Հայրենի Կեանք

Պատրաստեց՝  ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

Վերաբացուեցան Արցախի ՀՕՄ-ի «Սօսէ» Մանկապարտէզները

Արցախի պատերազմին պատճառով մօտաւորապէս երեք ամիս ընդհատումէ ետք, 14 դեկտեմբեր 2020-ին Հայ օգնութեան միութեան Ստեփանակերտի, Խնձրիստանի եւ Ակնաբերդի «Սօսէ» մանկապարտէզներու դասաւանդութիւնը վերսկսաւ: Ընդհանուր 77 աշակերտներ վերադարձան իրենց սիրելի դպրոցը, ուր միացան իրենց ընկերներուն եւ դաստիարակներուն: Իսկ Աշանի մանկապարտէզը իր դռները պիտի բանայ, երբ շրջանի ելեկտրականութեան հարցը լուծուի, եւ ապահովուին կառոյցին ջեռուցումն ու ելեկտրականութիւնը:

Փուլ առ փուլ Արցախ վերադարձող ընտանիքներուն թիւին հիման վրայ, կ՛ակնկալուի նաեւ մանկապարտէզներուն մէջ աշակերտութեան թիւի աճ:

Աղէտալի այս պատերազմի դէպքերէն ետք աշխատանքի վերադառնալը դիւրին չէր դաստիարակներուն համար, որոնց կորուստի ցաւը տակաւին թարմ է իրենց սիրտերուն մէջ: Սակայն երեխաներուն հոգեկան հանգստութիւնը առաջնահերթ դասելով` անոնք պատրաստ են իրենց գուրգուրանքով, թէկուզ` մասամբ, նուազեցնել մատղաշ սերունդին ապրած ցաւն ու սարսափը:

Ամանորի այս օրերուն մեր բոլոր բալիկներուն կը մաղթենք խաղաղ եւ երջանիկ դպրոցական տարեշրջանի շարունակութիւն:

Հայ օգնութեան միութիւնը «Ամանոր» ծրագիրին ընդմէջէն այս տարի, «Սօսէ» մանկապարտէզներու աշակերտութեան կողքին, Կաղանդի առիթով նուէրներ պիտի բաժնէ նաեւ տեղահան եղած արցախցի մանուկներուն:

ՀՕՄ-ի «Սօսէ» մանկապարտէզներու ցանցը սկսած է 1998 թուականին Ստեփանակերտի մէջ: Շուրջ երկու տասնամեակներ ետք Արցախի տարածքին մէջ ՀՕՄ-ի մանկապարտէզներու ցանցը տարածուելով Արցախի այլ շրջաններ` հասաւ տասներկուքի, որոնցմէ չորսը հետագային յանձնուեցան Արցախի պետութեան: Մինչեւ պատերազմին աւարտը ՀՕՄ-ը կը վարէր ութ մանկապարտէզներ, ուր մօտաւորապէս 400 մանուկներ կը ստանային մտային զարգացում եւ ընկերային, բարոյական, ֆիզիքական եւ գեղարուեստական կրթութիւն:

9 նոյեմբեր 2020-ի տխրահռչակ յայտարարութեամբ, Մեծ Թաղեր, Տող, Շուշի եւ Քարեգահ շրջաններու «Սօսէ» մանկապարտէզները անցան Ազրպէյճանի հսկողութեան տակ:

Հայ օգնութեան միութիւնը հոգալով պատերազմի պատճառով տեղահան եղած մանկապարտէզներու պաշտօնէութեան` անոնց յատկացուց նիւթական օժանդակութիւն:

Այսօր ՀՕՄ-ը կը շարունակէ մօտէն հետեւիլ Արցախի իրավիճակին եւ Արցախի ու Հայաստանի ՀՕՄ-ի միաւորներուն գործակցութեամբ, իր առաքելութիւնը կը շարունակէ` օժանդակութիւն տրամադրելով տեղահանուած ընտանիքներուն եւ զոհուած զինուորներուն զաւակներուն:

Տեղեկացնենք, որ օժանդակութեան աշխատանքներուն նպատակով նուիրատուութիւններու համար կարելի է այցելել` https://ars1910.org/withartsakh/  կայքէջը:

1910-ին հիմնուած Հայ օգնութեան միութիւնը 27 երկիրներու մէջ գործող մասնաճիւղերով, ոչ յարանուանական, մարդասիրական միութիւն մըն է, որ համաշխարհային տարողութեամբ կը ծառայէ եւ կը սատարէ դաստիարակչական ծրագիրներու, առողջապահական, բարեգործական անմիջական օգնութիւն կը ցուցաբերէ հայ համայնքներուն եւ նեցուկ կը կանգնի կնոջական իրաւունքներու պաշտպանութեան, բարելաւման ու տարածման ի խնդիր տարուող աշխատանքներու:

«Ղազանչեցոց Եկեղեցւոյ Վրայ Յարձակումը Կը Համարուի Պատերազմական Յանցագործութիւն». Մարդկային Իրաւունքներու Պաշտպան

Մարդկային իրաւունքներու պաշտպանը ծաւալուն յօդուած մը հրապարակած է Ազրպէյճանի կողմէ Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցւոյ հրթիռային հարուած հասցնելու մասին` նշելով, որ այդ յարձակումը, կարելի է պատերազմական յանցագործութիւն համարել: Կազմակերպութիւնը կը յիշեցնէ, որ պատերազմի ընթացքին ազրպէյճանական ուժերը մէկ օրուան մէջ Ղազանչեցոցին վրայ երկու հարուած հասցուցին:

«Քանի մը ժամուան ընթացքին երկու առանձին յարձակումներէն կ՛եզրակացնենք, որ եկեղեցւոյ վրայ կատարուած յարձակումը եղած է կանխամտածուած, հակառակ անոր որ բաւարար ապացոյցեր չկան: Մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան կողմէ հաւաքուած հրթիռներու մնացորդները կ՛ապացուցեն, որ օգտագործուած են կառավարուող զինատեսակներ», նշուած է յօդուածին մէջ:

Մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան կողմէ յիշեցուցած են, որ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը «Պի.Պի.Սի.» կայանին տուած մամլոյ ասուլիսի ընթացքին նշած է, որ եկեղեցւոյ վրայ յարձակումները կրնան ըլլալ միայն իբրեւ պատահականութեան հետեւանք:

Յօդուածագիրը յիշեցուցած է, որ եկեղեցւոյ հրթիռակոծման պատճառով վիրաւորուած են նաեւ այդ պահուն աշխատանքներ իրականացնող լրագրողներ:

Յիշեցնենք, որ հոկտեմբեր 8-ին, Ազրպէյճանի զինուած ուժերը երկու անգամ հրթիռակոծած էին Շուշիի Ս. Ղազանչեցոց եկեղեցին:

Հարուստ Անցեալ, Բայց` Անորոշ Ապագայ. Արցախի Մէջ Վտանգուած Է Հայկական Քրիստոնէական Յուշարձաններու Ապագան

Արցախի մէջ վեց շաբթուան պատերազմը աւարտեցաւ նոյեմբեր 9-ին` Ռուսիոյ միջնորդութեամբ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ ձեռքբերուած համաձայնութեամբ, «Տը Քոնվըրզէյշըն»-ին մէջ գրած է հետազօտող, գրող, պատմաբան, Թաֆցսի համալսարանի փրոֆեսէօր Քրիսթինա Մարանչին:

Մարանչիի խօսքով, մշակութային ժառանգութեան պահպանման կազմակերպութիւնները անհանգստացած են, որ ազրպէյճանական վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքներուն մէջ բազմաթիւ պատմական հայկական եկեղեցիներ, վանքեր ու տապանաքարեր կրնան վանտալիզմի եւ աւերումի ենթարկուիլ:

Պատերազմը արդէն վնասած է բազմաթիւ հայկական յուշարձաններ: Աշնան ազրպէյճանական զօրքերը գնդակոծած են Տիգրան Մեծի կողմէ հիմնադրուած Տիգրանակերտ հնագոյն քաղաքը:

Վնասուած է նաեւ Շուշիի պատմական Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը, որ աշխարհի մեծագոյն հայկական տաճարներէն մէկն է: Շուշին Արցախի մշակութային մայրաքաղաքն է, նշած է յօդուածագիրը` աւելցնելով, որ ազրպէյճանցիներուն վերահսկողութեան տակ անցնելէ ետք Շուշիի մէջ պղծուած է նաեւ Շուշիի Կանաչ ժամը` Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցին:

Միջնադարեան ժառանգութիւն. Արցախը հայ արուեստի պատմութեան մէջ ուշագրաւ տեղ կը գրաւէ իր հնագոյն ժառանգութեան, կրօնական ինքնութեան շնորհիւ:

Ամարաս վանքը, որ կը գտնուի հարաւ-արեւելքի մէջ, հիմնադրուած է 4-րդ դարուն, երբ Հայաստանը ընդունեց քրիստոնէութիւնը:

Արցախի շատ մը այլ եկեղեցիներ կը թուագրուին 13-18-րդ դարերուն եւ իրենց պատերուն վրայ  կը ներառեն խաչքարեր, իսկ խաչքարերուն վրայ յաճախ կը հանդիպինք հայերէն գրութիւններու:

Ինչպէս կը նշէ յօդուածագիրը, Քաշաթաղի շրջանին մէջ գտնուող Ծիծեռնավանքը նոյնպէս կը վկայէ այդ տարածաշրջանին մէջ հայկական ներկայութեան մասին:

Հարուստ անցեալ, բայց անորոշ ապագայ ունեցող Արցախը բազմաթիւ ճարտարապետական աւանդոյթներու հայրենիքն է: Այստեղ կան նախապատմական քարանձաւներ եւ ժայռապատկերներ, միջնադարեան եւ ժամանակակից իսլամական դամբարաններ եւ մզկիթներ, ինչպէս նաեւ` կամուրջներ եւ ամրոցներ:

Մշակութային ժառանգութիւններու կազմակերպութիւնները, թանգարանները, գիտնականները, լրագրողները եւ եկեղեցական առաջնորդները ամէնէն աւելի մտահոգուած են բնիկ հայ բնակչութիւնը ներկայացնող մեծ թիւով հայկական քրիստոնէական յուշարձաններու ճակատագիրով:

Գիտնականները մտավախութիւն ունին, որ յուշարձանները կրնան հանդիպիլ նոյն ճակատագիրին, որուն հանդիպեցան Նախիջեւանի մէջ գտնուող հայկական յուշարձանները:

«Ես կը կարծեմ, որ Արցախի մէջ հայկական յուշարձաններու հրապարակումը վճռորոշ նշանակութիւն ունի պատերազմէն անմիջապէս ետք անոնց ճակատագիրը ճշդելու համար: Եթէ զանոնք ոչնչացնեն, ապա ինծի պէս շատ մը գիտնականներու կարծիքով, համաշխարհային ժառանգութիւնը ողբերգական կորուստ պիտի կրէ», աւելցուցած է Մարանչին:

«Լը Մոնտ»` Ալիեւ Չի Ձգտիր Հրացանը Կախելու Պատին. Հրադադարը Վտանգուած Է

Դեկտեմբեր 11-ին եւ 12-ին արձանագրուած միջադէպերը Երեւանի, Մոսկուայի եւ Պաքուի միջեւ ձեռք բերուած եռակողմ համաձայնութենէն ետք առաջինն էին: Այս մասին գրած է ֆրանսական հեղինակաւոր «Լը Մոնտ» պարբերականը` աւելցնելով, թէ բախումներուն ընթացքին հայկական կողմը յայտնած է 6 վիրաւորներու, իսկ ազրպէյճանական կողմը` 4 մարդու մահուան մասին:

Ինչպէս նշած է յօդուածագիր Փոլ Տաւինիոնը, միջադէպերը արձանագրուած են հայերու վերահսկողութեան տակ մնացած քանի մը գիւղերու մէջ, ուր տեղակայուած չեն ռուս խաղաղապահներ:

«Վերջին օրերուն տեղի ունեցածին մասին յստակ բացատրութիւն չկայ, բայց կարելի է պարզ ըսել, որ իրավիճակը պայթունավտանգ է: Մենք պէտք է հասկնանք, թէ ի՛նչ տեղի ունեցած է: Ռուս զինուորները բաւարար չեն շփման գիծի ամբողջ երկայնքին վրայ տեղակայուելու համար, եւ ես վստահ չեմ, որ հայկական ղեկավարութիւնը գիտէ, թէ ո՛ւր կը գտնուին իրենց բոլոր զինուորները», «Թուիթըր»-ի իր էջին վրայ գրած է ռազմական փորձագէտ Ռոպ Լին:

Հակառակ բարձր լեռնային եւ ձիւնածածկ գօտիին դժուարամատչելիութեան` ռուսական ուժերը շտապած են  գիւղեր` կանխելու հակամարտութեան նոր սրումը, որ կրնար հեղինակութեան հարուած հանդիսանալ Ռուսիոյ համար եւ նոր արիւնահեղութիւններու յանգեցնել, գրած է յօդուածագիրը` աւելցնելով, որ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի վերահսկողութեան տակ անցնող շրջաններու մասին քարտէսները անորոշ են, զինադադարի եռակողմ համաձայնութեան մասին թուղթը` սեւագիր, իսկ մթնոլորտը չի նպաստեր կիրքերու հանդարտեցման:

Ըստ Տաւինիոնի, ընկերային ցանցերու վրայ մոլեգնող դաժան տեսագրութիւնները ատելութիւն կը բորբոքեն, իսկ ինչ կը վերաբերի Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին, ապա ան ամենեւին չի ձգտիր հրացանը կախել պատին:

Այնուամենայնիւ, թնդանօթին արձագանգը երկար պիտի թնդայ Կովկասի մէջ, եւ ամէն ինչ կ՛ուղղուի դէպի քաղաքական կարգաւորում, որովհետեւ միայն այդ ճամբով կարելի է ամրապնդել «ռազմական լուծումը», հաղորդած է Տաւինիոնը:

150 Գիտնականներ Արցախի Մշակութային Ժառանգութեան Փրկութեան Հարցով Դիմեցին Պապին

Աշխարհի տարբեր երկիրներու գիտական հաստատութիւններու շուրջ 150 ներկայացուցիչներու եւ գիտնականներու ստորագրութեամբ խնդրագիր մը ներկայացուեցաւ պապական աթոռի արտաքին գործոց նախարարութեան` Արցախի մշակութային ժառանգութեան փրկութեան վերաբերեալ, կը հաղորդէ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մատենադարանը:

Գիտնականները խնդրագիրին մէջ կը յայտնեն, որ Արցախի մէջ ստեղծուած մարդասիրական աղէտին կողքին, վտանգուած է նաեւ այդ տարածքին մէջ հայկական հարուստ մշակութային ժառանգութիւնը` բաղկացած հարիւրաւոր կանուխ քրիստոնէական, միջնադարեան եւ նոր շրջանի եկեղեցիներէ, վանքերէ եւ տարբեր յուշարձաններէ:

«Գիտնականները փաստեր ներկայացուցին, թէ ինչպէ՛ս ոչ հեռու անցեալին Ազրպէյճանի կառավարութեան կողմէ համակարգուած կերպով ոչնչացման ենթարկուեցաւ վերջինիս վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքներու հայկական  գեղարուեստական եւ ճարտարապետական ժառանգութիւնը», կ՛ըսուի հաղորդագրութեան մէջ:

Գիտնականները կը յայտնեն, թէ յոյս ունին, որ Ֆրանսիս պապի միջնորդութեամբ կարելի պիտի ըլլայ համախմբել համապատասխան միջազգային կառոյցները` փրկելու համար պատմական Հայաստանի տարածքին մէջ գտնուող եւ հաւատքի վկայութիւն հանդիսացող ժառանգութիւնը, որ ունի համաշխարհային նշանակութիւն:

 

 

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )