Ազրպէյճան Ամէն Բան Կը Չարաշահէ Քարոզչութեան Համար` Ներառեալ Արուեստը

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

Անցեալ շաբաթ «Կալվըրթ Ճըռնըլ» հրապարակեց Լուչիա Տէ Լա Թորէի յօդուածը` «Ալիեւի ազդեցութիւնը. ինչպէս նեփոթիզմը  (ընտանեվարութիւնը)  եւ ինքնագրաքննութիւնը կը  կառավարեն Ազրպէյճանի արուեստը» խորագրով:

2 հոկտեմբեր 2020-ին` Արցախի պատերազմի մեկնարկէն քանի մը օր անց, Ազրպէյճանի մեծաչափ դրօշը տեղադրուեցաւ Պաքուի ԵԱՐԱԹ ժամանակակից արուեստի պատկերասրահի ճակատամասին` «Ղարաբաղը Ազրպէյճան է» հսկայական պատգամով:

Ասիկա ընդունելի չէր Թուրքիա ծնած, ծագումով քիւրտ նկարիչ Ահմետ Օկութի համար, որուն «Ոչ մէկ բանաստեղծութիւն կը սիրէ իր բանաստեղծը» անունով ցուցահանդէսը մայիս 2020-էն սկսեալ կը ցուցադրուէր նոյն պատկերասրահին մէջ: Ի տես այս դրօշին` Օկութ խնդրեց հանել քարոզչական պաստառը եւ համարձակօրէն յայտարարեց. «Ես կը մերժեմ թոյլ տալ, որ աշխատանքս քաղաքական գործիքաւորման զոհ դառնայ»:

Պատկերասրահի տնօրէնութիւնը մերժեց հեռացնել դրօշը եւ փակեց Օկութի ցուցահանդէսը 29 հոկտեմբեր 2020-ին` նախատեսուածէն երեք շաբաթ առաջ:

Ըստ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»-ի յօդուածին, «Ասիկա օրինակներէն մէկն է, թէ ինչպէ՛ս Ազրպէյճանի ակնյայտօրէն ծաղկող արուեստը կը թաքցնէ աւելի մութ բան մը` խորապէս ընտանեվարական միջավայր, որ սովորաբար կը ճնշէ այլախոհ ձայները` ստեղծելով  Ազրպէյճանի` որպէս ազատ եւ արուեստասէր ժողովուրդի միջազգային կերպար»:

Օկութի նման արուեստագէտներ, որոնք կը մերժեն աջակցիլ Ազրպէյճանի քաղաքական քարոզչութեան, արագօրէն կը վռնտուին եւ կը կորսնցնեն ստեղծագործական բոլոր արտօնութիւնները:

Ամբողջ աշխարհի մէջ նկարիչները անհանգստացած էին Ազրպէյճանի կողմէ լիազօրութիւններու չարաշահման պատճառով  նկարիչի իրաւունքներու եւ անկախութեան ոտնահարման համար: Սակայն ասիկա զարմանալի չէր թուեր անոնց, որոնք հետեւած էին երկրի բռնապետ ղեկավարին կողմէ կատարուած բազմաթիւ այլ խախտումներու: «Իլհամ Ալիեւի եւ փոխնախագահ ու առաջին տիկին Մեհրիպան Ալիեւայի կողմէ` ղեկավարուող Ազրպէյճանի կառավարութիւնը բազմիցս քննադատուած է իրաւապաշտպան խումբերու կողմէ` շարունակական գրաքննութեան, մարդկային իրաւունքներու վատ ցուցանիշներու եւ շատ տարածուած կաշառակերութեան պատճառով: Եւ, հարեւան բռնապետական վարչակարգերէն շատերու նման, յայտնի է, որ նախագահի ընտանիքին անդամները Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ի վեր կը տիրապետեն երկրի առեւտուրին` վաստակելով միլիոնաւոր տոլարներ եւ Ալիեւին տեղ ապահովելով աշխարհի քարիւղային ամէնէն հարուստ միլիառատէրերու ցանկին մէջ», կը գրէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

ԵԱՐԱԹ պատկերասրահը հիմնադրած է նկարչուհի, համադրող եւ փոխնախագահ Մեհրիպան Ալիեւայի զարմուհի Աիտա Մահմուտովան: Պաքուի «Մարիոթ» պանդոկը, որ ըստ «Կազմակերպուած յանցանքի եւ կաշառակերութեան մասին լուսաբանման նախագիծի» լրագրողներու, ենթադրաբար կապուած է Ալիեւի դուստրեր Լէյլա եւ Արզու Ալիեւաներու հետ, ԵԱՐԱԹ¬ի հիմնական գործընկերներէն մէկն է», կը գրէ նոյն աղբիւրը:

«Մահմուտովան նաեւ Ազրպէյճանի ժամանակակից արուեստի պատկերասրահներէն մէկուն` Պաքուի ժամանակակից արուեստի թանգարանի (MoMa) տնօրէնն է: 2009-ին Մեհրիպան Ալիեւա հիմնադրած է թանգարանը, որ նիւթապէս կը հովանաւորուի Հայտար Ալիեւի հիմնադրամին կողմէ (որուն նախագահն է Մեհրիպան Ալիեւան, իսկ փոխնախագահը` Լէյլա Ալիեւան), որ բարեգործական կազմակերպութիւն է եւ ստեղծուած է ի յիշատակ Ազրպէյճանի նախկին նախագահի` գործող նախագահ Իլհամ Ալիեւի հօր: Պաքուի մէջ Ազրպէյճանի մշակութային աստղային մէկ այլ վայր է Հայտար Ալիեւի կեդրոնը: Հայտար Ալիեւի կեդրոնի ներկայ տնօրէնը Անար Ալաքպարովն է` Ազրպէյճանի փոխնախագահի նախկին օգնականը եւ նախագահի ներկայ օգնականը», կը նշէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

Պաքուն ունի քանի մը այլ փոքր պատկերասրահներ, որոնք կը վերահսկուին Ազրպէյճանի կառավարութեան կողմէ: ««Աղջկայ աշտարակ» պատկերասրահը Պաքուի մէջ արուեստի վայր մըն է, որուն մասնաճիւղը Պերլինի մէջ կը ղեկավարէ Էմին Մամետովը, որ նաեւ կ՛աշխատի որպէս Հայտար Ալիեւի հիմնադրամի արուեստի համադրող: «Ազրպէյճանի ժամանակակից արուեստը» շրջիկ ցուցահանդէս մըն է, որուն կ՛աջակցի Հայտար Ալիեւի կեդրոնը, անիկա շրջագայած է եւրոպական մայրաքաղաքներ, ուր Մեհրիպանը եւ Լէյլա Ալիեւան կազմակերպած են ճոխ ու հանդիսաւոր բացումներ` եւրոպական կառավարութեան պաշտօնեաներու եւ դիւանագէտներու մասնակցութեամբ: Նոյեմբեր 2020-ին պատկերասրահը բացաւ «Զինուած արուեստով» ցուցահանդէսը, որ ենթադրաբար նպատակ ունէր նպաստելու խաղաղութեան` Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմէն ետք, մինչդեռ ԵԱՐԱԹ¬ի նման, անիկա եւս բացայայտօրէն կ՛աջակցէր Ազրպէյճանի կառավարութեան դիրքորոշման եւ կ՛օգտագործէր քաղաքականապէս յագեցած ռազմատենչ լեզու: Քիճիք ՔալԱրթ պատկերասրահը Արթ էքս Իսթ հիմնադրամի նախագիծն է եւ` մայրաքաղաքին մէջ փոքր տարողութեամբ ուրիշ կարեւոր վայր մը, որ թէեւ այժմ փակ է, սակայն պատկանած է արուեստի  գործեր հաւաքող  եւ տնտեսագէտ, զուիցերիացի Օլիվիէ Մեսթելանի: Նախապէս Մեսթելան «Աթահոլտինկ» բաց բաժնետիրական ընկերութեան խորհուրդի կազմին մէջ էր, զոր կը ղեկավարէր «Աթապանք»¬ը` Ազրպէյճանի առեւտրային մեծագոյն դրամատուներէն մէկը, որ այժմ սնանկացած է եւ կը պատկանի «Աւանդներու ապահովագրութեան ֆոնտին» (ADIF): Ըստ «Ազատութիւն» ռատիոկայանի, ազրպէյճանական ծառայութեան կողմէ 2011-ին իրականացուած քննութեան, կը նկատուէր նաեւ, որ Մեսթելան գանձապահն էր Փանամայի մէջ տեղակայուած երեք ստուերային ընկերութիւններու, որոնք կապուած էին «Ազերֆոն» Պաքուի հեռահար հաղորդակցական ընկերութեան հետ, որ կապեր ունէր Արզու եւ Լէյլա Ալիեւաներուն հետ»,  կ՛աւելցնէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

Արաբական ծոցի եւ Կասպից ծովու տարածաշրջանին մէջ ժամանակակից արուեստի զարգացումը ուսումնասիրող մասնագէտ Լեսլի Կրէյը բացատրած է, որ Ազրպէյճան եւ այլ երկիրներ որպէս գործիք կ՛օգտագործեն ժամանակակից արուեստը` իրենց միջազգային վարկանիշը վերափոխելու համար:

Ազրպէյճանի ղեկավարները հետաքրքրուած չեն արուեստով` յանուն արուեստի: «Անոնք յոյս ունին արուեստը օգտագործել որպէս գործիք` միջազգային ուշադրութիւնը այլ բաներու վրայ կեդրոնացնելու համար, զայն շեղելով բանտարկուած լրագրողներու եւ ազատ խօսքի դէմ եղած ճնշումներէն», կը հաստատէ նոյն թերթը:

Ազրպէյճանի կառավարութիւնը նաեւ օգտագործած է իր ներդրումները ամբողջ աշխարհի  ժամանակակից արուեստին մէջ` իր ուժը ներկայացնելու եւ բարի կամք հաստատելու համար: «Մեհրիպան Ալիեւա, Հայտար Ալիեւի հիմնադրամին միջոցով առատաձեռն գումարներ նուիրած է մշակութային այնպիսի հաստատութիւններու, ինչպիսիք են` Վերսայեան պալատը, Փարիզի Լուվրը եւ Վատիկանի թանգարանները, այլեւ 1995-ին ստեղծուած անոր հանրային բարեգործական «Ազրպէյճանի մշակոյթի բարեկամներ» հիմնադրամը պարբերաբար կը կազմակերպէ գեղարուեստական ցուցահանդէսներ երկրէն դուրս», կը տեղեկացնէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

Արդիւնքը այն եղաւ, որ «2004-ին Մեհրիպան Ալիեւան նշանակուեցաւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի բարի կամքի դեսպան, որ պարգեւ մըն էր միջազգային մշակութային փոխանակումը խթանելու անոր գործունէութեան համար: Աւելի ուշ` 2010-ին, Ալիեւան ԵՈՒՆԵՍՔՕ-էն ոսկեայ մետալ ստացաւ «միջմշակութային երկխօսութիւն հաստատելու գործին մէջ» իր գործադրած ջանքերուն համար: Տարիներու ընթացքին Ազրպէյճան յատկապէս բարենպաստ յարաբերութիւններ ունեցած է ՄԱԿ-ի այդ մարմինին հետ. հոկտեմբեր 2015-ին Մեհրիպան Ալիեւայի խնդրագիրով ԵՈՒՆԵՍՔՕ Փարիզի իր կեդրոնատեղիին մէջ հիւրընկալեց ցուցահանդէս մը, որ որքան ալ հեգնական թուի, կը կոչուէր «Ազրպէյճան` հանդուրժողականութեան երկիր»: Բացման արարողութեան ընթացքին, երբ  լրագրող մը Ալիեւայի հարցուց, թէ արդեօք ցուցահանդէսին վերնագիրը կը համապատասխանէ՞ Ազրպէյճանի մէջ տիրող իրականութեան, հաշուի առնելով, որ երկիրը «շատ քաղաքական բանտարկեալներ ունի բանտը», Ալիեւա հերքեց ըսուածը եւ կռնակ դարձուց, մինչ ապահովութեան պաշտօնեաները վայրէն հեռացուցին լրագրողը: Յարաբերութիւնները յատկապէս բարեյաջող էին Մեհրիպան Ալիեւայի եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր տնօրէն Իրինա Պոքովայի միջեւ, 2009-2017 թուականներուն: Անոնց յարաբերութիւնները քննութեան ենթարկուեցան 2017-ին, երբ Պոքովայի ամուսինը` Կալին Միթրեւ, քննութեան ենթարկուեցաւ Պուլկարիոյ գլխաւոր դատախազին կողմէ` ազրպէյճանական ընկերութիւններու կողմէ Միթրեւի [դրամատնային] հաշիւներուն կատարուած վճարումներուն մասին լրատուական միջոցներու կողմէ կատարուած հրապարակումներուն առիթով: Այս դէպքէն ետք Պոքովա նամակ գրեց «Կարտիըն» թերթին` պաշտպանելով Ազրպէյճանի հետ իր յարաբերութիւններուն արդարացիութիւնը, սակայն երբեք բացայայտօրէն չխօսեցաւ իր ամուսնոյն ստացած գումարներուն կամ Ազրպէյճանի մէջ մարդկային իրաւունքներու ոտնահարման հարցով իր դիրքորոշման մասին», կը բացատրէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

Այսուամենայնիւ, Ազրպէյճանի կողմէ արուեստի խայտառակ օգտագործումը բացայայտուեցաւ 2011-ին, երբ «Ազրպէյճան գրաքննեց իր իսկ արուեստի գործը Վենետիկի պիենալէին` աշխարհի ժամանակակից արուեստի ամէնէն հեղինակաւոր ցուցահանդէսին` կտաւի  տակ պահելով իր սեփական նկարիչներէն մէկուն աշխատանքը: Մոսկուաբնակ նկարչուհի Այտան Սալախովայի «Սպասելով հարսին» աշխատանքը, ուր կ՛երեւէր կին մը` ոտքէն գլուխ սեւ քողով, եւ` ուրիշ քանդակ մը, որով կը ներկայացուէր Մեքքէի Սեւ քարը` արգանդի նմանող մարմարէ շրջանակի մը մէջ ամփոփուած, պահուած էին սպիտակ կտորի մը տակ: Հետագային (Ազրպէյճանի) կառավարութիւնը պնդեց, որ արուեստի այս գործերը «վնասուած էին տեղափոխման ընթացքին», մինչդեռ ցուցահանդէսի բարձրաստիճան աղբիւրները պարզաբանեցին, որ աշխատանքները գրաքննութեան ենթարկուած են`  վիրաւորական նկատուելով իսլամութեան համար», կ՛ըսէ «Կալվըրթ Ճըռնըլ»:

Ազրպէյճանի կողմէ արուեստի  չարաշահման  հարցով ոչինչ զարմանալի է: Կառավարութիւն մը, որուն զինուորները կը կտրեն գերեվարուած հայերու գլուխներն ու ականջները, կրնայ դիւրաւ շահագործել արուեստը` քողարկելու համար կաշառակերութեան եւ մարդկային իրաւունքներու կոպիտ խախտումները:

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )