Ամբարտաւանը
Քաղաքական Գետնի Վրայ
Անհատ ամբարտաւանը եթէ կը գործէ իր անձին դէմ, քաղաքական ամբարտաւանը, որքան փառատենչ, նոյնքան` անմիտ, կը դաւէ, իր անհեռատես ու մոլեգին արկածախնդրութեամբ, ժողովուրդին եւ երկրին դէմ, որուն ղեկավարութեան կոչուած է, կամ լաւ եւս, դէպքերու դասաւորումով, կրցեր է այդ ղեկավարութիւնը անցընել իր ձեռքը:
Քաղաքական ամբարտաւանը խիղճէ եւ խելքէ զուրկ անձ մըն է: Անհաւասարակշիռ եւ անհեռատես արկածախնդիրն է, որուն փառասիրութիւնը սահման չի ճանչնար: Հասնելու համար իր նպատակին` ան առաթուր կ՛ընէ ամէն անոնք, որ հեռատես կամ գաղջ խառնուածքի տէր, կը փորձէ որեւէ կերպով սանձել զինք:
Գնդակահարութիւն, բանտ, աքսոր կամ այլ տեսակի պատիժ` իր կողմէ սահմանուած փոխադարձութիւններ են բոլոր անոնց դէմ, որոնք հայրենիքին ու ժողովուրդին խաղաղ համակեցութիւնը գերիվեր կը դասեն արկածախնդրութիւններէ:
Քաղաքական ամբարտաւանի մը ուղեղը իր ամպոտած սրտին մէջ է: Ան ո՛չ մարդկութիւն, ո՛չ ալ համակեցութիւն կը ճանչնայ: Իշխանութիւնը անոր համար առիթ մըն է` փառքի դափնիներ կորզելու:
Քաղաքական արկածախնդրութիւններ գործն են միշտ ամբարտաւան անհաւասարակշիռներու, որոնք անցած գլուխը ամբոխներու, տիրացած են իրենց երկրին իշխանութեան` գործելու համար հետագային հազար տեսակ չարիք ներքին եւ արտաքին ճակատի վրայ:
Մենամոլ այս բախտախնդիրներու պատճառով ազգամիջեան կռիւներ միշտ անպակաս եղած են: Անոնց շղթայազերծած պատերազմներուն զոհ գացած են միլիոնաւոր քաղաքացիներ, ու պարտութեան պարագային, իրենց երկիրը դարձած է յաղթող բանակներու ոտքի կոխան: Իրենց յախուռն եւ անխոհեմ քայլերով անոնք դարձած են իրենց հայրենիքին դժբախտութեան պատճառ:
Քաղաքական ամբարտաւանները, արկածախնդրութեան կենդանի մարմնացում, գտած են միշտ կերպը` վարձկան հացկատակներու միջոցով դառնալու միամիտ զանգուածներու պաշտամունքին առարկայ:
Եւ որպէսզի կարենան ազատօրէն եւ սանձարձակ գործել, բանտով, աքսորով, մահապատիժներով եւ ամէն տեսակ դաժան միջոցներով մաքրագործած են իրենց ընդդիմադիր տարրերը:
Քաղաքական ամբարտաւանը իր շրջապատը արհամարհող մեծամոլն է` ընդունակ ոչ միայն արկածախնդրութեանց, այլեւ` չարագործութիւններու:
Դժբախտ է երկիր մը կամ ժողովուրդ մը, որ անհեռատես մէկ վայրկեանին յանձնած է իշխանութեան սանձը նման անձերու` կրելու համար անոնց անխոհեմ ու սնամիտ փառատենչութեան տխուր հետեւանքները:
Ճենկիզ Խան, Լենկ Թիմուր, Համիտ, Հիթլեր, Մուսոլինի, Թալէաթ, Էնվեր եւ ընկերները արիւնոտ էջեր ձգեցին պատմութեան մէջ:
Քաղաքական ամբարտաւանները պատուհասներ են մարդկային խաղաղութեան:
Աւելի վտանգաւոր, քան` սովորական ամբարտաւանները, որոնք կը գործեն բաղդատաբար սահմանափակ շրջանակի մէջ, առարկայ միշտ իրենց նմաններու արհամարհանքին:
«ԱՐՄԵՆԻԱ»
«Ազգային Քաղաքականութիւն»
Մեր անբուժելի միամտութիւնը, նոյնքան անբուժելի լաւատեսութիւնը պատճառ եղան, որ չհասկնանք, իր ձեւին ու խորքին մէջ չըմբռնենք թուրքը եւ Թուրքիան վարող ազգային քաղաքականութիւնը:
Այս քաղաքականութիւնը չի փոխուիր, ինչպէս չի փոխուիր թուրքը ինք ալ: Ըսել կ՛ուզենք` Իթթիհատի օրով չսկսաւ եւ անոր օրով ու անոր հետ չվերջացաւ ան: Դեռ կը շարունակուի: Դեռ պիտի շարունակուի: Վկա՛յ վերջին հինգ դարու անցեալը:
Թուրք լրագրողներ, մտաւորականներ, պետական ու ոչ պետական ղեկավար դէմքեր ատեն-ատեն կ՛ափսոսան, որ Բիւզանդիոնը գրաւող յաղթական սուլթանը ժամանակին չթրքացուց ազգային փոքրամասնութիւնները Թուրքիոյ մէջ եւ ձգեց, որ զարգանան ու զօրանան, նոյնիսկ` բացառիկ առանձնաշնորհումներ տալով անոնց:
Մենք ալ հիմա, բայց հիմա՛ միայն, կ՛ափսոսանք, որ հինգ հարիւր տարի առաջ ըլլալիքը հինգ հարիւր տարի ետք միայն եղաւ: Անցած այս հինգ երկար դարերու ընթացքին մենք հայրենիք մը ստեղծած պիտի ըլլայինք մեզի համար, Թուրքիոյ սահմաններէն ներս կամ դուրս: Եւ կրնանք վստահօրէն ըսել, որ հինգ հարիւր տարուան ընթացքին մենք այնքան զոհ տուած պիտի չըլլայինք, որքան տուինք մէկ յիսնամեակի ընթացքին:
Չկրցանք կամ չմտածեցինք Թուրքիոյ ազգային քաղաքականութեան հակադրել մե՛ր ազգային քաղաքականութիւնը:
Թշնամին բնաւ չմտածեց հետեւանքներու մասին, երբ կը կազմակերպէր 1895-96 համահայկական կոտորածները, 1909-ի Ատանայի ջարդը, վերջապէս` նաեւ ապրիլեան Եղեռնը: Վճռական եղաւ հարուածելէ առաջ, հարուածելու ատեն եւ հարուածելէ ետք: Մենք չունեցանք նոյն վճռակամութիւնը, հետեւանքները հաշուեցինք, շահ ու զէնքը աչքի առջեւ բերինք եւ տեղերնիս նստանք:
Պողպատէ ճակատին դէմ թուղթէ ճակատ մըն էր մերինը: Յարձակելու քաղաքականութեան դէմ պաշտպանուելու քաղաքականութիւն իսկ չկրցանք մշակել: Պատճառը, ըսինք արդէն, մեր անբուժելի միամտութիւնն էր, մեր անբացատրելի լաւատեսութիւնը ու նաեւ մեր անըմբռնելի հաւատքը անհաւատներուն վրայ:
Մենք կը վարանինք ըսելու մեր վերջին խօսքը: Կը վախնանք, որ կրնանք սխալիլ (առհաւական է այս վախը): Սխալելու կամ սխալած ըլլալու վախը չունեցան միւսները: Եւ գործեցին խօսելէ առաջ ու խօսելէ ետք: Ձեռքէ հանեցին լայնածաւալ կայսրութիւնը, բայց ամրօրէն կառչած մնացին իրենց ազգային քաղաքականութեան:
Մեր քաղաքականութիւնը կարելի է սեղմել ու սեղմացնել միակ բառի մը մէջ` ՇԻՆԵԼ: ՍՏԵՂԾԵ՛Լ:
Արարատի միւս կողմը մենք արդէն հայրենիք մը ստեղծեցինք: Կը մնայ այս հայրենիքին սահմանագիծը երկարել Արարատի նաեւ այս կողմը:
Ասիկա մենք կրնանք կոչել Հայ դատ:
Կրնանք կոչել ազգային քաղաքականութիւն:
Կրնանք կոչել մանաւանդ ազգային ուխտագիր:
Մենք ալ ամրօրէն կառչած պիտի մնանք ա՛յս ՈՒԽՏԱԳԻՐ-ին:
Ինչ որ ձեռքէ հանեցինք, պէտք է վերաշահինք: Պիտի վերաշահի՛նք:
«ՅՈՒՍԱԲԵՐ»
