50 Տարի Առաջ (11 Հոկտեմբեր 1968)

Թարգմանչաց Դերը

Ամէն տարի, հոկտեմբերի մէջ Հայ եկեղեցին կը տօնէ Սրբոց Թարգմանչաց յիշատակը:

Այս սուրբերը սովորական առումով սուրբեր չեն, որոնց լուսապսակը կազմէր լոկ իրենց ջերմեռանդ հաւատքը, անբասիր կեանքը կամ կրօնի պաշտպանութեան համար կրած նահատակութիւնը:

Մեր թարգմանիչները, զորս արդարօրէն եկեղեցին դասած է սուրբերու շարքը, հայ մշակոյթի առաքեալներն են, նոյն ատեն եւ` հոգեկան արժէքներու ստեղծիչները: Այս պատճառով կրկնապէս թանկագին է անոնց յիշատակը թէ՛ մեր եկեղեցիին եւ թէ՛ բովանդակ ազգին համար:

Ասկէ մօտ 1500 տարիներ առաջ հայոց պատմութեան մեծագոյն դէպքը տեղի ունեցաւ` հայ գրերու գիւտով: Գիւտին անմահ հեղինակը` Մեսրոպ Մաշտոց եւ իր անմիջական գործակիցը` Ս. Սահակ հայրապետ հայ կեանքը մտցուցին նոր հունի մը մէջ եւ մեր գոյութիւնը հիմնաւորեցին անխորտակելի վէմի մը վրայ:

Իրենց աշակերտները` թարգմանիչներ,  շարունակելով մեծ վարդապետներուն գործը, հայ միտքը զարդարեցին իմանալի բանին գեղեցկութիւններով եւ բացին հայ մշակոյթին առաջին ակօսները:

Անչափելի է անոնց կատարած աշխատանքին արժէքը: Եթէ մենք կանք եւ կը յարատեւենք այսօր իբրեւ ինքնուրոյն ազգ` մեր լեզուով եւ գրականութեամբ, մեր ազգային ու քաղաքական գիտակցութեամբ, այդ ամէնը կը պարտինք հայ գիրերու եւ դպրութեան առաջին դարբիններուն, որոնք մեզի պարգեւեցին մեր ոսկեդարը:

Արշակունեաց հարստութեան անկումի շրջանին, երբ հայ պետութիւնը երկուքի բաժնուած էր յունական եւ պարսկական տիրապետութեան ներքեւ, երբ վտանգի տակ էր հայ ժողովուրդի ազգային գոյատեւումը, երեւան եկաւ հայ մտաւորականութիւնը, որ նոր յենարանով օժտեց Հայաստանը, գիրը եւ գրականութիւնը: Այնուհետեւ լեզուն, եկեղեցին եւ դպրոցը դարձան մեր ինքնաճանաչման եւ ինքնապաշտպանութեան ամուր բերդերը, որոնց շուրջ կրցաւ համախմբուիլ քաղաքականօրէն տկարացած հայ ժողովուրդը:

Հայ գրականութեան արագ ծաղկումը, հրաշքի մը պէս գեղեցիկ եւ սքանչելի, մեծ յաղթանակ մըն էր հայութեան համար: Ոսկեդարը հոգեկան այնպիսի հզօր վերածնունդ մը եղաւ, որուն նմանը դժուար է գտնել մեր պայմաններուն տակ ապրած ազգերու պատմութեան մէջ:

Երէց եւ կրտսեր թարգմանիչները կարճ ատենուան մը ընթացքին հայութեան առջեւ բացին յոյն եւ ասորի դպրութեանց ամբողջ գանձարանը:

Առաջին անգամ թարգմանուեցաւ Աստուածաշունչը Ս. Մեսրոպի եւ Սահակի ձեռքով: Աստուածաշունչի թարգմանութիւնը նոր դարագլուխ մը բացաւ հայ մշակոյթի զարգացման համար: Շատ մը գիտնականներ իրաւացիօրէն կը պնդեն, որ անով կը սկսի բուն հայ մշակոյթը: Ան ոչ միայն հայ լեզուին յաղթանակն էր` թագուհի թարգմանութեանց, այլ նոր աշխարհի մը յայտնագործումը հայութեան առջեւ: Սրբազան այդ մատեանին մէջ մեր ժողովուրդը կը գտնէր իմաստասիրական, բանաստեղծական, պատմական, բարոյախօսական, յեղափոխական եւ կրօնական բազմաթիւ գիրքեր: Ի զուր չէ, որ մեր մատենագիրներէն Կորիւն անդրադառնալով Աստուածաշունչի թարգմանութեան արժէքին` կը գրէ.

«Այն ժամանակ անպայման սքանչելի դարձաւ մեր երանելի եւ ցանկալի Հայաստան աշխարհը, ուր յանկարծ հայրենախօս դարձան օրինուսոյց Մովսէսը` մարգարէական դասին հետ, եւ առաջադէմ Պօղոսը` բոլոր առաքեալներու գունդով, Քրիստոսի աշխարհակեցոյց Աւետարանին հետ»:

Կորիւնը եւ իր վկայութիւնը կը պատկանին հինգերորդ դարուն: Մէջբերենք ժամանակակից հայ գիտնականի մը` Ն. Ադոնցի կարծիքն ալ, որ նոյն երեւոյթը կը մեկնաբանէ ազգային իմաստով:

«Հայերէն Աստուածաշունչը ազատեց հայութիւնը իրանական աշխարհին մէջ ձուլուելու վտանգէն: Ամրացուց քրիստոնէութիւնը Հայաստանի մէջ եւ խաչին ճառագայթները հակադրեց յարձակողական մազդեզականութեան կրակին»:

Աստուածաշունչին հետ հետզհետէ թարգմանուեցան ժամանակի ամէնէն հռչակաւոր հեղինակներու գործերը, մեծ մասամբ` կրօնական, դաւանաբանական, վկայաբանական եւ իմաստասիրական բովանդակութեամբ:

Հայաստանի վրայ լոյս ծագեցաւ` բառին ընդարձակ առումով:

Եթէ չըլլար հոգեկան այս վերածնունդը, մտաւոր այս լուսաւորումը, անկարելի պիտի ըլլար երեւակայել, որ հազիւ կէս դար անցած, հայերը ի վիճակի կ՛ըլլան Վարդանանց հերոսամարտը մղելու` յանուն կրօնի եւ մշակոյթի ազատութեան:

Շնորհիւ Թարգմանչաց առաքելական գործին` քրիստոնէութիւնը արմատ նետեց հայ կեանքի բոլոր խաւերէն ներս եւ մասնայատուկ նկարագիր տուաւ նաեւ մեր մշակութային ստեղծագործութիւններուն: Թարգմանչական հարուստ գրականութիւնը պատրաստեց այն ենթահողը, որուն վրայ շուտով պիտի ծաղկէին մեր ինքնագիր հեղինակները` Կորիւն, Փաւստոս Բիւզանդ, Եզնիկ, Եղիշէ, Փարպեցի, Մովսէս Խորենացի եւ այլն:

Մեր դպրութեան սրբադէմ այս վարպետները հայ լեզուն հասցուցին իր ոսկեղնիկ գեղեցկութեան եւ յետնորդ սերունդներուն ժառանգ ձգեցին հայոց պատմութեան ոսկեմատեանները:

Մ. ԻՇԽԱՆ

Like on Facebook
  •  
  •  
CATEGORIES
Share This

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )