ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ
«Եալլա պայ» եւ ասոր նման` ուրիշ բազմաթիւ օտար բառեր եւ բառեր: Այսպէս, «օ քէյ»-էն սկսեալ մինչեւ «թանք եու», «սորի», «շուր» «ուաթ», «նօ ուէյ», «այ թինկ». «եու նօ» եւ տակաւին շարքը երկար է: Այսպէս, զաւակ, թոռնիկ, ծնողք, դրացի, զարմիկ, բարեկամ կամ խնամի, աշակերտ, միութենական կամ առեւտրական` դուք ձեզի հարցուցէ՛ք, թէ ինչպէ՛ս եւ ե՛րբ կը գործածէք այս բառերը:
Անկեղծօրէն բոլորս ալ այս բառերը, իբրեւ սովորական եւ բերնի ծամոն, կը գործածենք գիտակցաբար եւ կամ` անգիտակցաբար: Կը գործածենք, կարծես, մեր շրջապատին ցոյց տալու, թէ` «Տեսէ՛ք, ես անգլերէն ալ գիտեմ…»:
Պէտք է նշել, որ այս յիշած բառերս դիւրին հնչուող են եւ հաճելի ալ են, միավանկ, կարճ ու սահուն եւ համայն աշխարհի մարդկութեան` հասկնալի: Շատերուն համար այս բառերու սովորական գործածութիւնը, կարծես, տեսակ մը իրենց անձին «շուք» կու տան` անգլերէն «գիտցողի» հովերէն քշուած: Բայց չմոռնանք, որ այս նշուած բոլոր բառերուն հայերէններն ալ կան: Նորէն դուք գիտէ՛ք:
Սակայն` ինչո՞ւ այս յառաջաբանը. ըսե՛մ, որովհետեւ 21 փետրուարը «Մայրենի լեզուի օր» նշանակուած է: Այդպէս որոշուած է: Հպարտութիւն բուրող տօն ալ է: Երբ թուականն ու առիթը յիշեցի, անհանգիստ ջիղ մըն էր, որ յանկարծ սկսաւ տրոփել մտքիս մէջ: Նաեւ ըսեմ, որ նոյն այս թուականն է, որ իրեն հետ բերաւ զանազան հարցեր եւ խնդիրներ, որոնք թէեւ նոր չեն, բայց, հաւատացէ՛ք, տագնապալի են իրենց արդիւնքներուն նման:
Անկասկած, շա՜տ շատերու մօտ այս բոլորը նոր բացուած արշալոյսի նման կը մտնեն իրենց կեանքին մէջ, արեւի գոյնին նման պայծառ: Ահա թէ ինչո՛ւ յաճախ ալ հոգեպէս տառապանք հագած կ՛ապրին: Այս եւ նման բառերու արտասանութեամբ, կարծես, նոյնիսկ մեր մտքի բանալին կորսնցուած ըլլանք: Ահա՛ մտահոգութիւնը: Տեսակ մը մեծամտութիւն: Երբեմն պարտաւոր ենք նման «բաներ» հրապարակային հնչեցնել:
Ինչո՞ւ սակայն: Որովհետեւ հայ ենք եւ սփիւռքի մէջ կ՛ապրինք: Ուստի յստակ եւ տեսանելի է, թէ ինչպէ՛ս սկսած ենք մաշիլ: Միւս կողմէ` նաեւ ըսեմ, որ դժբախտ ազգ ալ ենք մեր երկրին պէս, եւ մեր ներկան մեր աչքին առջեւ իսկ հսկայ վիհ մըն է: Այս է մեր ճակատագիրը: Բայց…
Տխուր եւ հաստատ ըսեմ. բոլորս ալ շուարած կը նայինք մեր այս ճակատագրի աչքին, որովհետեւ մենք զոհ ենք, բայց նաեւ մտահոգ ենք այս անբնական կացութեան դիմաց: Արեւելքի միւս ժողովուրդներու նման` մենք մոլեռանդ ազգ չենք: Սակայն այս բոլորը խորունկ եւ շօշափելի կը զգանք:
Եւ տակաւին աւելցնեմ, որ արցախեան պատերազմն ալ եկաւ իր խիստ խօսքերով ու մահացու, քանդեց մեր կորովը` վիրաւոր մեր երազներուն հետ: Այդ պատճառով մշուշը բռնած է մեր ուղեղները եւ` զայն խստօրէն պաշարած: Օտար աղմուկներու մէջ եւ ամէն տեղ սկսած ենք ծերանալ: Յստակ է, որ ապրումը զիջած է մեր խոհին, ու սփիւռքեան մեր ապրած երկիրներէն ներս տեղական լեզուները նոր գոյն եւ տարբեր գիծ տուած են մեր խօսակցութեան եւ մայրենիի հարազատութեան:
Չեմ փորձեր եւ ոչ ալ կ՛ուզեմ, որ տողերս յարատեւ տագնապի երգեր դառնան: Բայց եւ այնպէս, պէտք է պահպանել մեր մնայուն արժէքները, որոնց առաջին շարքին կու գայ մայրենի լեզուն:
Հայ զանգուածները կապելու միակ բանալին մայրենի լեզուն է. կը կրկնենք շարունակ: Բոլորս ալ լաւատեղեակ ենք եւ սակայն յաճախ ալ անոր հետ անհոգ կը վարուինք: Կարծես ան մերը չէ: Օտարինն է: Մեզի համար` անծանօթ: Տեսնուած է, որ յաճախ ալ դիմազուրկ կ՛ապրինք:
Քաջութիւն է պէտք` ցեղին հայելիին մէջ դիտելու: Ամերիկայի մէջ հայ մնալու գաղտնիքը պէտք է որ գիտնանք:
Ուստի հայ միտքը պէտք է ազատել օտար եւ «վնասակար» փշրանքներէն: Գիտակցելու զօրութիւն ունենալ է պէտք: Հակառակ մեր շուրջը տիրող եւ փոխուող արագ իրողութիւններու` մեզի կ՛իյնայ մեր նոր սերունդը հայրենի մթնոլորտէն չզրկել:
Երբ շատերու բերնէն մաքուր հայերէնով արտայայտութիւնը կը լսեմ, հիացումս կ՛երթայ:
Յաճախ զմայլանք մը ունիմ: Հաւանաբար շատ բան կայ այս մասին գրելիք եւ խօսելիք:
Նաեւ աւելցնեմ, որ մեր պատմութեան անիւը ծռած է: Ուստի հաստատ կամք է պէտք: Դրական մօտեցում: Ճիշդ է, որ մեր լեզուի նահանջի ներկայութիւնը կ՛ապրինք, ականատեսներ ենք արդէն, ուստի ամէն օր եւ ամէն առիթով անոր մաքուր գործածութեան հանդէպ անտարբեր պէտք չէ որ մնանք կամ ըլլանք: Ճեղք մը կայ հայոց լեզուի պարզ սովորական խօսակցութեան եւ մաքուրին միջեւ: Ժամանակն է, պաշտպանել լեզուի իշխանութիւնը, որպէսզի ան դառնայ թռիչք եւ մտածում: Այս մէկը կը սկսի տուներէն` հասնելու անմիջապէս հայ դպրոցին եւ հայ ակումբ-կեդրոնին ու միութենական կեանքին:
Ուստի խորապէս կապուինք մեր լեզուին, սիրենք եւ պաշտպանենք: Պահենք եւ գուրգուրանք:
Այս կը նշանակէ` մեր ապրելու եւ գոյատեւելու միջուկը բազմացնել: Լա՛ւ յիշենք, որ մեզմէ շա՜տ շատեր հայութեան աղմուկէն հեռու կ՛ապրին` զանազան պատճառաբանութիւններու եւ պատրուակներու ետին պահուըտելով: Օտար լեզուն է տիրապետողը, աղէտալի հետեւանք կը ձգէ մեր եւ մեր մշակոյթին վրայ: Չեմ խօսիր հայրենիքի մասին: Հո՛ն պապենական երկիր է: Հո՛ն մեր երկիրը իր տէրը ունի, որ հայ ժողովուրդն է: Հո՛ն հող կայ, դարերու պատմութեամբ եւ մշակոյթով: Ահա սեփականութեան հրճուանքը: Ուստի այս խօսքս կամ մատնանշումս հասցէագրուած է մեզի` սփիւռքի մէջ ապրողներուս, զաւակներէս, թոռներէս եւ հարազատներէս սկսեալ, մինչեւ համայն հայութեան:
Յիշենք այս առթիւ Շահան Շահնուրի մտահոգ տողերը.
«Սփիւռք դարձած հայերս պիտի սկսինք կամաց-կամաց մոռնալ մեր լեզուն: Լեզուն կորսնցնելով` մեր կռնակը պիտի դարձնենք հայուն մեծագոյն գանձին` մեր մշակութային արժէքներուն»:
Նաեւ յիշեցնեմ Պարոյր Սեւակի մտածումներէն բաժին մը. «Օտար բառեր գործածելով` ոմանք ուզում են կրթուած կամ իբրեւ ժամանակակից երեւնալ»:
Լեզուն պահպանելու ահաւոր այս բեռը կ՛իյնայ նախ հայ ծնողքին, հայ դպրոցին եւ հայ ուսուցիչին վրայ: Յաճախ կը տեսնենք եւ կը լսենք, որ հայ լեզուն մեզմէ դուրս է: Կարծես մերը չէ: Անտէր ձգած ենք զինք: Որբ եւ աղքատ: Ուստի զայն ներգրաւելու միջոցներու անմիջական կարիքը պէտք է որոնենք: Եւ կը կարծեմ, որ լաւագոյն դեղատոմսը իրարու հետ հայերէն խօսիլն է: Հայերէն գիրքեր կարդալն է: Այլապէս պարտութեան կը մատնուինք, եւ ձուլումը կը յաղթանակէ: Եւ այն ժամանակ` վա~յ եկեր է մեզի…
Բացառութիւնները ներելի ու հասկնալի են: Իսկ եթէ իրապէս կ՛ուզենք հայօրէն ապրիլ, մենք պէտք չէ որ մեր դէմքը, մեր ինքնութիւնը, մեր լեզուն փոխենք, որովհետեւ, հաւատացէ՛ք, կ՛այլափոխուինք: Պարտաւո՛ր ենք մնալ հայ:
Եւ եթէ կամքը կայ, մեր բոլոր ճիգերը ապարդիւն չեն:
