ԴՈԿՏ. ՎԵՀՈՒՆԻ ՄԻՆԱՍԵԱՆ
Հայրենիք այցելողիս համար ամենատեսարժան պատմական վայրերէն էր Օշական գիւղը, որուն եկեղեցիի խորանին տակ առյաւէտ կը հանգչի մեր ժողովուրդի ինքնութիւնն ու գոյատեւումը ապահովող տառերու գիւտարար Մեսրոպ Մաշտոցը:
Նախնական կրթութեան վերջին տարիներուն մեր ազգային վարժարանի կրօնի ուսուցչուհին պատմած էր, որ Նոյ նահապետն ու անոր ընտանիքը, երբ Մասիսի գագաթէն կ՛իջնեն, կը տեսնեն Օշականը` ջուրէն ազատած եւ կը բացագանչեն. «Օշական», որ կը նշանակէ` «Երանի մեր աչքերուն»: Իսկ հայոց պատմութեան դասերէն իմացած էինք, որ Մեսրոպ Մաշտոցի մահէն ետք Վահան Ամատունի իշխանը իր ուսուցիչի դին կը փոխադրէ Օշական, ուր երեք տարի անց անոր գերեզմանին վրայ մատուռ կը կառուցէ, որ ապա կը վերածուի գմբէթաւոր կլոր եկեղեցիի:
Հետաքրքրութենէ մղուած` կարդալով իմացած էի, որ 336-ին մազդէաց Սանեսան թագաւորին դէմ կռիւներուն ցուցաբերած սխրագործութիւններուն համար հայոց Արշակունի թագաւոր Խոսրով Բ. Կոտակ Օշականը ընծայած էր Վահան Ամատունիին:
Յուշերուս յաջորդեց խոհերու շարան մը` դարաւոր մեր ազգային մշակոյթի տարրերուն վերաբերեալ, երբ մօտեցայ եկեղեցիի խորանին տակ ուղղանկիւն թաղածածկ խուցի մէջի Մաշտոցի դամբարանին` ծաղկեփունջս վրան դնելու:
Ազգեր կան, որոնց կեանքին մէջ նիւթը մեծ դեր կատարած է, ինչպէս` շոգեշարժ մեքենայի գիւտը, հանքածուխը, քարիւղը եւ այլն: Ընհակառակը, մեր ժողովուրդը, բնական հարստութիւններէն աղքատ երկրի մը մէջ, պայքարած է դաժան կլիմայի մը դէմ, որ իրեն տուած է զօրաւոր նկարագիր մը` հոգեկան կարողութիւններով օժտուած: Մեր պատմութիւնը, մշակոյթը կերտած ենք` օգտուելով մեր ցեղային ընդունակութիւններէն: Թաքուն այդ ուժերն են, որոնք ղեկավարած են մեր ժողովուրդի խաղաղ աշխատանքը եւ ինքնապաշտպանութեան կռիւը` թշնամի ազգերու դէմ:
Ազգեր կան, որոնք անկախ դարձած են` առանց հին կամ նոր քաղաքակրթութիւն ունենալու: Ընդհակառակը, հայերս մեր հայրենիքն ու անկախութիւնը պաշտպանած ենք բազմազան խոչընդոտներու դէմ` իբրեւ մնայուն դաշնակից ունենալով մեր մտաւոր ընդունակութիւններն ու բարոյական եւ հոգեկան կարողութիւնները: Դեռ աւարտած չէ մեր հայրենիքի ամբողջացումի եւ անոր զաւակներուն ազգահաւաքումի գործը: Անտարակոյս դառնալու ենք մտաւոր եւ հոգեկան կարողութիւններով մէկ զանգուած:
Խոհերս ընդհատեց կնոջս կրկնակի կանչը` ուրիշ հաճելի անակնկալի մը հրաւիրելով զիս: Եկեղեցիէն դուրս, աջ կողմը հիացայ ի տես մեր այբուբենի 36 խաչքար-տառերու պուրակին:
