Բողոքի Ցոյցերը Արդիւնաւէ՞տ Են, Թէ՞ Ոչ

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ

 

Եմէնի մէջ ցոյց` 2011  թուականին

Մարդիկ կը բողոքեն բազմաթիւ պատճառներով, բայց մենք չենք գիտեր, թէ որքա՛ն արդիւնաւէտ են բողոքի ցոյցերը: Ինչո՞ւ մարդիկ փողոցներու մէջ կը մասնակցին բողոքի երթերու, հաւաքներու, եւ արդեօ՞ք ատիկա  իսկական, ակնկալուած  փոփոխութիւնը կը բերէ: 21-րդ դարուն բազմացած եւ երբեմն աւելի անկարգ դարձած են բողոքի շարժումները, որոնց մասին մասնագէտներ, յատկապէս հոգեբաններ զանազան ուսումնասիրութիւններ պատրաստած եւ կարծիքներ արտայայտած են: Ամփոփ գիծերով կը ներկայացնենք հատուածներ:

Ն.

 

Ինչո՞ւ մարդիկ կը բողոքեն

Բողոքներու արդիւնաւէտութեան,  ինքնութեան, յոյզերու եւ հասարակական ներգրաւուածութեան խճճուած խնդիրները կ՛օգնեն պատասխանելու, թէ ինչո՛ւ մարդիկ փողոց կ՛ելլեն: Այդուհանդերձ, մեր ընկալման մէջ կայ բաց մը, թէ ե՛րբ եւ ինչպէ՛ս ցոյցերը կ՛ազդեն քաղաքական օրակարգերու վրայ:

Հասարակական, ընկերային հոգեբանութիւնը բողոքի ուսումնասիրութեան բազմաթիւ առաջարկներ ունի: Զգացումներու եւ գործողութիւններու պատճառներու ուսումնասիրութիւնը կ՛օգնէ բացայայտելու շարք մը կարեւոր գործօններ, որոնք կը բացատրեն բողոքի գործողութիւնները, ներառեալ` բողոքները, արդիւնաւէտութիւնը, ինքնութիւնը, յոյզերը, տարածումը: Գործնականին մէջ այդ գործօնները իրարու շղթայուած եւ համարկուած են բողոքներու մասնակցութեան տարբեր ձեւերու  մէջ:

Իւրաքանչիւր բողոքի հիմքին մէջ ինկած են դժգոհութիւնները, ինչպիսիք են` ապօրինի անհաւասարութեան փորձը, յարաբերական զրկանքներու զգացումը, անարդարութեան զգացումը, կացութեան մը  վերաբերեալ բարոյական վրդովմունքը կամ յանկարծակի պարտադրուած դժգոհութիւնը:

Յարաբերական զրկանքներու զգացողութիւնները հետեւանքն են անհատի մը վիճակին համեմատութեան` հիմնաչափի հետ. ըլլայ ատիկա անցեալը, ուրիշի վիճակը կամ ճանաչողական չափանիշը, ինչպիսին է իրաւունքը կամ արդարութիւնը:

Ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ զգացումը այն խումբին, որ դուք կը նկատէք որպէս զրկուած, յատկապէս կարեւոր է բողոքի շարժումի համար:

Արդիւնաւէտութիւնը կը վերաբերի անհատի ակնկալութեան, որ բողոքի միջոցով կարելի է փոխել պայմանները կամ քաղաքականութիւնը: Խումբի արդիւնաւէտութիւնը այն համոզումն է, որ խումբին առնչուած խնդիրները կրնան լուծուիլ հաւաքական ջանքերով, իսկ քաղաքական արդիւնաւէտութիւնը  այն համոզումն է, որ քաղաքական գործողութիւնները կրնան ազդեցութիւն ունենալ քաղաքական հոլովոյթին վրայ:

Ըստ մասնագէտներու, արդիւնաւէտութեան զգացումը մեծապէս եւ փոխադարձօրէն կապուած է բողոքին մասնակցելուն. մարդիկ կը մասնակցին շարժման գործողութիւններուն, երբ կը հաւատան,  որ ատիկա կ՛օգնէ բարեփոխելու իրենց դժգոհութիւնները մատչելի ծախսերով: Նաեւ խո՛ւմբը, այլ ոչ թէ անհատական արդիւնաւէտութիւնը աւելի լաւ կը նախատեսէ բողոքներու մասնակցութիւնը:

Արդարեւ, որքան շատ մարդիկ նոյնանան խումբին հետ, այնքան աւելի շատ անոնք հակուած են բողոքելու այդ խումբին անունով:

Ընդհանուր ճակատագիրէն, ընդհանուր յոյզերէն եւ արդիւնաւէտութեան բարձրացումէն բացի, ներգրաւուած այլ անձերու հետ նոյնացումը կը յառաջացնէ ներքին պարտաւորութիւն` որպէս խումբի «լաւ» անդամ վարուելու:

Այս միացեալ ներուժը կը բացայայտէ, թէ ինչո՛ւ խումբի նոյնացումը կը գործէ որպէս «բարեփոխումի քայլ»` դէպի քաղաքականացած ինքնութիւն:

Յուզական կառուցակազմերու (մեքանիզմ) առումով, ատիկա բարկութիւնն է, որ կը դիտուի որպէս նախատիպային բողոքի յոյզ: Մեզի համար, որ եղած ենք բողոքի ցոյցերու մաս կամ դիտած ենք լրատուամիջոցներուն մէջ բողոքի իրադարձութիւններու մասին հաղորդումներ, ատիկա զարմանալի չէ. դժուար է պատկերացնել բարկութենէն կտրուած բողոքի ցոյցը:

Նոյնպէս կայ կապ` զայրոյթի եւ արդիւնաւէտութեան միջեւ. այն մարդիկ, որոնք լաւապէս կը խմբուին, աւելի հաւանական է, որ բարկանան, զայրանան եւ  քայլեր ձեռնարկեն. մարդիկ, որոնք խումբը թոյլ կ՛ընկալեն, աւելի շատ կը վախնան եւ կը հեռանան խումբէն:

Հակառակ անոր որ  զայրոյթը կը դիտուի որպէս նախատիպային բողոքի յոյզ, արհամարհանքը, ամօթը, համակրանքը եւ զայրոյթը նոյնպէս կապուած են բողոքի ցոյցին: Վերջին ուսումնասիրութիւնները նոյնպէս պարզած են, որ հաւաքական գործողութիւններէն ետք զգացուած հպարտութիւնը կարեւոր նախագուշակ է հաւաքական  գործողութիւններուն հետագայ մասնակցութեան համար:

Վերջապէս, բողոքին մասնակցելու որոշումը չի տրուիր  հասարակական մեկուսացման պայմաններու մէջ: Հասարակական ներգրաւուածութիւնը կը նայի, թէ ինչպէ՛ս անհատական դժգոհութիւններն ու զգացումները կը վերափոխուին հասարակական խումբերու մէջ կազմուած դժգոհութիւններու եւ ապրումներու:

Ցոյցերը կը գործեն որպէս «ընկերականացման սարք», որովհետեւ ատոնք հնարաւորութիւն կու տան ձեւաւորելու զօրաշարժային ներուժ եւ կ՛ապահովեն կամ կ՛ամրապնդեն քաղաքական ըմբռնումը, արթնութիւնը` տուեալ բողոքարկման խնդիրին շուրջը:

Ատոնք նոյնպէս կը գործեն որպէս «հաւաքագրման սարք»` կապ ստեղծելով հաւանական մասնակիցի եւ շարժման միջեւ:

Ցանցերուն մէջ փոխադարձ գործակցութեան ազդեցութիւնը` քաղաքականութեան մասնակցելու հակումին վրայ, կախուած է հասարակական ցանցերու մէջ տեղի ունեցող քաղաքական քննարկման քանակէն եւ որպէս արդիւնք` այն տեղեկատուութեան, որ մարդիկ ի վիճակի են հաւաքել քաղաքականութեան վերաբերեալ:

Անհատներ, որոնք իրենք զիրենք արդիւնաւէտ կը զգան, աւելի հաւանական է, որ մասնակցին բողոքի ցոյցին, պայմանաւ որ ատոնք ներառուած ըլլան հասարակական ցանցերուն մէջ, որոնք հնարաւորութիւն կու տան քննարկելու եւ սորվելու քաղաքականութեան մասին: Այլ խօսքով, ասիկա այն դէպքն է, երբ մարդիկ կը խօսին քաղաքականութեան մասին, եւ ուրեմն,  երբ կը կառուցուին հեռանկարներ հասարակական-քաղաքական աշխարհին մէջ, եւ մարդիկ զօրաշարժի կ՛ենթարկուին բողոքելու համար:

Բողոքի ցոյցերու ազդեցութիւնները

Բողոքի ցոյցերու արդիւնքներու գնահատումը շատ դժուար է: Կեդրոնանանք փողոցային ցոյցերու վրայ եւ գաղափարապէս պատկերացնենք ատոնց քաղաքական ազդեցութիւնը, որովհետեւ ատոնք կ՛ազդեն քաղաքական օրակարգերու վրայ,  այսինքն ցոյցէն ետք հարցին վերաբերեալ ուշադրութիւնը կը մեծնա՞յ, թէ՞ ոչ:

Կարեւոր են ազդեցութեան երեք կառուցակազմեր. խափանում, դիւրացում  եւ համոզում: Եւ երեք դերակատարներ կարեւոր են` քաղաքական դաշնակիցներ, հասարակական կարծիք եւ լրատուամիջոցներ:

Ցոյցերը կ՛ազդեն քաղաքական օրակարգերու վրայ ուղղակի խափանումներու միջոցով եւ անուղղակի դերակատարներու միջոցով, որոնք կը միջնորդեն եւ (կամ) կ՛ուժեղացնեն ցոյցերու  ազդեցութիւնը քաղաքական օրակարգերու վրայ:

Երկու դասական ուսումնասիրութիւններ (1975-ին եւ 1979-ին) կը հաստատեն, որ ցոյցերը կրնան ուղղակի փոխել քաղաքական օրակարգերը` խափանումով: Փորձելով կարգաւորել բողոքի հարցը` քաղաքական գործիչները ատիկա  ներառած են քաղաքական օրակարգի մէջ:

Քաղաքական գործիչներ աւելի հակուած են ատիկա ընելու խանգարող, քան խաղաղ ցոյցերու պարագային, ոչ թէ մեծ, այլ` փոքր ցոյցերու պարագային: Այդուհանդերձ, 1983 թուականին պատրաստուած ուսումնասիրութիւն մը  ցոյց տուաւ, որ բռնութիւնը (բացառութեամբ այն պարագաներու, երբ բողոքողներու խումբը մեծ էր) բացասաբար կ՛ազդէ բողոքներու արդիւնքներու վրայ, որովհետեւ ճնշումը աւելի հաւանական է: Հետեւաբար խափանման կառուցակազմի ապացոյցները համոզիչ չեն:

Քաղաքական հնարաւորութիւնները անուղղակիօրէն կը նպաստեն  բողոքները զօրաշարժի ենթարկելուն եւ կ՛ընդարձակեն անոնց յաջողութեան հասնելու կարելիութիւնը: Հիմնական գաղափարն այն է, որ ցոյցերը ազդեն քաղաքական օրակարգի վրայ, եթէ ատոնք տեղի կ՛ունենան բարենպաստ քաղաքական հանգամանքներու մէջ, որոնք սահմանուած են չորս գործօններու  գոյութեան պայմաններու մէջ.  – Ժողովրդավարական վարչակարգ,

– Ծրագրային կուսակցական համակարգ,

– Քաղաքականութիւն, որ բաց է մրցակիցին հայցերուն համար,

– Քաղաքական դաշնակիցներու աջակցութիւն:

Հակառակ անոր որ առաջին երկու գործօնները  անհրաժեշտ են քաղաքական օրակարգերու որեւէ փոփոխութեան համար, բողոքի չափը եւ բռնութիւնը կրնան փոխհատուցել համակրող, զօրակցող քաղաքական դաշնակիցներու բացակայութիւնը:

Ցոյցերը հաղորդակցութեան պահեր են, եւ  հաղորդագրութիւնները միաժամանակ կը հաղորդուին քաղաքական գործիչներուն եւ հասարակութեան լայն շերտերուն:

Ցոյցերը ճնշում են քաղաքական գործիչներու համար` պահանջելով բաւարարել եւ բնակչութիւնը զգայուն դարձնել հարցին, ուրեմն լրատուամիջոցները կարեւոր են համոզելու  կառուցակազմի ծիրին մէջ:

Քաղաքական դաշնակիցները սովորաբար կը հաւասարեցուին  քաղաքական այն գործիչներուն, որոնք ունին ամէնէն մօտ քաղաքական նախընտրութիւնները բողոք-պահանջներէն:

Ցոյցերը անուղղակի ազդեցութիւն կ՛ունենան քաղաքականութեան փոփոխութեան վրայ` ձեռք բերելով դաշնակիցներ, որոնք կը գտնուին պահանջներ իրականացնելու դիրքին մէջ:

Մասնագէտներ կ՛ենթադրեն, որ քաղաքական դաշնակիցներու դերը կը տարբերի քաղաքական հանգամանքներէն եւ  խնդիրներէն, եւ փորձառական ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են անհամոզիչ արդիւնքներ:

Աւելի՛ն. հանրային կարծիքի ազդեցութիւնը քաղաքական օրակարգերու վրայ` ցոյցերու հետ չէ ուսումնասիրուած: Հանրային կարծիքի տուեալները ցոյցերէն առաջ եւ ետք յաճախ անմատչելի են: Զանազան ցոյցեր տարբեր կերպ կ՛ազդեն հասարակութեան կարծիքին վրայ: Ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ բռնութիւնը կը բերէ բացասական կարծիքներ, մինչ խաղաղ մեծ բողոքները կ՛ունենան հասարակութեան աջակցութիւնը:

Լրատուամիջոցները նշանակալի դեր կը խաղան բողոքի ազդեցութիւնը միջնորդելու եւ ուժեղացնելու գործին մէջ, բայց լրատուամիջոցները որպէս կրաւորական կայաններ չդիտարկելով` մենք պէտք է ատոնք ընկալենք որպէս գործուն դերակատարներ, որոնք կը հաղորդեն, կը նկարագրեն, կը մեկնաբանեն խնդիրները եւ բողոքի իրադարձութիւնները:

Լրատուամիջոցները, քաղաքական դերակատարները եւ  հասարակական կարծիքը կը ձեւաւորեն փոխադարձ ամուր համակարգ, որուն մէջ լրատուամիջոցները կը գործեն որպէս ուժեղացուցիչներ:

Ասիկա կը նշանակէ, որ անոնք մեծ ցոյցերուն աւելի «մեծ» տեսք կու տան, իսկ մռայլ ցոյցերուն` աւելի «մռայլ»: Ընդլայնուած պատկերները իրենց կարգին կ՛ազդեն քաղաքական եւ  հասարակական օրակարգերու վրայ:

Ամփոփելով` արդիւնքի-կառուցակազմերու վերաբերեալ ուսումնասիրութիւնները անվաւեր եւ թերի են: Որպէսզի ամբողջովին հասկնանք, թէ ե՛րբ եւ ինչպէ՛ս կ՛ազդեն ցոյցերը քաղաքական օրակարգերու վրայ, պէտք է վերլուծուին փոփոխութիւնները հաշուարկող կառուցակազմերը.

  1. Ո՞ր կառուցակազմերը ե՞րբ կը գերակշռեն:
  2. Ինչպէ՞ս կառուցակազմերը փոխադարձ ազդեցութիւն կ՛ունենան:
  3. Ե՞րբ կառուցակազմերը կը միջնորդեն կամ կ՛ուժեղացնեն ցոյցերու ազդեցութիւնը քաղաքական օրակարգերու վրայ:

Նման ընդգրկուն ուսումնասիրութիւնները կը բացակային, եւ ատոնք կարեւոր յաջորդ քայլն են հետազօտութիւններու այս ասպարէզին մէջ:

——————————–

Վերջին տասնամեակի արաբական աշխարհի ցոյցերը

Արաբական գարուններ

– 2010-2012 Ալճերիա
– 2011 Եգիպտոս
– 2011-2012 Յորդանան
– 2011 Իրաք
– 2011 Լիբանան
– 2011 Լիպիոյ քաղաքացիական առաջին պատերազմ
– 2011-2012 Մարոք
– 2011 Օման
– 2011-2012 Պաղեստին
– 2011-2012 Սէուտական Արաբիա
– 2011-2013 Սուտան
– 2011 Թունուզ
– 2011 Սուրիա
– 2011 Արեւմտեան Սահարա
– 2011 Եմէն

Արաբական ձմեռ

. 2011-2012 Եգիպտոս
. 2013-2014 Եգիպտոս
. 2012-2013 Իրաք
. 2015-2016 Իրաք
. 2013-2014 Թունուզ

Արաբական երկրորդ գարուն

. 2018 Թունուզ
. 2018 Յորդանան
. 2018 Իրաք
. 2018-2019 Սուտան
. 2019 Կազա
. 2019 Եգիպտոս
. 2019 Իրաք
. 2019-2020 Լիբանան
. 2021 Թունուզ

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )