Նարեկ Դուրեան Կը Ներկայացնէ Փաստավաւերագրական «Օրագիր» Եւ «Շէնքում Իրավիճակ Ա Փոխուել» Թատերախաղերը

Հարցազրոյցը վարեց` ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ

Բեմադրիչ եւ դերասան Նարեկ Դուրեանին հետ հանդիպումը` ուղղակի, թատերախաղերու միջոցով կամ Երեւանի փողոցներուն մէջ` անակնկալօրէն, միշտ ալ հաճելի է ու հետաքրքրական:

Կրկին Լիբանան կը գտնուի ան` երկու ներկայացումով գոհացնելու լիբանանահայ արուեստասէրներուն տարբեր ճաշակները. արդարեւ, կազմակերպութեամբ ՀՅԴ «Քրիստափոր» կոմիտէին, ուրբաթ, 8 եւ կիրակի, 10 մարտին, «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ իր խումբին հետ պիտի ներկայացնէ «Շէնքում իրավիճակ ա փոխուել» կատակերգութիւնը, իսկ ուրբաթ, 9 մարտին, նոյն վայրին մէջ` «Օրագիր» փաստավաւերագրական ողբերգութիւնը:

Այս առիթով «Ազդակ»-ի հետ ունեցած հաճելի, երբեմն` յուզիչ, մերթ բարկացկոտ զրոյցի ընթացքին Նարեկ Դուրեան նախ տեղեկացուց, որ այսօր ինք արդէն իսկ ունի իր անկախ թատրոնը` «Պոեմ» անունով: «Հայաստանի Գրողներու միութեան շէնքին մէջ 10 տարուան համար սրահ վարձեցի` կողքի սենեակներով, այդպիսով ունեցայ իմ թատրոնս` անկախ պետութենէն, մշակոյթի նախարարութենէն, որ ներկայիս չկայ: Ինծի հետ կ՛աշխատին նախկին ուսանողներս` 5-6 հոգի, պայմանագիրով, եւ անոնք գիտեն, թէ մեր թատրոնին մէջ ամէն ինչ մենք պիտի ընենք, ատիկա մեր տունն է, մենք պիտի հոգանք բոլոր կարիքները: Ուրախալի է, որ մենք մեզ կը պահենք, մեր սրահները լեցուն են: Հպարտութեամբ կրնամ ըսել, որ Հայաստանի թատերական պատմութեան մէջ առաջին անգամն է, որ իբրեւ սեփական թատրոն ստեղծուեցաւ «Պոեմ»-ը եւ լաւապէս կը գործէ: Սրահը վարձու ալ կու տանք, սակայն նախ կ՛ուզեմ տեսնել ներկայացումը, որովհետեւ որեւէ բանի կարելի չէ տեղ տալ մեր թատրոնին մէջ, արուեստի որոշ մակարդակ ու արժէք պէտք է ունենայ»:

Ապա Նարեկ Դուրեան պատմեց, թէ ինչպէ՛ս ծնունդ առած է «Օրագիր» ներկայացումը, որ ողբերգութիւն է` նուիրուած Սումկայիթի ու Պաքուի ջարդերուն եւ հիմնուած է Լիանա Բաղդասարեանի անձնական օրագրութեան վրայ: «Շատ հետաքրքրական պատմութիւն մըն է. շուրջ 15 տարի առաջ Ստեփանակերտի մէջ, ուր կը գտնուէի «Մօրաքոյրս Փարիզէն» ներկայացման համար, կին մը մօտեցաւ եւ ինքզինք ծանօթացուց` Լինա, եւ ինծի երկարեց դպրոցական, ճմռթկուած տետրակ մը եւ ըսաւ, թէ իր անձնական օրագրութիւնն է, զոր ինք գրած է Սումկայիթի եւ Պաքուի ջարդերուն ընթացքին: «Օրագրութիւնս ձեզի կու տամ, թերեւս ուզէք բեմադրել», ըսաւ: Առի, բացի, նայեցայ, յստակ էր, որ բաւական տագնապալի վիճակներու մէջ գրուած էին այդ տողերը. յանկարծ կարծէք ելեկտրական ցնցում ունեցայ` ձեռքէս մինչեւ գլուխս ամբողջ: Պահ մը վախցայ, որ կրնամ տետրակը կորսնցնել, ուստի առաջարկեցի յաջորդ օրը կապուիլ կրկին հեռաձայնով, եւ ինք ինծի բերէ կրկնօրինակը, որովհետեւ ատիկա պատմական բնագիր մըն էր, իսկ զայն ստանձնելը` մեծ պատասխանատուութիւն: Յաջորդ օրը չհեռաձայնեցի, այլ զբաղումներ ունեցայ, ու այդպէս ալ մոռացութեան տրուեցաւ: Բայց եւ այնպէս, հակառակ անոր որ այդ տարիներուն քանի մը բջիջային հեռաձայն փոխած եմ, սակայն չեմ կրցած ջնջել Լինային թիւը, թէեւ ոչ մէկ օր հեռաձայնած եմ, անոր թիւը փոխանցուած է հեռաձայնէ հեռաձայն ու մնացած մօտս: Նախորդ տարի, երբ կը մտածէինք ի՛նչ բեմադրել, ըսինք, թէ «Նեմեսիս» բեմադրած ենք, եւ ափսոս է, որ Սումկայիթի վերաբերող նիւթ մը չունինք: Ճիշդ այդ վայրկեանին մտքիս մէջ փայլատակեց այս կնոջ անունը, ուղղակի հեռաձայնեցի, խնդրեցի, որ հանդիպինք, եւ յանձնէ օրագիրը: Բնականաբար բեմագրութիւն չէ, օրագրութենէն 30 տոկոս մնացած է բեմագրութեանս մէջ, սակայն կորիզը կը կազմէ: Պատմութիւնն է չորս հայ աղջիկներու` Ռուզան, Լինա, Մարկարիթա եւ Ալվիտա, որոնք այդ օրերուն ուսանողներ եղած են Պաքուի մանկավարժական հիմնարկին մէջ: Իւրաքանչիւրը տարբեր նկարագիր է, բնականաբար, անոնց ընկերները ազրպէյճանցի տղաք ու աղջիկներ են, շատ հետաքրքրական է, թէ ինչպէ՛ս ամէն ինչ կը փոխուի, հակառակ ուղղութիւն կը ստանայ, իսկ իւրաքանչիւր աղջիկ ինչպիսի՛ ճակատագիրի կ՛ենթարկուի… Ինծի համար յատկանշական էր նաեւ, որ այդ աղջիկները որքա՛ն ուժեղ եղած են. իգական սեռի ներկայացուցիչի եւ ուսանողի հանգամանքները մեծ ազդեցութիւն ունեցան վրաս, անոնք ուժեղ են ոչ թէ այն իմաստով, որ կռիւ եւ այլ բռնութիւններ կատարած են, այլ մարդկային առումով անոնց ցուցաբերած կեցուածքին մասին է խօսքս: Օրագրութենէն վերցուցի հատուածներ, որոնց մէջ աւելցուցի հայութեան վերաբերող տարբեր նիւթեր` սփիւռքի պատմութիւն, երկրաշարժ, մշակութային ժառանգութիւն եւ այլն, իսկ այս բոլորին կեդրոնը աղջիկներուն պատմութիւնն է»: Նարեկ Դուրեանի դէմքը կը փոխուի, արցունքը կ’երեւի աչքին ծայրը, երբ կը յայտնէ, որ չորս աղջիկները օր մը եկած են իրենց պատմութիւնը դիտելու, կրկին յիշելու իրենց ապրած ողբերգութիւնը, որուն մէջ տեղ գտած դէպքերը բեմ բարձրացնելու համար իրենց արտօնութիւնը ստացած էր Ն. Դուրեան, որ հերոսութիւն կը նկատէ կրկին ականատես ըլլալ այդ բոլորին: «Բեմին վրայէն անընդհատ չորս աղջիկներուն կը հետեւէի, անոնք ընդհանրապէս բեմին կողմը չէին նայեր, այլ պարզապէս կը լսէին, չէին ուզեր նայիլ ու իրենց աչքերով տեսնել իրենց կրածը», յայտնեց ան` աւելցնելով, որ շատ ազդեցիկ է, թէ յատկապէս կարգ մը պահերու եւ դէպքերու պարագային աղջիկներուն դէմքերուն վրայ որքա՛ն տարբեր արտայայտութիւններ կ’ուրուագծուին:

Նարեկ Դուրեան ամենայն յանդգնութեամբ բեմ բարձրացուցած է ու կը շարունակէ բարձրացնել թատրերգութիւն մը, որ, ինչպէս ինք կը խոստովանի, դժուար «կը վաճառուի», որովհետեւ դարը փոխուած է, մարդիկ յոգնած են նման դէպքերու մասին լսելէ: «Ես ալ թերեւս չերթայի,- կ’ըսէ ան անկեղծօրէն,- ոչ թէ որովհետեւ բանականութիւնս կամ ուրիշներունը ցած մակարդակի է, այլ շատ լսած ենք այս բոլորին մասին, ուստի որքան ալ փայլուն կերպով ներկայացուին անոնք, միեւնոյնն է, շաբթուան 5 օրերը աշխատելէ ետք ուժ պէտք է ունենաս, որպէսզի երթաս թատրոն եւ լաս: Ճիշդ է, այսօր կատակերգութեան դար է, պատմութիւնը ցոյց կու տայ, որ գրականութիւնն ու արուեստը ոճի փոփոխութիւն ապրած են մնայուն կերպով, այդպէս ալ կը շարունակուի: Այսօր դժուար դար է, մարդիկ աւելի թեթեւը կը փնտռեն: Բայց եւ այնպէս ես վճռական էի, որոշեցի բեմադրել, որովհետեւ ատիկա իմ պարտքս էր այս թուականներուն հայութեան ապրած ահաւոր ողբերգութեան», յայտնեց ան` աւելցնելով, որ նիւթականը թէեւ կարեւոր է, որովհետեւ առանց անոր կարելի չէ գոյատեւել, բայց եւ այնպէս պէտք է նաեւ նկատի առնել կարգ մը արժէքներ, նիւթեր, որոնք կարեւոր են, եւ որոնցմէ մեծ շահ պէտք չէ ակնկալել, սակայն պէտք է անդրադառնալ անոնց, եւ ոչ թէ շահաբեր չըլլալնուն պատճառով անտեսել: «Եթէ բեմադրեցինք 5 թատրերգութիւն, շահինք 3 հատէն, իսկ երկուքէն ոչ, հարց չէ, բայց այս նիւթերը եւս կարեւոր են», նշեց ան:

Մեր զրոյցին երկրորդ բաժինը «Շէնքում իրավիճակ ա փոխուել»-ին մասին է, որուն գաղափարը եւ աշխատանքը կը պատկանի իր նախկին ուսանողներուն, ներկայ աշխատակիցներուն, որոնք իրեն հետ կ’աշխատին հիմա: Ան մնայուն կերպով կը քաջալերէ զանոնք, որպէսզի գրեն, ստեղծագործեն, թատերախաղ մէջտեղ բերեն, մանաւանդ որ բոլոր կարելիութիւնները ապահովուած են իրենց:

«Զիրենք շատ շատ կը սիրեմ, շատ լաւ տղաք ու աղջիկներ են, ճիշդ կը մտածեն: Վաղուց խաղացած էի «Այլմոլորակային» խորագիրով թատրոն, ուր մարդ մը իրավիճակի պատճառով շէնքին մէջ պատշգամէ պատշգամ կը փախչի` տարբեր բնակարաններու մէջ, տարբեր իրավիճակներու մէջ յայտնուելով: Հայաստանի մէջ եղած յեղափոխութենէն ետք առաջարկեցին, որ այդ մասին գրեմ, սակայն մերժեցի, որովհետեւ ամէն մարդ այդ մասին ներկայացումներ պիտի ընէ` դրական կամ ժխտական: Ես այդ աժան առեւտուրին մէջ չէի ուզեր ներքաշուիլ: Անոնք ըսին, որ այսօր թէեւ կ՛ըսուի` «Երկրում իրավիճակ ա փոխուել», սակայն իրենք կ՛ուզեն աւելի կեդրոնացնել նիւթը շէնքի սահմաններուն մէջ: Մտածեցի, որ խորքին մէջ երկրի մը իրավիճակը կը սկսի շէնքէն, նոյն շէնքի բնակիչները տարբեր կը մտածեն, տարբեր անձնաւորութիւններ են, տարբեր գործելաոճ ունին եւ այլն: Այս թատրոնով ուզեցին ըսել, թէ ինչպէ՛ս շէնքի մը մէջ իրավիճակ կը փոխուի: Աշխատեցանք բեմագրութեան վրայ, շէնքին բնակիչներուն մէջ կայ Ազգային ժողովի պատգամաւոր, քանդակագործ, լրագրող եւ այլն: Հիմնական կերպարը մարդ մըն է, որ կ՛ընդունի յեղափոխութիւնը, սակայն հակասական մտածումներ ունի կատարուող դէպքերուն վերաբերեալ, բայց աւելի կողմ է, ինչպէս ըսած է Պարոյր Սեւակը, երիտասարդութեան կատարածին, հակառակ անոր որ իր զաւակին կ՛ըսէ, թէ երիտասարդութեան ուժը անոր մէջ չէ, որ կրնայ ամէն ինչ ընել, այլ անոր, որ կը կարծէ, թէ կրնայ ամէն ինչ ընել: Այս մարդուն տղան Հանրապետական կուսակցութեան անդամ է, եկած է Վանէն փախուստ տուած մեծ մօր անցագիրը առնելու եւ խարդախութիւն ընելու, իսկ հայրը կը մերժէ տալ, որովհետեւ չի կրնար հանդուրժել, որ անկախութիւն տենչացած եւ անկախութիւն տեսած այդ սերունդին յաջորդող սերունդները ապականեն այդ բոլորը, այդ ալ` Վանէն Հայաստան հասած մեծ մօր անցագիրով: Այսպիսով կը սկսի տղան հալածել հայրը, որ պատշգամէ պատշգամ կ՛անցնի, տարբեր բնակարաններ կը մտնէ, տարբեր դէպքերու ականատես կ՛ըլլայ, տարբեր կացութիւններու մէջ կը յայտնուի», ըսաւ Նարեկ Դուրեան:

Խումբը Լիբանան եկած է 12 հոգիով, ամէն ինչի պատասխանատուները իրենք են` լոյս, ձայն, թատերական քուլիսային աշխատանք, դերասանութիւն եւ այլն: Ան շատ ուրախ եւ հպարտ է իր աշակերտներով, որոնք այսօր բեմին վրայ են իր կողքին, եւ ներկայացման ընթացքին իսկ զանոնք կը դիտէ ու գոհունակութիւն կ՛ապրի: «Երջանիկ մարդը ան է, որուն աշակերտները յաջողութիւններու կը հասնին», հաստատեց Նարեկ Դուրեան` նշելով, որ միշտ պէտք է մտածել ապագայ սերունդ պատրաստելու մասին, այլապէս շարունակականութիւնը կարելի չ՛ըլլար ապահովել:

Լիբանանահայ արուեստասէրներուն վերաբերող հարցումին ի պատասխան, Նարեկ Դուրեան նախ խօսեցաւ ընդհանրապէս գաղութին մասին` դիտել տալով, որ ան միշտ հզօր եղած է, ունեցած իր կշիռը: «7 տարեկանիս, Խորհրդային Միութեան ժամանակաշրջանին Օտեսայէն նաւով եկած եմ Պէյրութ` մեծ մայրս տեսնելու: Երկրորդ անգամ Լիբանան հրաւիրուեցայ 20 տարի առաջ` ԼՕԽ-ի հրաւէրով, անկէ ետք` տարբեր կազմակերպութիւններու կողմէ: Լիբանանի հանդիսատեսը լուրջ է, պահանջկոտ, առողջ դատողութիւն ունեցող: Սակայն մտահոգիչ է, որ այսօր գաղութը նոյնքան մեծ թիւ չի կազմեր: Նախապէս ենթակայական մօտեցում ունէի, որ սփիւռքահայը, լիբանանահայը պէտք է գայ Հայաստան ու հոն ապրի, այսօր տարբեր կը մտածեմ, դիւանագիտական մօտեցում ունիմ այս հարցին նկատմամբ եւ կը կարծեմ, թէ պէտք է գաղութները շարունակեն գոյերթը եւ յաջողութիւն արձանագրեն իրենց ապրած երկրին մէջ: Մեր «նաւթ»-ը դո՛ւք էք, մեզի համար դեսպանի դերակատարութիւն ունիք: Քաղաքական գործիչներու, փաստաբաններու եւ ուսանած սերունդներու կարիք ունինք մենք, որպէսզի աւելի զօրանանք, նեցուկ ունենանք տարբեր երկիրներու մէջ», հաստատեց Նարեկ Դուրեան:

Նարեկ Դուրեանի եւ «Պոեմ» թատրոնի գործունէութեան կարելի է հետեւիլ Դիմատետրի էջով կամ կայքին ճամբով` https://www.facebook.com/bohemetheatre/ եւ https://boheme-theater.am/hy:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)