեղանկար մը, որ կը կոչուի «Փինհոլ ինթու Պէյրութ»:

«Տարբեր մշակոյթներու մէջ սուգի գոյնը կը տարբերի, որոշ քաղաքակրթութիւններու մէջ նաեւ սպիտակը սուգ կը խորհրդանշէ: Գեղանկարը սպիտակ է, անոր վրայ կ՛երեւի Պէյրութի նաւահանգիստին բաժինը` շինարարական կռունկներու իր մասով, որոնց, սակայն, երբ մօտէն հետեւիս, կը տեսնես գեղանկարիչին անունը` արաբերէնով` կրկնուած քանի մը անգամ:

Իսկ ամբողջ պաստառը ծածկուած է կերպընկալէ ծածկով մը, որուն վրայ դրոշմուած է արուեստագէտին ստորագրութիւնը: Այդ մէկը կը խորհրդանշէ պայթումի օրերուն մաքրութեան աշխատանքի կողքին օգտագործուած կերպընկալէ ծածկերը, որոնցմով ժամանակաւոր կերպով փակուեցան քաղաքացիներուն պատուհանները: Այս գեղանկարը պիտի ցուցադրուի Սէուտական Արաբիոյ մէջ տեղի ունենալիք ցուցահանդէսի մը ընթացքին», շեշտեց Արա Ազատ:

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումին առաջին տարելիցին առիթով Արա Ազատ զուգադիպաբա՞ր Պէյրութ կը գտնուի հարցումին` Արա Ազատ պատասխանեց ըսելով, որ ինք ջանք ըրած է հոս ըլլալու, եւ պայմաններն ալ օգնած են, որպէսզի ինք հոս գտնուի: «Ի վերջոյ այս միջավայրը իմ կազմաւորումիս մաս կը կազմէ, եւ կ՛ուզէի հոս ըլլալ` գոյատեւելու պայքարը շարունակելու», ըսաւ ան:

Ապա փափաք յայտնելով հարցազրոյցը աւարտել` իր սկսած տեղէն, Արա Ազատի հարց կու տամ. «Ցնցիչ էր այն իրականութիւնը, որ պայթումին իբրեւ հետեւանք 60 գեղանկարներ փճացած են, եւ ստիպուած ամբողջութեամբ նետած ես զանոնք, հակառակ անոր որ, իբրեւ արուեստագէտ, դուն իւրայատուկ մտայղացումներով եւ շարունակ դասականէն դուրս գալով կ՛անմահացնես ամէն բան: Ի՞նչու որոշեցիր նետել զանոնք` տարիներդ եւ ապրումներդ»:

Երկար լռութենէ ետք Արա Ազատ խորհրդաւոր եւ հոգիին խորերէն եկող ձայնով մը կ՛ըսէ. «Ամէնէն ուրախ ստեղծագործութիւններս էին: Մէկ փորթֆոլիոյի մէջ հաւաքուած գործեր էին, որ 90-ականներուն ստեղծագործած էի: Կեանքիս ամէնէն ուրախ գործերն էին: Պայթումին պատճառած աւերը ուրախութիւնս խլեց, սակայն յոյսով եմ, որ օր մը դարձեալ կ՛ունենամ նման ուրախ ստեղծագործութիւններ»:

 

«12»-ի հետ կարճ երկխօսութիւն.
– «12».- Այս պահուս բան չունիմ ըսելիք:
– «Ձայներ գլխուս մէջ».- Ինչո՞ւ լռութիւնը:
– «12».- Առաջին հերթին եզրակացութեան կարիքը ունիմ:
– «Ձայներ գլխուս մէջ».- Ո՞վ ես դուն:
– «12».- «Ուիքիփետիա»-ն կը մտածէ, որ ես 4 օգոստոս 2020-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ մեծ քանակութեամբ ամոնիում նայթրէյթի պահեստանոցն եմ, որ պայթեցաւ` պատճառելով նուազագոյնը 207 զոհ, 7500 վիրաւոր, 15 միլիառ տոլարի նիւթական վնաս եւ շուրջ 300 հազար անտուն»:
Թուական. 4 օգոստոս 2020, կէսօրէ առաջ ժամը 11:00 (Արեւելեան ժամանակացոյց)
Զոհերու ընդհանուր թիւ. 215 (նուազագոյնը)
Վայր. Պէյրութի նաւահանգիստ
– «Ձայներ գլխուս մէջ».- Սակայն դուն ինքզինքդ ո՞վ կը կարծես:
– «12».- Ես քանդուած պահեստանոց մըն եմ:
– «Ձայներ գլխուս մէջ».- Մենք` նոյնպէս:

ԱՐԱ ԱԶԱՏ

 

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )